TRƯỜNG THCS ………………….

GV: ……………………

Môn: Lịch sử 7
Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

TRƯỜNG THCS LIÊN HỒNG

Giáo viên: Nguyễn Thị
Hồng Luyến

01

KHỞI
ĐỘNG

TRÒ CHƠI: GIÚP KHỈ LẤY
TÁO

PLAY

Câu 1. Nền tảng kinh tế của xã
hội thời Lý là ngành gì?

Nông
nghiệp

Câu 2: Chùa Một Cột ở Hà Nội
được xây dựng trong thời kì
nào?

Thời nhà Lý

Câu 3. Văn miếu được xây
dựng dưới triều vua nào?
Lý Thánh Tông

Câu 4. Giai cấp nào, tầng lớp nào
là lực lượng sản xuất chủ yếu
trong xã hội phong kiến thời Lý?

Giai cấp nông
dân

Câu 5. Nhà Lý mở khoa thi đầu tiên
để tuyển chọn quan lại vào năm nào?
 

Năm
1075

Câu 6. Kinh đô của
Vương triều nhà Lý
là

Thăng Long

Câu 7. Quốc hiệu của nước
ta dưới thời nhà Lý là gì ?

ĐẠI
VIỆT

Câu 8. Nhà Lý trải qua mấy
đời Vua?

9 đời
Vua

Câu 9. Vị Vua cuối cùng của
Vương triều Nhà Lý là ai ?
Vua Lý Chiêu
Hoàng

BÀI 13.
ĐẠI VIỆT THỜI NHÀ TRẦN





Mô tả được sự thành lập nhà Trần.
Trình bày được những nét chính về tình
hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn
hoá,
tôn giáo thời Trần.
Nêu được những thành tựu chủ yếu về
văn hoá của Đại Việt thời Trần.

02
HÌNH T
HÀNH
KIẾN T
HỨC

Nội dung (3 tiết)
1. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN
2. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ
3. TÌNH HÌNH KINH TẾ- XÃ HỘI
4. TÌNH HÌNH VĂN HÓA

1. Sự thành lập Nhà Trần

- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu.
hình rối loạn
+ vua, quan ăn chơi, địaTình
phương
nước ta cuối
+ Kinh tế khủng hoảng, thiên tai, mất
thế kỉ XII như
mùa.
thế nào?
+ Dân nghèo nổi dậy đấu tranh,…

“Bấy giờ nhà vua vẫn cứ tiến hành mọi việc thổ
mộc không ngừng, nghe nói ngoài kinh thành có
giặc cướp, cũng giả vờ làm ngơ để bưng bít đi, chỉ
ham thích của cải. Các bầy tôi (quan lại) đều bắt
chước, tranh nhau bán quan buôn ngục, ngoài ra
không còn nghĩ đến việc gì”.
“ Chính sự ngày một đổ nát, đói kém xảy ra luôn
luôn. Nhân dân cùng quẫn, khốn khó, giặc cướp
nổi lên ở nhiều nơi”.
(Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

1. Sự thành lập Nhà Trần
Để giải
- Từ sự suy yếu của nhà Lý do:
yếu.
quyết tình
+ Vua, quan ăn chơi, địa trạng
phương
rối
đó,
loạn
nhà Lý đã
+ Kinh tế khủng hoảng, thiên
tai, mất
làm gì?
mùa,
+ Dân nghèo nổi dậy đấu tranh,…
- Nhà Lý dựa vào họ Trần để chống đỡ.

