Đoạn video dưới đây đề cập tới triều đại và nhân vật lịch sử nào?
Nêu hiểu biết của em về các dữ kiện lịch sử đó?

Bài 12
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG
(1075- 1077)

1. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075)
a. Âm mưu của nhà Tống
- Xâm lược Đại Việt để giải quyết
khó khăn trong nước và mở rộng
lãnh thổ.
+ Xúi Chăm- pa đánh Đại Việt từ
phía Nam.
+ Ngăn cản việc buôn bán của
nhân dân 2 nước.
+ Mua chuộc các tù trưởng miền
núi.

NhàVìTống
đã làm
sao nhà
gìTống
để thực
hiện
lại âm
âm
mưu
xâm
mưu
xâm
lược
lượcĐại
ĐạiViệt
Việt?

1. Chủ động tiến công để tự vệ
b. Chủ trương của nhà Lý
- Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ
huy, tổ chức cuộc kháng chiến.

Trước âm mưu
xâm lược của
nhà Tống, nhà
Lý đã có chủ
trương gì?

Lý Thường Kiệt có tên húy là
Ngô Tuấn - sinh năm 1019 mất
năm 1105. Ông là người làng
An Xá, huyện Quảng Đức, nay
thuộc Hà Nội. Ông làm quan cả
ba đời vua Lý Thái Tông, Lý
Thánh Tông, Lý Nhân Tông.
Ông là người giàu mưu lược, là
thiên tài quân sự và được vinh
danh là vị tướng lừng danh
nhất thế kỉ XI.

1. Chủ động tiến công để tự vệ
b. Chủ trương của nhà Lý
- Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ
huy, tổ chức cuộc kháng chiến.
- Đánh bại cuộc tấn công của
Cham-pa.

Nêu chủ trương
và hành động
chống Tống của
Lý Thường Kiệt?

Cham - Pa

Lý Thường Kiệt đánh bại quân Cham - Pa

1. Chủ động tiến công để tự vệ
b. Chủ trương của nhà Lý
- Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ
huy, tổ chức cuộc kháng chiến.
- Đánh bại cuộc tấn công của
Cham-pa.
- Chủ trương của nhà Lý “tiến công
trước để tự vệ”.

Nêu chủ trương
và hành động
chống Tống của
Lý Thường Kiệt?

Nơi tập trung lực lượng của quân Tống
5000 quân

Lược đồ cuộc tấn công để tự vệ của nhà Lý
42 ngày
ản
Đ
g
Tôn

g Kiệt
n
ờ
ư
Lý Th

1. Chủ động tiến công để tự vệ

Nêu chủ trương
b. Chủ trương của nhà Lý
và hành động
- Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ
chống Tống của
huy, tổ chức cuộc kháng chiến.
Lý Thường Kiệt?
- Đánh bại cuộc tấn công của
Cham-pa.
- Chủ trương của nhà Lý “tiến công trước để tự vệ”.
+ Tháng 10-1075, hơn 10 vạn quân ta chia làm hai đạo dưới sự chỉ
huy của Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản tấn công vào đất Tống
+ Hạ thành Ung Châu, quân ta rút về nước.

Thảo luận cặp đôi
? Vì sao nói đây là cuộc tấn công để tự vệ chứ không phải là cuộc tấn công
để xâm lược?
? Việc chủ động tiến công của nhà Lý có ý nghĩa như thế nào?
Tấn công để tự vệ

- Khi tấn công quân ta yết bảng nói rõ
mục đích tấn công của mình: “tự vệ”
- Chỉ tấn công vào các căn cứ quân sự
nơi mà địch tập trung kho lương, vũ khí
chuẩn bị để sang xâm lược nước ta.
-Sau khi tiến công sang đất Tống, Lý
Thường Kiệt cho ban bố “Phạt Tống lộ
bố văn” để nhân dân Tống hiểu rõ mục
đích và tính chất của cuộc tiến công.
- Khi đạt được mục tiêu, quân ta nhanh
chóng rút về nước.

