MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 7 — PHẦN LỊCH SỬ

KÍNH CHÀO
THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH
Chào mừng thầy cô và các em học sinh
đến với bài giảng điện tử môn Lịch sử
và Địa lí 7 — Phần Lịch sử

BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ – LỊCH SỬ 7

KHỞI ĐỘNG
HS quan sát hình ảnh và
trả lời câu hỏi

PHẦN I

KHỞI ĐỘNG

Xem video AI

Trả lời câu hỏi

Quan sát nhân vật

Sẵn sàng khám phá lịch sử cùng thầy cô nhé!

TRẢ LỜI CÂU HỎI

+ Em có biết sông Bạch
Đằng đã từng gắn với
những sự kiện lịch sử nào
và với những vị anh hùng
nào trong lịch sử dân tộc?
+ Hãy chia sẻ những hiểu
biết của em về sông Bạch
Đằng và sự kiện lịch sử
liên quan đến địa danh đó.

Quan sát hình ảnh dòng sống Bạch Đằng, Khu di tích Bạch Đằng Giang

VIDEO 1

Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

VIDEO 2

Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

SUY NGHĨ CÁ NHÂN

Suy nghĩ cá nhân
Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

BÁO CÁO NHANH

1 – 2 học sinh trình bày câu trả lời

Các bạn khác nhận xét, bổ sung

Lắng nghe và ghi nhanh ý còn thiếu

VIDEO 3

Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

GỢI Ý KHỞI ĐỘNG

Sông Bạch Đằng đã từng gắn với những sự
kiện lịch sử và với những vị anh hùng trong
lịch sử dân tộc:
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm
938: Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược
Nam Hán.
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm
981: Hoàng đế Lê Đại Hành phá tan quân
Tống xâm lược.
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm
1288: Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đại
thắng quân xâm lược Mông Nguyên (trong
cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ
ba).

VIDEO 4

Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

VIDEO 5

Chuẩn bị chia sẻ câu trả lời của em

DẪN VÀO BÀI

Vào thế kỉ XIII, đế chế Mông Cổ liên
tiếp tiến hành các cuộc chiến tranh
xâm lược và thống trị nhiêu nước ở
khắp lục địa Á - Âu. Quốc gia Đại
Việt cũng không nằm ngoài con
đường chinh phạt của đề chế này.
Quân dân Đại Việt đã chuẩn bị và tô
chức đánh giặc như thế nào? Vì sao Đại
Việt lại ba lần giành thắng lợi trước một
đề chế lớn như thế?

Lịch sử và Địa lí 7 — Bài 13

BÀI 14
BA LẦN KHÁNG CHIẾN
CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
Mông - Nguyên.

NỘI DUNG BÀI
HỌC
Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm
1

1258

2

Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm
1285

3

Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm
1287 - 1288

4

Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của
ba lần kháng chiến chống quân Mông –
Nguyên
Luyện tập – Vận
dụng

5

HOẠT ĐỘNG 1
Cuộc kháng chiến chống
quân Mông Cổ năm 1258

GIỚI THIỆU

Khái quát về sự hình thành và phát triển của đế chế Mông Cổ
•Thế kỉ XII, các bộ lạc du mục (Thát Đát, Tác-ta) bước vào
giai đoạn thống nhất, dần hình thành đế quốc Mông Cổ.
Ngay trong quá trình thống nhất, Mông Cổ đã tổ chức các
đạo quân xâm lược, không ngừng bành trướng lãnh thổ.
“Nỗi sợ hãi ghê gớm trước đội quân dã man (Mông Cổ, sau
năm 1279 là quân Mông - Nguyên) lan tận các nước xa xôi,
không những ở Pháp mà ở cả Tây Ban Nha, là những nơi từ
trước tới nay chưa hề biết đến cái tên Tác-ta”
(Theo Biên niên sử của tu viện thành Pan-ta-lê-on ở Cô-lôn)

GIỚI THIỆU

Khái quát về sự hình thành và phát triển của đế chế Mông Cổ
“..Không còn một dòng suối
một con sông nào không tràn đầy nước mắt chúng ta
Không còn một ngọn núi
một cánh đồng nào không bị quân Tác-ta giày xéo”
(Thơ của nhà thơ Phơ-rích- người Ác-mê-ni, dẫn theo Hà Văn
Tấn, Cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông - Nguyên thế kỉ
XIII, NXB Khoa học xã hội, 1972, tr. 38).

GIỚI THIỆU

Khái quát về sự hình thành và phát triển của đế chế Mông Cổ

Nguyên từ bờ Địa Trung Hải đến Thái Bình Dương bao gồm
những quốc gia bị đô hộ
 Đại Việt đứng trước nguy cơ bị quân Mông – Nguyên xâm
lược là không thể tránh khỏi.

LÀM VIỆC CÁ NHÂN

NHIỆM VỤ
Quan sát lược đồ Hình 1 SGK tr.68

Chỉ trên lược đồ Hình
1 và trình bày những
nét chính của cuộc
kháng chiến chống
quân Mông Cổ năm
1258.

