Chương 1: Thế giới
từ năm 1918 đến
năm 1945

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ
LIÊN XÔ TỪ NĂM
1918 ĐẾN NĂM 1945

- Nêu được những nét
chính về nước Nga
trước khi Liên Xô
thành lập

- Trình bày được
những thành tựu và
chỉ ra được những
hạn chế của công
cuộc xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở Liên
Xô.

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Quan sát hình ảnh và nhận biết
địa điểm

Nhà máy Đni-ép (Liên Xô) được khởi công
xây dựng năm 1927

Em hãy nêu hiểu biết của
em về địa điểm đó.

chú
tâm
học

tập

Nhà máy thủy điện Dni-ép
được xây dựng trong những
năm 1927-1932 với công
suất 558MW. Nhà máy này
đã bị phá hủy hoàn toàn
trong Chiến tranh thế giới
thứ hai và năm 1948 nó
được xây dựng lại và công
suất của nó tăng lên tới
750MW.

Nhà máy Đni-ép (Liên Xô)
hiện nay

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
1

Nước Nga Xô viết từ năm 1918 đến năm 1922

2

Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1945

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
1

Nước Nga Xô viết từ năm 1918 đến năm 1922

Theo dõi lược đồ hình 1.2, em hãy trình
bày tình hình nước Nga sau cách mạng
tháng Mười năm 1917? Nêu nhận xét của
em.

Sau thắng lợi của Cách
mạng tháng Mười năm
1917, quân đội 14 đế quốc
(Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản,
…) đã câu kết với các thế
lực phản cách mạng trong
nước mở cuộc tấn công vũ
trang vào nước Nga Xô
viết.  Nga rơi vào tình thế
nguy hiểm, khó khăn.

Trước tình hình đó, nước Nga đã
có những biện pháp gì?

- 1919: Nga thực hiện
“Chính sách cộng sản thời
chiến”

- 1920: Tiêu diệt ngoại
xâm, nội phản

- Xóa bỏ những bất công
trong xã hội, thực hiện
quyền tự do dân chủ, quyền
tự quyết

- Tháng 3/1921: Thực hiện
“Chính sách kinh tế” mới

THẢO LUẬN NHÓM

Nhóm 1: Tìm hiểu
về “Chính sách
cộng
sản
thời
chiến” (nội dung,
kết quả)

Nhóm 2: Tìm hiểu
về “Chính sách
kinh tế mới” (nội
dung, kết quả)

“CHÍNH SÁCH CỘNG SẢN
THỜI CHIẾN”
Thời gian

Từ năm 1919
+ Quốc hữu hóa toàn bộ các xí nghiệp
+ Nhà nước độc quyền mua bán lúa mì để cung cấp cho thành thị và quân đội

Nội dung

+ Cấm buôn bán trao đổi sản phẩm ở trên thị trường, nhất là lúa mì, thực hiện
chế độ tem phiếu, trực tiếp phân phối bằng hiện vật cho người tiêu dùng, xóa bỏ
ngân hàng nhà nước
+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân, thi hành chế độ lao động bắt buộc,
…)

Kết quả

Nhà nước Xô viết đã kiểm soát được các ngành kinh tế then chốt: ngân hàng,
đường sắt, ngoại thương, hầm mỏ, …; Nhà nước Xô viết mới có lương thực
cung cấp cho quân đội và nhân dân, đảm bảo đánh thù trong giặc ngoài.

“CHÍNH SÁCH KINH TẾ
MỚI”
Thời gian

Tháng 3/1921, Đảng Bôn-sê-vích quyết định thực hiện Chính sách kinh tế mới
do Lê-nin đề xướng.
+ Bãi bỏ chế độ trưng thu lương thực thừa và thay thế bằng chính sách thu thuê
lương thực

Nội dung

+ Thực hiện tự do buôn bán, cho phép tư nhân được mở các xí nghiệp nhỏ,
khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư kinh doanh ở Nga, …
+ Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần
+ Thực hiện chế độ hạch toán kinh doanh trong các xí nghiệp quốc doanh.

Kết quả

Nước Nga Xô viết đã từng bước vượt qua khủng hoảng, phục hồi kinh tế và đời
sống nhân dân được cải thiện.

Theo em, vì sao phải
thay “Chính sách
cộng sản thời chiến”
bằng “Chính sách
kinh tế mới”? Em có
nhận xét gì về hai
chính sách trên?

Chính sách cộng sản thời chiến không
còn phù hợp với tình hình mới vì nó
ngăn cản và kìm hãm nền kinh tế.
Người lao động không còn hào hứng
sản xuất, bọn phản cách mạng thì luôn
tìm cách phá hoại.
 Cả hai chính sách tiến bộ đã giúp
nước Nga thoát khỏi vòng vây của kẻ
thù, đưa nền kinh tế Nga dần phục hồi
và phát triển.

