BÀI
13.
MỘT

SỐ
NGUYÊN
LIỆU

Khám phá nguồn gốc và đặc
điểm của các nguyên liệu
quen thuộc trong đời sống

KHỞI ĐỘNG
-ĐOÁN XEM ĐÂY LÀ
GÌ? Từ những nguyên liệu này,
con người có thể tạo ra những sản
phẩm nào?

NGUYÊN
LIỆU
LÀ

GÌ?

NGUYÊN
LIỆU

Chưa qua chế biến

Nguyên liệu được con người
lấy từ tự nhiên để chế biến
gồm các loại đất, đá, quặng,
dầu mỏ,...
CHẾ
BIẾN

Xử lí làm thay đổi
đạng hoặc tính chất

SẢN PHẨM

Dùng để tạo ra
sản phẩm

Ví dụ: Gỗ cây (nguyên liệu) → Cưa, bào (chế biến) → Giấy (sản phẩm)

MỘT SỐ NGUYÊN
LIỆU TỰ
TRONG
NHIÊN
QUẶN
ĐÁ
CÁT
G

VÔI

Nguyên liệu
để
thu được kim
loại.

Nguyên liệu
để sản xuất
vôi và xi
măng.

Nguyên liệu
để làm
thủy tinh.

GỖ

Nguyên liệu
để sản xuất
giấy và đồ
gỗ.

II. ĐÁ
VÔI

- Đá vôi được dùng để:
+ Sản xuất vôi sống
+ Đập nhỏ để làm đường, làm bê
tông
+ Chế biến thành chất độn(bột nhẹ)
dùng trong sản xuất cao su, xà

- Đá vôi có thành phần chủ yếu là calcium
carbonate. Trong đá vôi thường lẫn các tạp
phòng,...
chất như đất sét, cát,...nên màu sắc đa dạng: trắng, xám, xanh nhạt, vàng, hồng sẫm
hay đen,...
- Người ta thường khai thác đá vôi ở những nơi đá vôi có ít tạp chất và thuận tiện cho
việc vận chuyển.
- Ở nước ta có nhiều vùng núi đá vôi, tập trung ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ
(Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang, Tuyên Quang, Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình,

CHUẨN BỊ: 1 VIÊN ĐÁ VÔI, DUNG DỊCH HYDROCHLORIC ACID (AXIT CLOHIDRIC), 1 ỐNG
HÚT HOẶC PIPET, 1 CHIẾC ĐĨA,1 CHIẾC ĐINH SẮT.
TIẾN HÀNH:
1. DÙNG ĐINH SẮT VẠCH MẠNH LÊN BỀ MẶT VIÊN ĐÁ VÔI. QUAN SÁT HIỆN TƯỢNG
2. LẤY ỐNG HÚT HOẶC PIPET NHỎ TỪNG GIỌT HYDROCHLORIC ACID LÊN MỘT VIỆN ĐÁ
VÔI. QUAN SÁT HIỆN TƯỢNG.

KHI NHỎ ACID VÀO ĐÁ
VÔI, EM QUAN SÁT
THẤY HIỆN TƯỢNG ĐÁ
VÔI TAN DẦN, SỦI
BỌT KHÍ ĐÓ LÀ CO2

Vôi sống có nhiều ứng dụng như: sản xuất vật
liệu xây dựng, vật liệu chịu nhiệt, khử chua
đất trồng, tẩy uế, sát trùng, xử lý nước thải.
Lò nung vôi trong công nghiệp được mô tả
trong hình vẽ sau:
Phản ứng phân hủy đá vôi để tạo ra vôi sống
là một phản ứng cần được thực hiện ở nhiệt độ
cao. Cụ thể đá vôi cần được đưa tới nhiệt độ
khoảng 900 độ C để quá trình nhiệt phân có
thể diễn ra. Kết quả là thu được vôi sống CaO
và khí CO2.
Ở các lò nung vôi công nghiệp, quá trình kiểm
soát phát thải ô nhiễm được thực hiện chặt
chẽ hơn.
Sau một thời gian nhất định, người ta nạp
nguyên liệu (đá vôi, than) vào lò; vôi sống
được lấy ra qua cửa ở đáy lò; khí CO2 được thu

XI MĂNG ĐƯỢC TẠO RA TỪ CLINKER BẰNG
CÁCH NGHIỀN MỊN CLINKER CÙNG VỚI
THẠCH CAO VÀ CÁC CHẤT PHỤ GIA KHÁC
THEO TỶ LỆ CHUẨN
XI

III.
QUẶNG

- Quặng là loại đất đá chứa các
chất có giá trị với hàm lượng lớn,
được khai thác và chế biến thành
các sản phẩm hữu dụng.
- Quặng sắt dùng để chế tạo gang
và thép
( 2 loại vật liệu quan trọng chứa
chứa thành phần chính là sắt, được
dùng trong xây dựng, chế tạo máy,
dụng cụ,...)

GIỐNG NHAU: Gang và thép đều là hợp kim của sắt (Fe) và carbon (C)
kèm theo một số nguyên tố khác, nhưng khác nhau cơ bản về tỷ lệ
thành phần và tính chất.