Ý nghĩa

- Làm cho quân Tống hoang mang bị
động và thêm khó khăn trong việc
chuẩn bị xâm lược nước ta và buộc
phải kéo dài thời gian.
- Quân dân ta tăng thêm lòng tự tin và
thời gian chuẩn bị kháng chiến.

1. Chủ động tiến công để tự vệ
b. Chủ trương của nhà Lý
- Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ huy, tổ chức cuộc kháng chiến.
- Đánh bại cuộc tấn công của Cham-pa.
- Chủ trương của nhà Lý “tiến công trước để tự vệ”.
+ Tháng 10-1075, hơn 10 vạn quân ta chia làm hai đạo dưới sự chỉ
huy của Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản tấn công vào đất Tống
+ Hạ thành Ung Châu, quân ta rút về nước.
-> Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộc tiến công xâm
lược của nhà Tống

2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm
1077)
a. Chuẩn bị kháng chiến (1076- 1077)
? Sau khi rút quân về nước, Lý Thường Kiệt đã làm gì để chuẩn bị
cho cuộc kháng chiến?

Sự chuẩn bị của Lý Thường Kiệt

01

02

03

Hạ lệnh cho các
địa phương
chuẩn bị bố
phòng.

Cử Lý Kế
Nguyên chặn
vùng biển
Đông Kênh

Xây dựng
phòng
tuyến Như
Nguyệt

Lý
T

hư
ờn
g

Ki
ệt

àng
Ho Mãn
m
Ki

ân
u
i q lực
ộ
Đ ủ K
ch LT
do huy
ỉ
ch

Quảng Nguyên
(Cao Bằng)
Lưu Kì
Môn

nh
Thân Cả
Phúc

Thăn
g
Long
CHÚ GIẢI:
CHÚ GIẢI:
Thăng

Long

QUÂN TỐNG TẤN CÔNG ĐẠI VIỆT

Phòng tuyến Như Nguyệt

PHÒNG TUYẾN NHƯ NGUYỆT

CHÂU UNG
Lệnh cho các địa
g
KHÂM
an _ CHÂU
phương
chuẩn bị
L
)
n
n
a
ơ
bố phòng.
Qu ng S T
ô M CHÂU LIÊM
(Lạ
ậu

Th
i
V

ủ

An

Đôn g K ê n h

Lý Kế Nguyên

Lý Kế,
hân
CNguyên
g
n
à
o
H
ăn
V
u
ê
i
h
chỉ
huy
C
đạo thủy
binh đóng
ở Đông
Kênh

Quân
Đại Việt bố phòng, chặn giặc
QUÂN ĐẠI VIỆT BỐ PHÒNG
VÀ CHẶN ĐÁNH

Lược ®å chuẩn bị bố phòng cña qu©n Đại Việt (1076 – 1077)

a.

Lược đồ chuẩn bị bố phòng của nhà Lý (1076 – 1077)

Hoàng Kim Mãn

Thân Cảnh Phúc
Vi Thủ An
LÝ THƯỜNG KIỆT

Lý Kế Nguyên

LƯỢC ĐỒ PHÒNG TUYẾN SÔNG NHƯ NGUYỆT
gT
Sôn

HIỆP HÒA

i
nú

g
ơn
hư

ãy

VIỆT YÊN

LẠNG GIANG

m
Ta

Đa Phúc

o
Đả

BẮC GIANG

am
N
ục
L
g
n
ô
S

Bến Ngọt

TỪ SƠN

THĂNG LONG

g
Sông Đuốn

Th
ái
Bì
nh

Hồn
g

VẠN XUÂN

Sô
ng

Sôn
g

Can Vang
BẮC NINH

Phòng tuyến dài khoảng 100km dọc theo
sông từ Đa Phúc đến Phả Lại, đắp bằng đất
cao, vững chắc, có nhiều lớp giậu tre dày
đặc, dưới sông có những hố chông. Sông
rộng, chông ngầm, giậu dày, lũy cao kết
hợp với nhau tạo thành phòng tuyến rất
vững chắc, lợi hại.