• Trần Thị Dung là con gái của Trần
Lý, em gái của Trần Thừa, Trần Tự
Khánh và là anh em họ với Trần Thủ
Độ. Khi Thái tử Sảm chạy loạn
Quách Bốc về ở nhờ Hải Ấp của ông
Trần Lý, thấy Trần Thị Dung xinh
đẹp nên xin lấy làm vợ vào năm
1209. 
• Thái tử Sảm (sau là Vua Lý Huệ
Tông) lấy Trần Thị Dung làm vợ

Năm Kỷ Tỵ (1209), chính sự nhà Lý đổ
nát, kinh thành Thăng Long hỗn loạn,
thái tử của nhà Lý là Lý Hạo Sảm bấy
giờ mới 15 tuổi, chạy đến vùng Lưu
Gia, nhân đó, kết hôn với Trần Thị
Dung. Nhờ gia đình Trần Lý bảo bọc
và hết lòng giúp đỡ nên Thái tử Lý Hạo
Sảm đã nhanh chóng tập hợp được một
lực lượng khá hùng mạnh.

Lý Huệ Tông không có con trai,
về cuối đời chỉ lo ham chơi, rượu chè,
quyền lực nằm trong trong tay Điện
tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ. Đến
tháng 10 năm Giáp Thân (1224),
Trần Thủ Độ ép vua xuống chiếu lập
Chiêu Thánh làm hoàng Thái tử;
không lâu sau lại bắt vua nhường
ngôi cho con gái mới chỉ lên 6 tuổi.

Với âm mưu phải giành bằng được ngôi
báu, Trần Thủ Độ đã sắp xếp cho cháu
mình là Trần Cảnh vào hầu Lý Chiêu
Hoàng, sau đó dàn xếp cho 2 “đứa trẻ” lấy
nhau.
Đến tháng 12 năm Ất Dậu (1225), Trần
Thủ Độ ép Lý Chiêu Hoàng xuống chiếu
nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh (tức
vua Trần Thái Tông). Kể từ đây, ngôi báu
của họ Lý chính thức được nhường lại cho
họ Trần sau “cuộc hôn phối chính trị”.

Triều Lý được thành lập từ năm 1009 trải qua
9 đời vua, tồn tại trong 216 năm:
- Lý Thái Tổ (1009-1028): 19 năm
- Lý Thái Tông (1028-1054): 27 năm
- Lý Thánh Tông (1054-1072) : 17 năm
- Lý Nhân Tông (1072-1127) : 56 năm
- Lý Thần Tông (1128-1138): 10năm
- Lý Anh Tông (1138-1175) : 37 năm
- Lý Cao Tông (1176-1210) : 35 năm
- Lý Huệ Tông (1211-1224): 14 năm
- Lý Chiêu Hoàng (1224-1225): 1 năm
Trần Cảnh (năm 1226)

- Đầu năm 1226, Lý Chiêu
Hoàng nhường ngôi cho
chồng là Trần Cảnh =>
Nhà Trần thành lập.

Trong ngày lễ lên ngôi của Trần Cảnh,
Điện tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ nhấn
mạnh: “Hiện nay giặc cướp đều nổi, họa
hoạn ngày một tăng… nhà Lý suy yếu, thế
nước nghiêng đổ nguy ngập. Nữ chúa
Chiêu Hoàng không thể gánh vác nổi mới
ủy thác cho chàng”.
“ Khâm định Việt sử thông giám cương mục”

LÃNH THỔ ĐẠI VIỆT THẾ KỈ XIII

CÁC VUA HÙNG DỰNG NƯỚC Ở
PHONG CHÂU

Đền Hùng

Cổ Loa

Thăng
Thăng Long
Long

Hoa Lư

TRIỀU NGÔ ĐÓNG ĐÔ Ở CỔ LOA
Thời Tiền Lê

TRIỀU ĐINH - TIỀN LÊ ĐÓNG ĐÔ Ở
HOA LƯ

Đèo Ngang

---

Đèo Hải Vân

TRIỀU LÝ (1009 – 1225 ),
ĐÓNG ĐÔ Ở THĂNG LONG
TRIỀU TRẦN (1226 – 1400)
ĐÓNG ĐÔ Ở THĂNG LONG.