- Quặng bauxite (chứa nhôm oxit) dùng để sản xuất
nhôm, một vật liệu quan trọng trong chế tạo máy bay,
Thành phần chính: Nhôm oxide
ô tô, kĩ thuật điện, xây dựng,...
ngậm nước, chủ yếu là Al₂O₃ ⋅
2H₂O
(hoặc tính là Al₂O₃).
Tạp chất: Chứa các oxide khác
như sắt oxide (Fe₂O₃), silic đại
diện (SiO₂) và titan oxide
(TiO₂).
Màu sắc: Thường có màu hồng,
nâu đỏ hoặc nâu sẫm do lẫn
tạp chất oxide sắt.
Nguồn gốc: Hình thành do

- Việt Nam chứa nhiều mỏ quặng, như quặng sắt
ở Thái Nguyên, quặng nhôm ở Tây Nguyên,...
- Nguồn quặng tự nhiên ngày một cạn đi, không
thể tái tạo, do đó cần phải khai thác và sử dụng
một cách hợp lí để giữ gìn tài sản quốc gia.
Ngoài ra khi khai thác quặng cần giữ gìn và bảo
vệ môi trường.

KHAI
THÁC
NGUYÊN
LIỆU
CÓ GIỚI
HẠN

Nhiều nguyên liệu được khai
thác
từ thiên nhiên
Khai thác quá mức làm cạn kiệt
tài nguyên và gây ô nhiễm môi
trường
Cần tiết kiệm, tái sử dụng và
tái chế
nguyên liệu khi có thể

Nếu khai thác nguyên liệu
không hợp lí, điều gì có thể
xảy ra?

Hoạt động khai thác tài nguyên không hợp lí của con người có thể coi là hành động "tự đào
huyệt chôn mình" của diễn thế sinh thái. Việc làm đó gây ra một loạt các hậu quả:
      - Làm biến đổi và dẫn tới mất môi trường sống của nhiều loài sinh vật và giảm đa dạng
sinh học.
      - Thảm thực vật bị mất dần sẽ dần tới xói mòn đất, biến đổi khí hậu,… và là nguyên nhân
của nhiều thiên tai như lụt lội, hạn hán, đất nhiễm mặn,…
      - Môi trường mất cân bằng sinh thái, kém ổn định dễ gây ra nhiều bệnh tật cho người và
sinh vật,…
      Những hậu quả trên sẽ làm cho cuộc sống của con người bị ảnh hưởng nặng nề, không ổn
định.
    Tuy nhiên, con người khác với sinh vật khác là có thể điều chỉnh các hành động của mình để
khai thác tài nguyên hợp lí, bào vệ môi trường của con người và các sinh vật khác trên Trái
Đất. Con người với khả năng khoa học đang ngày càng cải tạo tự nhiên làm cho quần xã sinh
vật phong phú hơn. Vì vậy, chúng ta tin tưởng rằng hoạt động khai thác tài nguyên của con
người sẽ dần dần hợp lí và môi trường sống trên Trái Đất sẽ được bảo vệ.

TỪ NGUYÊN
LIỆU
ĐẾN SẢN
PHẨM
Quặng sắt

Đá vôi và
nguyên
liệu
phù hợp

Cát chứa
silica phù
hợp

Gỗ

Sắt

Xi măng

Thủy tinh

Giấy hoặc
đồ gỗ

Đây là các quá trình chế biến thực tế, gồm nhiều công
đoạn.
Không phải biến đổi đơn giản trong một bước.

THỬ
GHÉP
THÁCH
ĐÔI
Quặng
sắt

Ghép mỗi
nguyên liệu với
sản phẩm phù
hợp!

Xi
măng
Than
h
thép

Đá
vôi
Cá
t
G
ỗ

Kín
h
Giấy

NHÀ KHOA HỌC
NHÍ
LỰA

CHỌN

Chọn đáp án đúng và khám phá lời giải
thích!

1

Đáp
án:
Giải
thích:

Nguyên liệu
chính
sản xuất thủy
tinh
thông thường là
gì?

Cát trắng
(silica)

Cát trắng chứa silica –
thành phần
chính để tạo nên thủy

2

Đáp
án:
Giải
thích:

Nguyên liệu dùng để
sản xuất xi măng là
gì?

Đá vôi và đất
sét

Đá vôi và đất sét được
nung, nghiền và phối trộn
để tạo ra xi măng.

3

Đáp
án:
Giải
thích:

Vì sao cần sử dụng
nguyên liệu tiết
kiệm?

Cân đề bảo vệ tài nguyên
và môi trường.

Tiết kiệm nguyên liệu giúp
giảm khai thác, tiết kiệm
chi phí và bảo vệ môi

SƠ ĐỒ TƯ
DUY
TỔNG

CÔNG
DỤNG

KẾT

KHÁI
NIỆM

NGUỒN
NGUYÊN
LIỆU

MỘT SỐ
NGUYÊN
LIỆU

CHẾ
BIẾN

SỬ DỤNG
BỀN
VỮNG

Ôn tập
0
1
0
2
0
3

Kể tên hai nguyên
liệu
trong tự nhiên.
Nêu một sản phẩm từ
nguyên liệu mà em
biết.
Em sẽ làm gì để sử
dụng
tài nguyên tiết kiệm
hơn?