Thời gian: 5 phút

GHI BÀI

1
HOẠT
ĐỘNG

Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258
Chuẩn bị:
- Từ cuối năm 1257, quân Mông Cổ chuẩn bị
xâm lược Đại Việt.
→ Nhà Trần đã chủ động đề ra kế hoạch
đối phó: tăng cường phòng thủ ở biên giới,
chuẩn bị lực lượng, vũ khí

GHI BÀI

1
HOẠT
ĐỘNG

Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258
* Diễn biến:
- Tháng 1/1258, 3 vạn quân Mông Cổ do tướng
Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy, từ Vân Nam tiến
vào Đại Việt
- Vua Trần Thái Tông trực tiếp chỉ huy chặn giặc ở
Bình Lệ Nguyên (Vĩnh Phúc). Trước thế giặc
mạnh, quân ta tạm rút lui để bảo toàn lực lượng.

GHI BÀI

1
HOẠT
ĐỘNG

Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258
* Diễn biến:
- Nhà Trần đã thi hành kế sách “vườn không nhà
trống” quân Mông Cổ chiếm được Thăng Long
nhưng chỉ là một toà thành trống rỗng.
+ Nhà Trần mở cuộc tấn công quyết định vào
Đông Bộ Đầu (Hà Nội ngày nay). Quân Mông Cổ
thua trận, rút chạy khỏi Thăng Long, đến phủ
Quy Hoá (khu vực Yên Bái, Lào Cai ngày nay) lại
bị dân binh địa phương chặn đánh.

GHI BÀI

1
HOẠT
ĐỘNG

Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258
Kết quả:
Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi sau
chưa đầy một tháng.

THẢO LUẬN NHÓM

NHIỆM VỤ
Tìm trên Google Maps vị trí Bình
Lệ Nguyên (nay thuộc Vĩnh Phúc).
Tại sao quân Mông Cổ lại chọn tấn
công theo đường sông Thao?

Thời gian: 5 phút

ĐÁP ÁN

Quân Mông Cổ lại chọn tấn công theo
đường sông Thao vì:

•Sông Thao (thượng nguồn sông
Hồng) dẫn thẳng về vùng đồng bằng
và Thăng Long.
•Đây là hướng gần và thuận nhất từ
căn cứ của quân Mông Cổ ở phía nam
Trung Quốc.
•Dễ vận chuyển lương thực, vũ khí
bằng thuyền theo dòng sông.
•Muốn đánh nhanh, bất ngờ vào
trung tâm Đại Việt thay vì đi đường
bộ khó khăn.

THẢO LUẬN NHÓM

NHIỆM VỤ

Thời gian: 5 phút

Đọc Tư liệu liệu 1

Câu nói của Trần Thủ Độ thể hiện điều gì về tinh thần đánh
giặc của quân dân nhà Trần?

ĐÁP ÁN

Câu nói đó đã thể hiện tinh thần
quyết tâm đánh giặc và bộc lộ
niềm tin chiến thắng của quân
dân nhà Trần.

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ

Vì sao quân Mông Cổ mạnh mà
vẫn bị quân ta đánh bại?

Thời gian: 5 phút

ĐÁP ÁN

Quân Mông Cổ mạnh mà vẫn bị
quân ta đánh bại vì:
•Quân dân Đại Việt không hề run
sợ, vẫn bình tĩnh, sáng suốt chuẩn
bị và tổ chức kháng chiến.
•Đường lối kháng chiến đúng đắn,
sáng tạo và tinh thần quyết chiến,
quyết thắng quân xâm lược.

HO ẠT
ĐỘ NG

2

Cuộc kháng chiến
chống quân Nguyên
năm 1285

THẢO LUẬN NHÓM

NHIỆM VỤ

Thời gian: 5 phút

Đọc tư liệu 2, 3 SGK tr.69, 70 (tham khảo thông tin phần Em có biết)

Em hãy rút ra điểm chung về tinh thần chiến đấu của vua
tôi nhà Trần.

ĐÁP ÁN

Thể hiện ý chí quyết chiến của
quân dân nhà Trần. Trong bối
cảnh khó khăn của cuộc kháng
chiến lần thứ hai, chính tinh thần
quyết tâm, đồng lòng đánh giặc
của cả triều đình và quân dân Đại
Việt đã trở thành một trong
những nhân tố quan trọng nhất
dẫn đến thắng lợi vẻ vang của
quân dân Đại Việt trong cuộc
kháng chiến này.

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ
Quan sát lược đồ Hình 2

Trình
bày
tóm
lược
những nét chính của
cuộc kháng chiến chống
quân Nguyên năm 1285.

Thời gian: 5 phút

GHI BÀI

2

2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285
Hoàn cảnh lịch sử:
- Năm 1271, nhà Nguyên được thành lập.
- Năm 1279, nhà Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm
lược Chăm-pa và Đại Việt.