Ngày nay

Thời Lý

---------

Thời
Trần

2. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ
* Bộ máy nhà nước được
phân làm 3 cấp:

Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần
Thái thượng hoàng
Vua

Triều đình
Quan văn
(Họ Trần)
Các cơ quan
Quốc
sử
viện

Cấp trung gian

Thái
Y
viện

Quan võ
(Họ Trần)
Các chức quan

Tôn
nhân
phủ

Hà đê Khuyến Đồn
sứ nông sứ điền
sứ

12 lộ
(Chánh An phó phủ sứ)
Phủ
(Tri phủ)
Châu – Huyện
(Tri châu - tri huyện)

Cấp cơ sở

Xã
(Xã quan)

SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI TRẦN

SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI LÝ

Vua
Thái thượng hoàng

Quan văn
(Họ Trần)
Các cơ quan
Quốc
sử
viện

Thái
Y
viện

Vua

Quan võ
(Họ Trần)

Quan văn

Quan võ

Các chức quan

Tôn
nhân
phủ

Hà đê Khuyến Đồn
sứ nông sứ điền
sứ

12 lộ
(Chánh An phó phủ sứ)
Phủ
(Tri phủ)

24 lộ - phủ ( Tri phủ - tri châu )

Huyện

Hương - xã

Châu – Huyện
(Tri châu - tri huyện)
Xã
(Xã quan)

So với bộ máy nhà nước thời Lý, thời Trần có
gì giống và khác? Nhận xét?

II. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ
 Bộ máy nhà nước được tổ
chức quy củ và chặt chẽ hơn.

Đền thờ vua Trần ở Tức Mặc- Thiên Trường-Nam Định

+ Giống nhau : Đều tổ chức theo chế độ quân chủ chuyên chế
trung ương tập quyền
+ Khác nhau :
- Nhà Trần thực hiện chế độ Thái Thượng Hoàng
- Các chức quan đại thần đều do người họ Trần năm giữ
- Đặt thêm một số chức quan và cơ quan chuyên trách

•Nhận xét: Bộ máy nhà Trần hoàn chỉnh, chặt chẽ
hơn nhà Lý. Điều này chứng tỏ nhà Trần quan tâm
tới nhiều mặt của đất nước. Năng lực quản lý của
nhà Trần được nâng cao  chứng tỏ chế độ phong
kiến tập quyền nhà Trần được củng cố hơn nhà Lý.

Di tích đền nhà Trần

* Quân đội:

- Quân đội nhà Trần
gồm: Cấm quân, quân ở
các lộ, hương binh ở
làng xã và quân của các
vương hầu

VìSau
sao khi
mới
thành
Quân
đội
nhà
được
thành
lập
TrầnTrần
lại đã
Trần
gồm
mấy
lậpnhà
nhà
rất quan tâm tới
gì ?để cai quản
bộlàm
phận

việc xây dựng
đất nước?
quân
đội và
củnglà
Thế
nào
cốquân
quốc ở
phòng?
các lộ?

- ổn định
tình
hình
chính trị
Thế
nào
là
cấm
Nước ta luôn đứng trước nguy
xã ngoại
hộiquân?
cơ
xâm (nhất là thời kì
- Xây
quyền
đế
quốcdựng
Môngchính
- Nguyên
đang
mớirộng xâm lược).
mở

- Tổ chức lại quân đội và
củng cố quốc phòng

Cấm quân được tuyển chọn từ những trai tráng khoẻ
mạnh ở quê hương nhà Trần (Tức Mặc, Nam Định).
Quân các lộ đồng bằng gọi là chính binh, ở miền núi
gọi là phiên binh .
Vì sao nhà Trần chỉ
tuyển chọn những
thanh niên khoẻ mạnh
ở quê hương họ Trần ?
- Vì để tăng độ tin cậy trong
việc bảo vệ triều chính, cấm
quân có nhiệm vụ bảo vệ vua
hoàng thành , triều đình.

