KHỞI ĐỘNG - TIẾNG VÓ NGỰA

Tại sao người ta có thể nghe tiếng vó ngựa
bằng cách áp tai xuống đất?

I. DAO ĐỘNG VÀ SÓNG
1. Dao động
Thanh thép đàn hồi AB, đầu B cố
định; kéo đầu A xuống rồi thả.

A
O
A

Sau khi thả tay, đầu A chuyển động như thế nào?

B

Các chuyển động qua lại quanh một vị trí
cân bằng được gọi là dao động.
Hãy tìm thêm ví dụ về dao động.

A

Khi gảy đàn, dây đàn dao
động.

O
A
Thuyền nhấp nhô
trên biển

- Khi gõ trống, mặt trống dao động.

- Chuyển động của con lắc trong
đồng hồ quả lắc

- Dao động khi em bé chơi xích đu.

2. SÓNG
B

Sóng là sự lan truyền
dao động trong môi trường.

A
S

Dao động bắt đầu từ đâu và lan truyền như thế nào?

ÂM TRUYỀN RA MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH
KHÁM
PHÁ
I
THẾ GIỚ
QUANH
TA

KHOA
HỌ C
LÀ
C UỘ C

SỐ N G
QUANH
TA

Hãy tìm ví dụ cho thấy sóng âm truyền từ nguồn âm theo mọi phương ra
môi trường xung quanh.

Ví dụ: Khi cần rung dao động, mặt nước cũng dao động theo. Dao
động này được lan truyền trên mặt nước tạo thành sóng.

Thanh AB dao động kéo theo đâu kim S dao động, làm mặt nước dao
động theo. Dao động này được lan truyền trên mặt nước toạ thành
sóng nước hình tròn tâm S.

- Khi cho một đầu lò xo dao động thì dao động này cũng được dây lò
xo truyền đi tạo thành sóng trên lò xo.

II. Nguồn âm

Nguồn âm là nguồn phát ra âm ,các nguồn âm đều dao động
Hình ảnh một số nguồn âm

Âm thoa dao động phát ra
âm

Không khí trong ống sáo dao
động phát ra âm

- Âm thanh phát ra từ màng loa

Dây đàn dao động phát ra âm

Thực hiện một số thí nghiệm sau

Mặt trống dao động phát ra âm

Dùng búa gõ nhẹ vào một nhánh
âm thoa và lắng nghe. Ta thấy khi
phát ra âm, âm thoa cũng có sự
rung động nhẹ.

 Gõ lên mặt trống, trống phát ra âm, đồng thời mặt trống rung.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Những điều nào sau đây là sai khi nói về
nguồn gốc âm thanh
Âm thanh được phát ra từ các vật dao
A
động
Khi vật dao động, ta luôn có thể nghe
B
được âm thanh phát ra từ vật đó
Âm thanh có thể phát ra từ các vật cố định
C
(không dao động)
Tất cả các vật được xem là nguồn âm thì
đều có thể phát ra âm thanh

D

Câu 2: Hộp đàn trong các đàn ghita, violong...
có tác dụng gì là chủ yếu?
A
Để tạo kiểu dáng cho đàn
B
Để khuếch đại âm do dây đàn phát ra
C
Để người nghệ sỹ có chỗ tì khi đánh đàn
D
 Để người nhạc sỹ vỗ vào hộp khi cần thiết

Câu 3: Âm thanh được phát ra trong những
trường hợp nào sau đây:

Chiếc sáo mà người
nghệ sỹ đang thổi trên
sân khấu

A
Chiếc âm thoa đặt
trên bàn

B
C

Cái còi trọng tài
đá bóng đang đeo
trên cổ

D

Cái trống để trong
sân trường

Câu 4: Khi gõ vào chiếc âm thoa, âm thanh phát
được ra khi nào?
Ngay khi gõ vào âm thoa

A
B

Khi âm thoa dao động
Khi âm thoa thôi không
dao động

C
D

Không có âm thanh

Câu 5:Người ta chọn kim loại có tính đàn
hồi tốt để làm âm thoa vì:
A
làm
cho âm
thoa
đẹp
hơn