(Tư liệu Sử 7 – NXB Giáo dục 2005)

PHÒNG TUYẾN TRÊN SÔNG NHƯ NGUYỆT

Cảnh quân ta đóng cọc chuẩn bị phòng tuyến Như Nguyệt

2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm
1077)
a. Chuẩn bị kháng chiến (1076- 1077)
Việc xây dựng phòng tuyến Như Nguyệt dựa trên sự kết
hợp giữa địa hình tự nhiên, bãi chướng ngại vật cùng với
lực lượng thuỷ - bộ được bổ trí trọng điểm nên vừa có thể
bảo vệ được toàn chiến tuyến, vừa nhanh chóng tập trung
tổ chức phản công địch. Đây chính là sự độc đáo, sáng tạo
trong cách tổ chức đánh giặc của Lý Thường Kiệt.

2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm
1077)
a. Chuẩn bị kháng chiến (1076- 1077)
b. Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt.

Nhóm 1
Dùng lược đồ H3 trong sgk miêu tả trận chiến
chống Tống?

THẢO
LUẬN
NHÓM

Nhóm 2
Vì sao đang ở thế thắng mà Lý Thường Kiệt
lại cử người đến thương lượng giảng hòa với giặc?
Nhóm 3
Nêu những nét độc đáo trong cách đánh giặc
của Lý Thường Kiệt?
Nhóm 4
Nêu nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử
của cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ hai ?

Nhóm 1
- Căm tức, chuẩn bị ráo riết xâm lược Đại Việt

10 vạn bộ binh

1 vạn ngựa chiến

20 vạn dân phu

LƯỢC ĐỒ KHÁNG CHIẾN CHỐNG TỐNG (1076 - 1077)

(Cao Bằng)

ác
u
Q

Hoàng Kim Mãn

hủ
A

n
Vi Thủ An

Quảng Ninh
uy
Ng
Kế
Lý

NG
K
LÝ THƯỜNG
KIỆT
IỆ
T

úc

Ư
Ờ

Ph

TH

h

Thân Cảnh Phúc

(1Vi T

ản
C

LÝ

t
ế
i
T
u
iệ
r
T

)
7
7
0
-1

ân
Th

(Lạng Sơn)

uỳ
Q
h

Lý Kế Nguyên

Ho

u
â
àM

ên

LƯỢC ĐỒ TRẬN ĐÁNH TRÊN PHÒNG TUYẾN SÔNG NHƯ NGUYỆT
gT
Sôn

HIỆP HÒA

g
ơn
hư

VIỆT YÊN

Triệu Tiết

Bến Ngọt
YÊN PHONG

Sôn
g

Hồn
g

TỪ SƠN

THĂNG LONG

g
Sông Đuốn

Nhà Lý phòng thủ
BẮC GIANG

am
N
c
Phòng tuyến NhưLụNguyệt
g
Sôn

Can Vang
BẮC NINH
VẠN XUÂN
Th
ái
Bì
nh

o
Đả

Quách Quỳ

Sô
ng

m

Đa Phúc

LẠNG GIANG
Trận tuyến quân Tống
Quân Tống tiến đánh
Quân ta chặn đánh

Tranh minh họa Lý Thường Kiệt và bài thơ thần “Nam quốc sơn hà”

SÔNG NÚI NƯỚC NAM
“Sông núi nước Nam, vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.”

Bài thơ này được xem như là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên
của nước ta. Bài thơ đã khẳng định độc lập chủ quyền và toàn
vẹn lãnh thổ của người Việt ở phương Nam.

gT
Sôn

HIỆP HÒA

o
Đả

THĂNG
LONG

Hồn
g

TỪ SƠN

g
Sông Đuốn

BẮC GIANG

am
N
ục
L
g
n
ô
S

Can Vang
BẮC NINH
VẠN XUÂN
Th
ái
Bì
nh

m
Ta

Triệu Tiết

LƯỢC ĐỒ TRẬN ĐÁNH TRÊN PHÒNG TUYẾN
Sô
ng

i
nú

Quách Quỳ

Bến Ngót
YÊN PHONG

Sôn
g

g
ơn
hư

y
Dã

Đa Phúc

VIỆT YÊN

Quân nhà Lý phòng ngự
Phòng tuyến Như Nguyệt
Quân ta tiến công
Trận tuyến quânTống
LẠNG GIANG
Quân Tống rút chạy