Quân ở các lộ

Cấm quân

- Quân đội nhà Trần
gồm: Cấm quân, quân ở
các lộ, hương binh ở làng
xã và quân của các vương
hầu.
- Chủ trương: “ Ngụ
binh ư nông”; “Quân
cốt tinh nhuệ không
cốt đông”,
- Chú trọng tinh thần
đoàn kết , học binh
pháp, võ nghệ.

Quân đội nhà
Trần được
tuyển dụng theo
hình thức nào?

“ Khi trong nước không có việc thì cho quân lính về
làm ruộng; khi có việc chinh chiến, thì hết thảy mọi
người dân đều là quân lính. Thế quân cường thịnh”
( Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

- Chính sách “ Ngụ binh ư nông” có thể huy động
1 lực lượng lớn khi có chiến tranh, toàn dân là lính,
xây dựng được khối đoàn kết giữa kinh tế với quốc
phòng, sản xuất nông nghiệp với các tổ chức vũ trang
- Chủ trương: “ Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt
đông”: Lực lượng quân đội tinh nhuệ, thiện chiến

Thảo luận nhóm cặp đôi (theo bàn)
So với thời Lý quân đội nhà Trần có điểm gì
giống và khác?

- Giống nhau:
+ Gồm 2 bộ phận chính: Cấm quân và quân ở các lộ
+ Xây dựng quân đội theo chính sách “ Ngụ binh
ư nông”
- Khác nhau :
+ Quân đội được tuyển dụng ở quê hương họ Trần
+ Chủ trương : “ Quân lính cốt tinh nhuệ không
cốt đông”
ĐA

* Quân đội :
- Quân đội nhà Trần gồm: Cấm quân, quân ở các lộ,
hương binh ở làng xã và quân của các vương hầu
- Chủ trương: “ Ngụ binh ư nông”; “Quân cốt tinh nhuệ
không cốt đông”,
- Chú trọng tinh thần đoàn kết , học binh pháp, võ nghệ
- Giữ nơi hiểm yếu và biên giới phía Bắc
Để củng cố quốc
phòng nhà Trần
đã làm gì?

* Pháp luật
- Năm 1341, Nhà Trần ban hành bộ
luật mới là: “Quốc triều hình luật”.

- Lập Thẩm hình viện để xét xử.

- Đặt chuông kêu oan ở điện Long Trì

* Chính sách đối nội
Nhà Trần tăng cường quản lí các
địa phương, nhất là các khu vực
miền núi và biên viễn.

* Chính sách đối ngoại:
- Nhà Trần thi hành chính sách
ngoại giao hoà hiếu với các
vương triều phương Bắc.
-

Chăm-pa, Chân Lạp, Ai Lao,...
đều đến tiến cống, thiết lập quan
hệ bang giao và buôn bán với
Đại Việt.

2. Tình hình kinh tế,xã hội
a. Tình hình kinh tế
* Nông nghiệp:

Đểphục
ổn định
trị,
Để
hồichính
và phát
Emhội,
có củng
nhận
xét
gìravề
xã
cố
quốc
Nhà
Trần
đã
đặt
triển kinh tế nông
chủ trương
phát
phòng
nhà
đã
những
chức
quantriển
gì
nghiệp,
nhà Trần
Trần
đã
nông
nghiệp của
nhà
làm
gì?
để
khuyến
khích
thực
hiện
những
chủ
Trần?
nông
nghiệp?
trương
gì?

- khai hoang, đắp đê,
đào kênh
- Đặt chức quan Hà Đê
Sứ, Khuyến nông sứ và Chủ trương phát triển nông
nghiệp của nhà Trần rất phù
Đồn điền sứ.
-Nhà
hợp,Trần
kịp đã
thờithực
đáp hiện
ứng nhiều
được
chủnguyện
trương,
pháp
vọngbiện
của nhân
dânnhằm
- Vương hầu lập các điền phục hồi và phát triển kinh
trang
tế

Cảnh đắp đê dưới thời Trần