B

C

D

làm
cho âm
thoa
cứng
hơn

làm cho
âm thoa
có thể
dao
động
lâu hơn

làm
cho âm
thoa ít
dao
động
hơn

III. Sóng âm
Sóng âm là sự lan truyền dao động của nguồn âm trong môi trường

Màng loa dao động làm cho lớp không khí tiếp xúc với nó dao động
(nén, dãn). Cứ thế các dao động này truyền tới tai làm cho màng
nhĩ dao động

IV. Các môi trường truyền âm
Môi trường truyền được sóng âm gọi là môi trường truyền âm.
Thí nghiệm 1:

Đặt hai chiếc âm thoa gần nhau. Gõ mạnh vào một chiếc âm thoa.
Thấy chiếc âm thoa còn lại cũng dao động và phát ra âm.
Hiện tượng này chứng tỏ âm truyền được trong chất khí.

Thí nghiệm 2:

Bạn học sinh thứ nhất gõ nhẹ xuống mặt bàn, ở phía cuối bàn, bạn học
sinh thứ hai áp tai xuống mặt bàn và nghe thấy tiếng gõ.
Như vậy, âm cũng truyền được trong môi trường chất rắn.

Thí nghiệm 3:

Đặt một nguồn âm (chuông) vào trong một chiếc hộp đựng nước và
áp sát tai vào mặt nước để nghe được âm phát ra.
Nhận xét, âm truyền đến tai qua môi trường chất lỏng.

Thí nghiệm 4:

Đặt một chiếc đồng hồ báo thức trong một bình thủy tinh kín. Cho
đồng hồ kêu rồi rút dần không khí trong bình ra thấy.
Khi không khí trong bình càng ít, tiếng đồng hồ nghe càng nhỏ. 

Khi trong bình gần như hết không khí (chân không), hầu như
không nghe thấy tiếng đồng hồ kêu nữa.
Sau đó, nếu lại cho không khí vào bình thuỷ tinh, ta lại nghe
thấy tiếng đống hồ.
Vậy, âm không truyền được trong chân không.

Sóng âm truyền được trong các môi trường rắn, lỏng, khí.

Sóng âm không truyền được trong môi trường chân không .

Luyện tập

Các phát biểu sau đúng hay sai?
Đúng

Các nguồn âm đều dao động.

x

Một cây sáo đang đặt trên mặt bàn cũng là một
nguồn âm.
Âm được tạo ra từ các nguồn âm.
Âm truyền được trong chất rắn, chất lỏng, chất
khí và chân không.

Sai

x
x
x

A
Câu 1 :Âm
thanh không
thể truyền trong

chất lỏng
B

chất rắn.

C

chất khí.

D

  chân không
không.

Câu 2:Tại sao sóng âm không thể truyền qua môi trường chân không?
Vì chân không là môi trường không có khối
lượng.

A

Vì chân không là môi trường không có màu sắc.A

B

Vì chân không là môi trường không có hạt vật
chất nào.

C

Vì không thể đặt nguồn âm trong môi trường
chân không.

D

Câu 3:Trong lớp học, học sinh nghe được lời giảng của thầy giáo
thông qua môi trường truyền âm nào sau đây?

A. Không khí

C. Chất lỏng

B. Chất rắn

D. Chân không.

Câu 4: Trong các chuyển động sau đây chuyển động nào không được
coi là dao động?

C

A

Xe ô tô đang chạy thẳng trên đường.

B

Một người ngồi trên võng đu đưa.

Chuyển động của quả lắc treo trên trần tàu hỏa đang chạy.

D

Chuyển động của hai nhánh âm thoa khi ta gõ vào nó.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ôn tập lại các kiến thức cơ bản đã học
Xem trước bài 13: Độ to và độ cao của âm
Làm bài tập trong SBT

BÀI HỌC KẾT THÚC
XIN CHÂN THÀNH
CẢM ƠN!