HOẠT
ĐỘNG

GHI BÀI

2

2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285
Sự chuẩn bị của nhà Trần:
- Triệu tập Hội nghị Bình Than (Bắc Ninh).
- Mở Hội nghị Diên Hồng (Thăng Long).
- Cử Trần Quốc Tuấn làm Quốc công tiết chế tổng chỉ huy lực lượng kháng chiến.

HOẠT
ĐỘNG

- Tập trận và duyệt binh ở Đông Bộ Đầu.
- Chia quân đóng giữ những nơi trọng yếu.

GHI BÀI

2

2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285
Diễn biến:
- Tháng 1/1285, hơn 50 vạn quân Nguyên do
Thoát Hoan chỉ huy tràn vào xâm lược Đại Việt.
- Trần Quốc Tuấn cho lui quân về đóng ở Vạn Kiếp
(Chí Linh, Hải Dương).

HOẠT
ĐỘNG

- Nhà Trần tiếp tục thực hiện kế sách “vườn
không nhà trống” rút từ Thăng Long về Thiên
Trường (Nam Định cũ).

GHI BÀI

2
HOẠT
ĐỘNG

2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285
Diễn biến:
- Quân dân nhà Trần kiên cường chiến đấu, đẩy
lui nhiều cuộc tấn công của quân Nguyên, từng
bước làm tiêu hao lực lượng địch.
- Quân Nguyên rút về Thăng Long và lâm vào
tình cảnh khó khăn.
- Tháng 5 - 1285, nhà Trần tổ chức phản công,
đánh bại quân giặc ở nhiều nơi như Tây Kết, Hàm
Tử (Hưng Yên), Chương Dương (Hà Nội) rồi tiến
vào giải phóng Thăng Long.

GHI BÀI

2

2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285

Kết quả:
- Quân giặc phải rút chạy về nước.
- Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi.

HOẠT
ĐỘNG

HO ẠT
ĐỘ NG

3

Cuộc kháng chiến chống
quân Nguyên năm 1287
- 1288

THẢO LUẬN NHÓM

NHIỆM VỤ
Quan sát lược đồ Hình 3 kết hợp
đọc thông tin SGK tr.71, 72

GHI BÀI

3
HOẠT
ĐỘNG

3. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287-

Hoàn cảnh:
- Sau hai lần thất bại thảm hại, vua Nguyên tức
tối cử Thoát Hoan tiếp tục chỉ huy 50 vạn quân
theo hai đường thủy, bộ tấn công Đại Việt lần thứ
ba.
- Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến.

GHI BÀI

3
HOẠT
ĐỘNG

3. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287Diễn biến:
- Cuối năm 1287, quân Nguyên ồ ạt tiến vào Đại Việt.
Quân dân nhà Trần chặn đường tiến quân của giặc
đến Thăng Long.
- Trần Khánh Dư chỉ huy quân phục kích đoàn thuyền
lương của quân Nguyên, giành thắng lợi tại Vân Đồn Cửa Lục (Quảng Ninh).

GHI BÀI

3

3. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287Diễn biến:
- Đầu năm 1288, quân Nguyên chiếm Thăng Long và
trúng kế “vườn không nhà trống”.
- Ngày càng lâm vào tình cảnh khó khăn, Thoát Hoan
quyết định rút quân sang Vạn Kiếp rồi về nước.

HOẠT
ĐỘNG

- Nhà Trần quyết định tổ chức phản công và bố trí
trận địa mai phục tại sông Bạch Đằng.

GHI BÀI

3

3. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287Kết quả:
- Trận Bạch Đằng đại thắng, cánh quân bộ trên đường
tháo lui cũng bị quân dân nhà Trần đánh cho tan tác.
- Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi.

HOẠT
ĐỘNG

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ

Cách đánh giặc của nhà Trần
trong cuộc kháng chiến lần thứ
ba có gì giống và khác so với lần
thứ hai?

Thời gian: 5 phút

ĐÁP ÁN

Điểm giống và khác nhau trong ách
đánh giặc của nhà Trần trong cuộc kháng
chiến lần thứ ba và lần thứ hai:
- Giống nhau:
+ Tránh thế giặc mạnh lúc đầu, chủ động
vừa chặn giặc vừa rút lui để bảo toàn lực
lượng.
+ Chờ thời cơ để phản công tiêu diệt giặc.
+ Thực hiện kế hoạch “vườn không nhà
trống”.

ĐÁP ÁN

Điểm giống và khác nhau trong ách
đánh giặc của nhà Trần trong cuộc kháng
chiến lần thứ ba và lần thứ hai:
- Khác nhau:
+ Tập trung tiêu diệt đoàn thuyền lương của
Trương Văn Hổ để quân Mông - Nguyên không
có lương thảo nuôi quân, dồn chúng vào thế bị
động, khó khăn.
+ Chủ động bố trí trận địa bãi cọc ở sông
Bạch Đằng để tiêu diệt đoàn thuyền chiến của
giặc và đánh sập ý đổ xâm lược của nhà Nguyên
đối với nước ta).

HO ẠT
ĐỘ NG

4

Nguyên nhân thắng lợi và
ý nghĩa lịch sử của ba lần
kháng chiến chống quân
Mông – Nguyên