MÔN: LỊCH SỬ
7

KÍNH CHÀO
THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC
SINH
Chủ đề: ĐẠI VIỆT THỜI LÝ – TRẦN –
HỒ (1009-1407)
Bộ sách: Kết nối tri thức với cuộc
sống

PHẦN I

KHỞI ĐỘNG

Xem video AI

Trả lời câu hỏi

Quan sát nhân vật

Sẵn sàng khám phá lịch sử cùng thầy cô nhé!

PHẦN I

KHỞI ĐỘNG
Ở các thế kỉ XVI – XVIII, trong dân gian phổ biến những câu
sau:
Ước gì anh lấy được nàng,
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây;
Thứ nhất Kinh Kì,
Thứ nhì Phố Hiến.

• Nội dung của những câu thơ phản ánh điều gì?

• Nêu một số hiểu biết của em về địa danh Kinh Kì, Phố Hiến?
những địa danh nào hiện nay?

VIDEO 1

QUAN SÁT HÌNH ẢNH
Năm 1009, nhà Lý được
thành lập. Không lâu sau
khi lên ngôi, Lý Công
Uẩn quyết định dời đô từ
Hoa Lư về Đại La. Theo
em, sự kiện này có ý
nghĩa như thế đối với
lịch sử dân tộc ?

Vua Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Đại L

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Trao đổi với bạn bên cạnh và
suy nghĩ câu trả lời.

Thời gian: 2 phút

VIDEO 2

CHIA SẺ NHANH
01

1–2 cặp đôi trình bày câu trả lời.

02

Các bạn khác lắng nghe và bổ sung.

VIDEO 3

KẾT LUẬN
Sự kiện Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về
Đại La chứng tỏ đây là quyết định sáng suốt, là vùng
đất địa linh nhân kiệt, có địa thế thuận lợi để phát
triển lâu dài.

DẪN VÀO BÀI HỌC

Trong lịch sử Việt Nam, có rất nhiều các sự
kiện dời đô của các đời vua. Có thể kể đến
như đặt Phú Xuân làm kinh đô của nhà Tây
Sơn hay chọn Huế làm kinh đô của nhà
Nguyễn. Nhưng phải kể đến lần dời đô nổi
tiếng và đúng đắn của Lý Công Uẩn.

Để nắm rõ hơn về ý nghĩa của sự kiện dời đô ra Đại La
của Lý Công Uẩn, cũng như mô tả được những nét chính
về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, tôn giáo thời Lý,
chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu trong bài học ngày
hôm nay

LỊCH SỬ 7 • KẾT NỐI TRI THỨC

BÀI 11
Nhà Lý xây dựng và phát triển
đất nước (1009-1225)
Lịch sử 7 – Kết nối tri thức với cuộc sống

MỤC TIÊU BÀI HỌC
01

Trình bày được những nét chính về thành lập nhà Lý.

02

Đánh giá được ý nghĩa của sự kiện dời đô ra
Đại La của Lý Công Uẩn.

03

Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế,
văn hóa, xã hội, tôn giáo thời Lý.

04

Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn
hóa, giáo dục.

VIDEO 4

VIDEO 5

NỘI DUNG BÀI HỌC

01

Công cuộc xây
dựng chính
quyền và bảo
vệ đất nước
thời Đinh, Tiền
Lê

02
Tình hình
chính trị

03

Tình hình
kinh tế, xã
hội

04

05

Luyện tập –
Vận dụng
Tình hình văn
hóa, giáo dục

PHẦN II

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Công cuộc xây dựng chính quyền và
bảo vệ đất nước thời Đinh, Tiền Lê

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ

Thời gian: 5 phút

Quan sát Hình 1 SGK tr.52, đọc thông tin mục Em có biết

Em biết điều gì về vua Lý Công Uẩn?