Vì sao nhân dân Xô viết bảo vệ được
thành quả của Cách mạng tháng
Mười?

Vì sao nhân dân Xô viết bảo vệ được thành
quả của Cách mạng tháng Mười?
Nhờ sự ủng hộ của nhân dân,
lòng yêu nước được phát huy
mạnh mẽ để bảo vệ chế độ
mới

Hồng quân chiến đấu dũng
cảm để bảo vệ Tổ quốc, các
chính sách của Đảng Bôn-sêvích phù hợp đã đem lại nhiều
kết quả tích cực.

Thành phố Matscova từ những năm
Quan
sát,
mô
tả
và
1930 nhiều công trình mới được xây
nhận
xétphốhình
1.3.đổ
dựng
biến thành
từ một đống
nátThành
sau chiến tranhphố
trở thành Mátmột thành
phố rộng rãi – thủ đô thế giới của Liên
xcơ-va
trong
những
Xô.
Đây là minh
chứng cho
những kết
quả
đạt được
về kinh
tế của
nướckỉ
Nga
năm
20
của
thế
Xô viết sau khi thực hiện “Chính sách
XX.
kinh
tế mới” do Lê-nin đề xướng.

Hình 1.3. Thành phố Mát-xcơ-va trong
những năm 20 của thế kỉ XX.

1

Nước Nga Xô viết từ năm 1918 đến năm 1922

- Sau Cách mạng tháng Mười năm 1917, quân đội 14 nước đế quốc
và lực lượng phản cách mạng mở cuộc tấn công vũ trang vào nước
Nga Xô viết. Trước tình hình đó, nước Nga đã:
+ “Chính sách cộng sản
thời chiến” 1919

+ 1920, Hồng quân đánh
tan ngoại xâm nội phản

+ Tháng 3/1921, thực hiện
“Chính sách kinh tế mới”

 Nền kinh tế dần phục
hồi, phát triển.

Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
2

Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1945
Liên xô được hình
thành như thế
nào? Quan sát, kể
tên các quốc gia
thuộc Liên Xô năm
1940.

Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô)

- Tháng 12 – 1922, Liên bang
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô
viết được thành lập (Liên Xô),
gồm 4 nước Nga, U-crai-na, Bêlô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ.
Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô)

- Năm 1940, Liên Xô bao gồm 15
nước cộng hòa

Việc Liên bang Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Xô viết được thành lập có ý
nghĩa như thế nào?

TRONG NƯỚC
Thể hiện tinh thần đoàn kết, nhất
trí của các dân tộc Nga.
Chủ nghĩa xã hội xác lập trên
nước Nga, tạo điều kiện thuận lợi
xây dựng CNXH sau này.
Khẳng định tính đúng đắn trong
chính sách dân tộc của Lê – Nin
Góp phần chống lại sự chia rẽ dân
tộc của các thế lực phản động.

QUỐC TẾ
Giáng đòn mạnh
vào chính sách bao
vây, cô lập, đàn áp
nước Nga.

Trên thế giới hình
thành một mô
hình nhà nước
XHCN đối lập
hoàn toàn với
TBCN.

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
2

Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1945

Quan sát hình
1.4 và nêu hiểu
biết của em về
Lê-nin.
V.I Lê nin – người sáng lập Nhà nước Xô viết

VI. Lê-nin (22/4/1870-21/01/1924) là
lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản thế
giới và các dân tộc bị áp bức nói chung,
của phong trào cách mạng vô sản Nga
nói riêng.

l

Ông đã lãnh đạo nhân dân Nga
tiến hành Cách mạng tháng
Mười, lập ra nhà nước công
nông đầu tiên trên thế giới do
Đảng của giai cấp vô sản lãnh
đạo (7/11/1917 theo lịch mới).

Ông cũng là nhà tư tưởng vĩ đại,
kế thừa sáng tạo và phát triển chủ
nghĩa Mác thành chủ nghĩa Mác –
Lê – nin, là người sáng lập ra
Quốc tế Cộng sản.

Ông là trong 100
người có ảnh hưởng
nhất đến toàn thế giới.

THẢO LUẬN THEO KĨ THUẬT “CÔNG ĐOẠN”
Nhiệm vụ: Trong giai đoạn 1922 – 1945, Liên Xô đã
đạt được những thành tựu gì trong xây dựng
chủ nghĩa xã hội?
Nhóm 1,2: Tìm hiểu về
kinh tế (nông nghiệp, công
nghiệp)

Nhóm 3,4: Tìm hiểu về xã
hội, văn hóa, giáo dục

KINH TẾ

Công nghiệp: Trọng tâm phát triển công nghiệp
nặng.
- Trải qua hai kế hoạch 5 năm (1928 – 1932, 1933 –
1937), Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp.
- Sản xuất công nghiệp đứng đầu châu Âu và đứng
thứ hai thế giới (sau Mỹ)

Nông nghiệp: Hoàn thành với quy mô sản
xuất lớn

XÃ HỘI,
VĂN HÓA,
GIÁO DỤC

Xã hội: Giai cấp bóc lột bị xóa bỏ, còn hai
giai cấp lao động là công nhân và nông dân
tập thể, cùng tầng lớp trí thức XHCN

Văn hóa, giáo dục: Xóa nạn mù chữ, xây dựng hệ
thống giáo dục thống nhất, hoàn thành phổ cập
THCS ở thành phố; KHTN, KHXH, Văn học và
nghệ thuật đạt nhiều thành tựu to lớn.