3. Tổ chức phản công và kết thúc chiến tranh.
- Cuối năm 1076, quân Tống chuẩn bị tiến vào nước ta theo
hai đường: thủy và bộ
- Tháng 1-1077, quân Tống tiến vào nước ta
- Nhà Lý đánh được nhiều trận nhỏ và cản bước tiến kẻ thù
- Quân của Lý Kế Nguyên ngăn chặn bước tiến của quân thủy
 - Cuối xuân 1077, nhà Lý cho quân vượt sông, bất ngờ tấn
công vào đồn giặc
*. Kết quả:
- Quân Tống thua to
- Lý Thường Kiệt giảng hòa kết thúc chiến tranh

Để đảm bảo mối quan
hệ bang giao hoà hiếu
giữa 2 nước sau chiến
tranh

Để đảm bảo hoà bình
lâu dài cho đất nước

Nhóm 2
Để không làm
tổn thương danh
dự của nước lớn

Để thể hiện tinh
thần nhân đạo
của dân tộc ta

Nhóm 3
Châu Ung
Châu Khâm
Châu Liêm
Đề nghị
“giảng hoà”

Chọn sông
Như Nguyệt
Ngâm bài
“Thơ Thần”

Nhà Lý
kiên quyết
kháng
chiến

Tài thao
lược của
LÝ
THƯỜNG
KIỆT

Toàn dân
đoàn
kết

Nguyên
nhân
thắng
lợi
Vai trò
của
quân đội

Nhóm 4
Đánh bại
cuộc xâm
lược của
nhà Tống
Ý nghĩa
Lịch sử
Nền độc
lập dân tộc
được
giữ vững

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Có 10 câu hỏi, mỗi câu hỏi khi trả lời đúng được 1 điểm, trả lời đúng đến
câu nào thì được điểm tương ứng với câu hỏi đó. Trong quá trình trả lời, học
sinh được sử dụng 2 quyền trợ giúp trong bất kì thời điểm nào:
- Quyền hỏi ý kiến Tổ tư vấn (ba người bạn trong lớp, từ câu 6 trở đi, nếu
cả 3 người trợ giúp đúng mỗi người đều được 8 điểm, 2 người đúng được 9
điểm, 1 người đúng được 10 điểm).
- Quyền trợ giúp 50/50 (giáo viên chỉ ra 2 phương án sai).

Câu hỏi số 1: Nhà Tống đã làm gì giải quyết những khó
khăn trong nước?
 A. Đánh Đại Việt

 B. Đánh hai nước Liêu – Hạ

 C. Đánh Chăm-pa

 D. Cải cách đất nước

Câu hỏi số 2: Đâu không là lý do khiến Lý Thường Kiệt chọn
sông Như Nguyệt làm nơi xây dựng phòng tuyến đánh giặc?
 A. Là con sông chặn ngang tất cả các ngả
đường bộ từ Quảng Tây vào Thăng Long 
 C. Là một chiến hào tự nhiên khó để
vượt qua

 B. lượng quân Tống sang xâm lược
Việt Nam chủ yếu là bộ binh
 D. Dựa trên truyền thống đánh giặc
trên sông của các triều đại trước

Câu hỏi số 3: Để chuẩn bị chiến tranh lâu dài với quân Tống, sau
khi mở cuộc tấn công vào đất Tống Lý Thường Kiệt đã làm gì?
 A. Tạm thời hòa hoãn với
quân Tống

 B. đập tan cuộc chiến tranh
xâm lược của Cham-pa

 C. xây dựng phòng tuyến
trên sông Như Nguyệt.

 D. Đón địch, tiêu diệt lực
lượng của địch

Câu hỏi số 4: Ý nào không phản ánh đúng việc làm của
nhà Lý trước âm mưu xâm lược của quân Tống?
 A. Cử Lý Thường Kiệt làm
tổng chỉ huy cuộc kháng chiến