Lý Công Uẩn là người có học, có đức, có tài

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Quan sát Hình 2
•Đây là công trình văn hoá trọng điểm chào mừng 50
năm giải phóng Thủ đô và kỉ niệm 1 030 năm ngày sinh
Lý Thái Tổ.
•Tượng được đặt trên đài hình bát giác (tượng trưng
cho tám hướng), phần trên đài cách điệu hình bốn cổng
thành Hà Nội, phần bệ gồm ba bậc thềm tượng trưng cho
thiên thời - địa lợi - nhân hoà, những yếu tố làm cơ sở để
vua Lý Thái Tổ đặt niên hiệu Thuận Thiên.
•Xung quanh câu chuyện về tượng đài Lý Thái Tổ có rất
nhiều điều thú vị như con số 214 chữ trong Chiếu đời đô
ứng với 214 năm nhà Lý trị vì thiên hạ.
Năm 1010, nhà Lý quyết định đời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La và đổi tên
là Thăng Long.

NHIỆM VỤ

Tìm kiếm vị trí

Mở ứng dụng Google
Maps hoặc Google
Earth trên điện thoại.

Tìm vị trí Cố đô Hoa Lư
(Ninh Bình) và Hoàng
thành Thăng Long (Hà
Nội). Chuyển sang chế
độ xem Địa hình
(Terrain) hoặc Vệ tinh.

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ

Thời gian: 5 phút

Đọc Tư liệu 1 SGK tr.53

Gạch chân đưới từ, cụm từ miêu tả
về thành Đại La.

Những thông tin đó chứng tỏ điều gì
về vùng đất này?

ĐÁP ÁN

Gạch chân đưới từ, cụm từ miêu tả về thành Đại La.

Ở giữa khu vực trời đất, có thế rỗng cuộn hổ ngồi, vị trí giữa Nam Bắc
Đông Tây, tiện hình thế nhìn sông dựa núi, địa thế rộng mà bằng phẳng, đất
cao, sáng sủa, muôn vật phôn thịnh, phong phú, thắng địa, tụ hội trọng hội,
kinh sự muôn đời.

Những thông tin đó chứng tỏ điều gì về vùng đất này?

Đây là vùng đất có địa thế rất thuận lợi để xây dựng đất nước lâu dài.

LÀM VIỆC NHÓM

NHIỆM VỤ
Hoàn thành Phiếu học tập số 1

Hãy cho biết ý nghĩa của sự kiện Lý
Công Uẩn dời đô ra Thăng Long.

Thời gian: 5 phút

HOẠT ĐỘNG

BÁO CÁO PHIẾU HỌC TẬP

Trình bày kết quả

Nhận xét & Bổ sung

Đại diện 1 -2 HS
trình bày kết quả phiếu
học tập trước lớp.

Các nhóm khác lắng
nghe, nhận xét và bổ
sung ý kiến.

Lắng nghe tích cực — Bổ sung chủ động — Ghi chép đầy đủ

ĐÁP ÁN

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Hãy cho biết ý nghĩa của sự kiện Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long.

Khi thấy đất Hoa Lư - cố đô của Đại Cổ Việt chật hẹp,
không thể mở mang ra làm chỗ đô hội được nên Lý Công
Uẩn quyết định dời kinh đô từ vùng núi non hiểm trở ra
vùng đồng bằng, trung tâm của đất nước, thuận tiện giao
thông,...
Từ đó cho thấy bản lĩnh và tầm nhìn của vị hoàng đế khai
sáng ra triểu Lý.
Cũng trong Chiếu dời đô, Lý Thái Tổ khẳng định làm thế
không phải theo ý riêng như các cựu triểu Đinh và Tiền
Lê, mà để mưu việc lớn.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Quan sát Hình 2 kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.53
•Từ năm 2011, Viện Nghiên cứu Kinh thành bắt đầu
nghiên cứu phục dựng bằng công nghệ 3D hoàng
cung Thăng Long thời nhà Lý, dựa trên vết tích khảo
cổ học, quy mô kiến trúc, tư liệu lịch sử, so sánh với cung
điện cổ các nước Á Đông như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn
Quốc.
• Năm 2016, hoàng cung Thăng Long được phục dựng
thành công bước đầu.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Quan sát Hình 2 kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.53
•Đến nay, toàn bộ chi tiết, công trình đã được
phục dựng 3D thành công, gồm 64 kiến trúc; 38
cung điện và hành lang; 26 lầu lục giác cùng tường
bao, đường đi và cổng ra vào. Điều này đã chứng tỏ
hoàng cung thời Lý được quy hoạch bài bản, khoa học,
được xây dựng nguy nga với nhiều kiến trúc gỗ lớn,
không thua kém cung điện nổi tiếng ở châu Á với những
nét đặc sắc riêng biệt, nhất là mái được trang trí ngói âm
dương, ngói ống có diềm gắn hình lá đề. Bờ rào tường
bao lợp ngói nóc, trang trí rồng, phượng.