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
2

Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1945

Theo dõi bảng sản
lượng một số sản phẩm
công nghiệp của Liên
Xô trong những năm
1928 – 1940 cho em
những hiểu biết gì?

 Sản lượng thép, dầu, điện tăng lên rõ rệt từ
năm 1928 đến năm 1940.

BÀI 1: NƯỚC NGA VÀ LIÊN XÔ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945
2

Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1945

Em hãy chỉ ra một số hạn
chế mà Liên Xô gặp phải
trong công cuộc xây dựng
chủ nghĩa xã hội giai đoạn
1922 – 1945?

 Còn nóng vội, thiếu dân chủ
trong quá trình tập thể hóa nông
nghiệp, chưa chú trọng đúng
mức đến việc nâng cao đời sống
nhân dân.

Bác Hồ thăm và nói
chuyện với bà con trong
tổ đổi công Cầu Thành
xã Hùng Sơn, huyện
Đại Từ năm 1958 (sau
này phát triển thành
HTX Cầu Thành).

Gieo cấy lúa chiêm tại HTX Phù
Chính, Vĩnh Phúc năm 1968.
(Ảnh tư liệu)

Tuy nhiên đã có những biểu hiện chủ quan, nóng vội
nên mô hình tập thể hóa nông nghiệp dần đi vào
khủng hoảng. ĐCS Việt Nam đã có những chỉ thị (Chỉ
thị 100) và nghị quyết (Nghị quyết 10)

2. Liên Xô từ năm 1922 đến
năm 1945
- Kinh tế: Với trọng tâm
công nghiệp nặng. Trải
qua hai kế hoạch 5 năm
(1928 – 1937), Liên Xô
đã trở thành một cường
quốc công nghiệp với sản
lượng đứng thứ 2 thế giới
sau Mỹ.

- Xã hội, văn hóa,
giáo dục: Xóa bỏ giai
cấp bóc lột; xóa nạn
mù chữ, phổ cập THCS
ở thành phố, …

Hạn chế: còn nóng
vội, thiếu dân chủ
trong quá trình tập thể
hóa nông nghiệp, chưa
chú trọng đúng mức
đến việc nâng cao đời
sống nhân dân, …

LUYỆN TẬP

Câu 1: Ngay sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười năm
1917, nước Nga Xô viết phải đối mặt với:
A. Thù trong, giặc ngoài
B. Nhiều kẻ thù xâm lược
C. Nhiều khó khăn về kinh tế
D. Khó khăn về chính trị

Câu 2: Từ năm 1919, nước Nga đã thực hiện chính sách nào
để phục hồi và phát triển kinh tế?
A. Chống thù trong, giặc ngoài
B. Chính sách cộng sản thời chiến
C. Chính sách kinh tế mới
D. Thành lập Liên bang CHXHCN Xô viết

Câu 3: Tháng 12/1922, Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Xô viết được thành lập gồm bao nhiêu quốc gia?
A. 2 quốc gia (Nga, Ucraina)
B. 3 quốc gia (Nga, Ucraina, Bê-lê-rút-xi-a)
C. 4 quốc gia (Nga, Ucraina, Bê-lê-rút-xi-a, Ngoại Cáp-ca-dơ)
D. Gồm 15 nước cộng hòa

Câu 4: Trải qua hai kế hoạch 5 năm (1929 – 1932, 1933 –
1937), thành tựu lớn nhất Liên Xô đạt được là gì?
A. Quốc gia nông nghiệp phát triển với quy mô sản xuất lớn
B. Trở thành một cường quốc công nghiệp đứng thứ 2 thế giới sau
Mỹ
C. Trở thành một quốc gia có nền giáo dục hoàn thiện, thống nhất
D. Trở thành một cường quốc công nghiệp đứng thứ nhất thế giới

Câu 5: Thành tựu xã hội Liên Xô đã đạt được trong giai đoạn
1922 đến năm 1945 là gì?
A. Sự xuất hiện của nhiều tầng lớp, giai cấp mới
B. Xóa bỏ được giai cấp công nhân
C. Xóa bỏ giai cấp bóc lột chỉ còn giai cấp công nhân và nông dân
tập thể
D. Xóa được nạn mù chữ, xây dựng hệ thống giáo dục hoàn thiện

VẬN DỤNG