 B. Triệu tập hội nghị Bình
Than

 C. Đập tan phối hợp tấn công
của quân Tống và Chăm-pa.

 D. Chủ động tiến hành các biện
pháp đối phó

Câu hỏi số 5: Tại sao Lý Thường Kiệt là chủ động giảng
hòa?
 A. LTK sợ mất lòng vua Tống

 C. LTK muốn nhanh chóng kết
thúc chiến tranh

 B. Đảm bảo quan hệ hòa hiếu,
truyền thống nhân đạo của dân tộc
 D. Để bảo toàn lực lượng

Câu hỏi số 6: “Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh
trước để chặn thế mạnh của giặc”? Đó là câu nói của ai?
 A. Lý Thường Kiệt

 B. Trần Quốc Tuấn

 C. Lý Công Uẩn

 D. Trần Bình Trọng

Câu hỏi số 7: Để khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ,
làm suy yếu ý chí của quân Tống Lý Thường Kiệt đã làm gì?
A. Tập chung tiêu diệt nhanh
quân Tống.
 C. Sáng tác bài thơ thần “Nam
quốc sơn hà”.

 B. Ban thưởng cho quân lính
D. Cả A, B, C.

Câu hỏi số 8: Tướng giặc chỉ huy cánh quân bộ xâm
lược Đại Việt là ai?
 A. Quách Quỳ

 B. Ô Mã Nhi

 C. Toa Đô

 D. Hòa Mâu

Câu hỏi số 9 : Để đánh chiếm Đại Việt, nhà Tống đã
thực hiện những biện pháp gì?
 A. Xúi giục vua Cham –Pa
đánh lên từ phía nam.

B. Ngăn việc buôn bán, đi lại
của nhân dân hai nước.

 C. Dụ dỗ các tù trưởng
người dân tộc ở biên giới.

 D. Cả A, B, C.

Câu hỏi số 10: Mục đích chính của Lý Thường Kiệt
trong cuộc tấn công sang đất Tống cuối năm 1075 là:
 A. đánh vào cơ quan đầu
não của quân Tống

 B. đánh vào khu vực đông
dân

 C. đánh vào nơi tập trung
lương thực và khí giới .

 D. đòi lại phần đất đã mất do
bị nhà Tống chiếm.

Sự kiện
Quân Tống do Hầu Nhân Bảo
chỉ huy tiến vào nước ta
Thực hiện chủ trương
“Tiến công trước để tự vệ”
Lập phòng tuyến Như Nguyệt
Đóng cọc trên sông Bạch Đằng
Lê Hoàn trực tiếp tổ chức và
lãnh đạo kháng chiến
Quân Tống do Quách Quỳ và
Triệu Tiết chỉ huy
Lý Thường Kiệt được cử làm chỉ huy
cho cuộc kháng chiến
Sau 42 ngày chiến đấu,
thành Ung Châu bị hạ.

Kháng chiến chống Kháng chiến chống
Tống của nhà
Tống của nhà Lý
Tiền Lê

X
X
X

X

X
X
X
X

Sinh thời, Lý Thường Kiệt có ba cống hiến lớn:
Một là, không ngừng nêu cao tấm gương sáng
ngời về tinh thần đoàn kết vì nghĩa cả, không ngừng
nêu cao phẩm giá trung quân ái quốc tốt đẹp của bậc
đại thần khi vận nước lâm nguy.
Hai là, góp phần đắc lực cung vua và triều đình
trong sự nghiệp xây dựng đất nước.
Ba là, đập tan hoàn toàn mưu đồ xâm lăng nguy
hiểm và xảo quyệt của quân Tống, bảo vệ vững chắc
nền độc lập nước nhà.
(Dẫn theo Danh tướng Việt Nam, Nguyễn Khắc
Thuần, Tập I, tr. 41)

Đánh giá
công lao
của Lí
Thường
Kiệt với
dân tộc?

Tượng đài Lý Thường Kiệt

Đền thờ Lý Thường Kiệt

Bia ký 
Bến đò Như Nguyệt

Ngã ba Xà, nơi từng diễn ra trận quyết chiến chiến lược chống
giặc Tống trên sông Như Nguyệt