GHI BÀI

1. Công cuộc xây dựng chính quyền và
bảo vệ đất nước thời Đinh, Tiền Lê
Sau khi Lê Hoàn mất, tháng 10 - 1005, Thái tử
Long Việt lên ngôi. Long Việt lên ngôi được 3 ngày,
Long Đĩnh tự lập làm vua. Long Đĩnh là một ông
vua càn rỡ, dâm đãng, tàn bạo khiến cho trong và
ngoài triều ai ai cũng căm giận và gọi là Lê Ngoạ
Triều.
Mùa đông năm 1009, Lê Long Đĩnh qua
đời. Giới sư sãi và đại thần chán ghét
triều Tiền Lê nên đã tôn Lý Công Uẩn lên
làm vua, đặt niên hiệu là Thuận Thiên.
 Nhà Lý được thành lập.

GHI BÀI

1. Công cuộc xây dựng chính quyền và
bảo vệ đất nước thời Đinh, Tiền Lê
Ý nghĩa:
Là quyết định sáng suốt của Lý Công Uẩn, đã chuyển vị thế đất nước từ phòng
thủ sang thế phát triển lâu dài.
Đặt nền móng cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long trở thành đô thị phát
triển thịnh vượng.
Là trung tâm của đất nước về sau, mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển
của dân tộc.
Nhà Lý cho xây dựng một số cung điện, thành luỹ,... và đến thời kì này Hoàng
thành Thăng Long được hoàn chỉnh với ba vòng thành, thể hiện sự phát triển
của Đại Việt thời Lý.

HOẠT ĐỘNG 2

Tình hình chính trị

Lịch sử 7 — Kết nối tri thức với cuộc sống

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ 2
Trình bày những nét chính về tổ
chức chính quyền thời Lý. Từ đó, em
có nhận xét gì?

Sử dụng tính năng SmartArt trong Word/PowerPoint
(hoặc vẽ trên ứng dụng ghi chú) để tạo một sơ đồ
tư duy đơn giản về tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý
(Trung ương - Địa phương).

ĐÁP ÁN

Dưới thời Lý, khi một hoàng tử được chọn nối
ngôi, vua Lý bắt người đó phải ra ngoài thành để
tìm hiểu cuộc sống nhân dân.
Ở trước điện Long Trì, vua Lý sai treo chuông
lớn, cho phép dân có gì oan ức thì đánh chuông
xin vua xét xử.
Nhà Lý làm như vậy là vì chính quyền mà nhà Lý
xây dựng là chính quyền quân chủ, nhưng
khoảng cách giữa chính quyền với nhân dân,
giữa vua với dân chưa phải là xa lắm.
Nhà Lý quan tâm đến đời sống nhân dân và luôn
coi dân là gốc rễ lâu bền của chính quyền.

Sơ đồ tư duy về tổ chức bộ
máy nhà nước thời Lý:

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
a) Tổ chức chính quyền
-

Hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương.
Trung ương:
+Đứng đầu là vua, dưới có các quan đại thần
(quan văn, quan võ).
+Vua ở ngôi theo chế độ “cha truyền con nối”.
+Những người thân tín được cất nhắc lên nắm
các chức vụ cao trong triều đình.

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
a) Tổ chức chính quyền
Địa phương:
+Có 24 lộ, phủ, ở miền núi gọi là châu.
+Dưới lộ (phủ, châu) là hương, huyện.
+Đơn vị cấp cơ sở là xã.
 Tổ chức chính quyền nhà Lý khá hoàn
chỉnh, thể hiện sự chăm lo củng cố chính
quyền của triều Lý.

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
a) Tổ chức chính quyền

Sơ đồ tư duy về tổ chức bộ
máy nhà nước thời Lý:

LÀM VIỆC CÁ NHÂN

NHIỆM VỤ 2
Tìm kiếm thông tin nhanh trên Google

Thời Ngô - Đinh và Tiền Lê, nước ta đã từng
xây dựng được bộ luật nào chưa?

Nhà Lý ban hành bộ Hình thư đã chứng tỏ
điều gì? Luật pháp nhà Lý có điểm gì tiến bộ?

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
b) Xây dựng luật pháp và quân đội
Luật pháp:
- Năm 1042: bộ Hình thư được ban hành.
 là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta.
- Những điểm tiến bộ về luật pháp thời Lý:
+ Bộ luật Hình thư ra đời thay thế cho các quy chế, luật lệ, chiếu chỉ trước đó.
+ Pháp luật đặt ra những nội dung, quy định bảo vệ nhà vua và giai cấp
thống trị.
+ Luật pháp thời Lý đã chú ý phát triển sản xuất và quyền lợi của nhân dân,
nghiêm cấm việc mổ trộm trâu bò, bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
+ Những người phạm tội sẽ bị xử phạt rất nghiêm khắc.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Nhà sử học Ngô Sĩ Liên về bộ Hình thư
•Trước kia, trong nước, việc kiện tụng phiền nhiễu,
quan giữ việc hình câu nệ luật văn, cốt làm khác
nghiệt, thậm chí bị oan uổng.
•Vua lấy làm thương xót, sai sửa định luật lệnh,
châm chước cho, thích dụng với thời bấy giờ, chia ra
môn loại, biên ra điều khoản làm sách hình luật của
mọi triểu đại để cho người xem đễ biết.
•Sách làm xong, chiếu ban ra cho thi hành. Dân đều
lấy làm tiện.

LÀM VIỆC CÁ NHÂN

NHIỆM VỤ 2

Trình bày nét chính về tổ chức quân đội thời Lý.

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
b) Xây dựng luật pháp và quân đội
Quân đội:
• Được huấn luyện chu đáo.
• Hai bộ phận: cấm quân và quân địa phương.
• Thi hành chính sách “ngụ binh ư nông”.
Þ Thể hiện sự sáng suốt của các vị vua nhà Lý.

 Triều đình có được lực lượng quân đội hùng mạnh, đông đảo trong khi
sản xuất nông nghiệp vẫn phát triển.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Cách tuyển chọn hai loại quân
Cấm quân là quân đội được chọn lựa kĩ càng về
lí lịch và sức khoẻ, có nhiệm vụ bảo vệ nhà vua và
kinh thành. Cấm quân có nhiều đội quân với những
tên gọi khác nhau (như đội quân Phụng quốc vệ đó,
là đội quân thân tín nhất chuyên bảo vệ nhà vua).
Quân địa phương gọi là lộ quân, sương quân
(quân ở phủ, lộ), ngoài ra còn có lực lượng dân
binh.
Quân đội thời Lý bao gồm các binh chủng: bộ,
thuỷ, kị và tượng binh. Vũ khí có giáo mác, dao
kiếm, cung nỏ, máy bắn đá,...

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ 3

Ngay từ khi mới lên ngôi, Lý Công
Uẩn đã rất chú trọng việc củng cố
khối đoàn kết các dân tộc, theo
em, vì sao vua Lý lại làm như vậy?

ĐÁP ÁN

NHIỆM VỤ 3
Truyền thống đoàn kết các dân tộc là cội
nguồn sức mạnh trong xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc, là việc làm góp phần củng cố sự
thống nhất quốc gia

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

Tư liệu 2 cho các em biết điều gì
về chính sách của nhà Lý đối với
các tù trưởng miễn núi?

Trình bày nét chính về chính sách
đối ngoại của nhà Lý.

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
c) Chính sách đối nội, đối ngoại
Đối nội:
•

Thực hiện chính sách mềm dỏe, khôn khéo: gả con gái cho tù trưởng

động giáp ở Lạng Châu, lấy con gái của châu mục làm phi.
•

Kiên quyết trấn áp những thế lực có mưu đồ tách khỏi Đại Việt.

•

Ý nghĩa:
+ Là biện pháp liên kết bằng hôn nhân để thu phục các tù trưởng.
+ Vua Lý nắm đất, nắm dân miền biên ải, đồng thời thắt chặt khối đoàn
kết các dân tộc, mở rộng phạm vi ảnh hưởng của triều đình.

GHI BÀI

2. Tình hình chính trị
c) Chính sách đối nội, đối ngoại
Đối ngoại:
• Giữ mối quan hệ hoà hiếu với nhà Tống.
• Dẹp tan cuộc tấn công của Chăm-pa, đưa quan hệ Đại Việt - Chăm-pa
trở lại bình thường.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Vị trí nước ta với Chăm-pa và Chân Lạp, đặc biệt với nhà
Tống - nước láng giềng nằm tiếp giáp với nước ta, nước lớn
hùng mạnh hơn ta, đã từng đô hộ thống trị nước ta hàng nghìn
năm,... Do đó, quan hệ giữa nước ta với Trung Quốc là mối quan
hệ có ý nghĩa sống còn. Vì thế ngay từ khi mới giành lại được
quyền độc lập, Ngô Quyền (sau đó là triều Đinh - Tiền Lê) đã hết
sức chú trọng giữ mối bang giao hoà hiếu với Trung Quốc.
Nhà Lý tiếp thu truyền thống đó và cũng tiến hành những
công việc nhằm giữ mối hoà hiếu lâu dài. Nhưng để duy trì
mối bang giao với các nước láng giềng, nhà Lý đã thực hiện
một nguyên tắc không thể nhân nhượng, đó là chủ quyền và
toàn vẹn lãnh thổ. Nếu nguyên tắc này bị vi phạm, nhà Lý sẽ
sai sứ sang kiên quyết đòi lại, thậm chí cử quân đánh trả.

HOẠT ĐỘNG 3

Tình hình kinh tế, xã hội

Lịch sử 7 — Kết nối tri thức với cuộc sống

NHIỆM VỤ 1

3. Tình hình kinh tế, xã hội

Nhóm Nông nghiệp

Tìm hiểu lễ cày tịch điền.

Nhóm Thủ công
nghiệp
Tìm ảnh gốm thời Lý.
Tìm ảnh 'Gốm hoa nâu
thời Lý' hoặc 'Gốm men
ngọc thời Lý'. Nhận xét
hoa văn.

Nhóm Thương nghiệp
Tìm hiểu cảng Vân Đồn.
Quan sát địa thế (nhiều
đảo, kín gió) và giải thích
tại sao nhà Lý chọn nơi
đây làm thương cảng quốc
tế đầu tiên?

ĐÁP ÁN

3. Tình hình kinh tế, xã hội
Nông nghiệp:
+Vua trực tiếp xuống ruộng cày đầu xuân cùng
quan lại.
+Mục đích: khuyến khích nông nghiệp, coi trọng
nghề trồng lúa.
+Mang ý nghĩa cầu mùa màng tốt tươi, quốc gia
ổn định.
+Lấy nông nghiệp làm nền tảng kinh tế.