MÔN : KHTN 9

Bóng đèn LED
Cần nạp điện

Loại đèn này hoạt động dựa vào nguyên tắc nào?

NỘI DUNG BÀI HỌC
Dòng điện cảm ứng

Hiện tượng cảm ứng điện từ

Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều

I.Dòng điện cảm ứng

1.Tìm hiểu hiện tượng cảm ứng điện từ
Thí Nghiệm 1:Dùng nam châm để tạo ra dòng điện
Điện kế
Nam châm

Trục quay

Giá đỡ

Cuộn dây dẫn

Bước 1:Nối dây dẫn với điện kế
Bước 2:Đặt nam châm lên giá. Quan sát kim điện kế
Bước 3:Di chuyển nam châm lại gần rồi ra xa cuộn dây. Quan
sát điện kế
Bước 4: Quay nam châm trước cuộn dây. Quan sát điện kế
KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM 1
Trường hợp
Giữ yên nam châm trước cuộn dây
Di chuyển nam châm đến gần hoặc
ra xa cuộn dây dẫn
Quay nam châm trước cuộn dây

Kim điện kế có
lệch không?

Có dòng điện
xuất hiện
không?

Không

Không

Có

Có

Có

Có

Kết luận: Từ thí nghiệm 1 cho biết sự thay
Trong quá trình dịch chuyển thanh nam châm vĩnh cửu lại
đổi của kim kế chứng tỏ điều gì ?
gẩn hoặc ra xa cuộn dây dẫn thì kim điện kế bị lệch sang phải
hoặc sang trái, chứng tỏ có dòng điện chạy trong cuộn dây
dẫn.
Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn khi đó gọi là
dòng điện cảm ứng.
Quan sát và cho biết:

Số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn
biến thiên như thế nào (tăng hay giảm) khi đưa cực Bắc của
nam châm lại gần cuộn dây dẫn theo phương vuông góc với
tiết diện của cuộn dây?

Giải

Số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn
tăng khi đưa cực Bắc của nam châm lại gần cuộn dây dẫn
theo phương vuông góc với tiết diện của cuộn dây.
Quan sát và cho biết:
Trong trường hợp thí
nghiệm 1 khi ta đưa cực bắc
của nam châm ra xa cuộn dây
thì số đường sức từ xuyên
qua tiết diện của cuộn dây
dẫn biến thiên như thế nào?

Giải

Trong trường hợp thí nghiệm 1 khi ta đưa cực bắc của
nam châm ra xa cuộn dây thì số đường sức từ xuyên qua
tiết diện của cuộn dây dẫn giảm.
Thí Nghiệm 2: Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng dung
nam châm điện
Điện kế

Cuộn dây
dẫn

Bộ nguồn

Nam châm
điện

Công tắc
điện

Bước 1:Lắp dụng cụ như hình
Bước 2:Đóng công tắc điện. Quan sát kim điện kế trong và
sau khi đóng
Bước 3:Ngắt công tắc điện. Quan sát kim điện kế trong và
sau khi ngắt
Khi đóng hoặc mở cồng tắc thì số
Khi đóng hoặc mở công tắc thì số đường sức tử xuyên qua
đường sức từ xuyên qua tiết diện
tiết diện cuộn dây dẫn tăng.
cuộn dây dẫn biến thiên như thế
Từ hai thí
nghiệm
dùng thanh nam
Từ hai thí nghiệm
dùng
thanh
nào?năm châm vĩnh cửu dịch
vĩnh cửu
chuyển
và nam
chuyển và châm
nam châm
điệndịch
ở trên,
nguyên
nhân xuất hiện dòng
điệncuộn
ở trên,
nêusựgiả
thuyết
điện cảm châm
ứng trong
dâyhãy
là do
thay
đổi số đường sức
về nguyên
từ đi qua cuộn
dây. nhân xuất hiện dòng điện
cảm ứng trong cuộn dây.
II. HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
1.Đề xuất một số cách làm biến thiên số đường sức từ xuyên
qua tiết diện cuộn dây dẫn.

Đưa thanh nam châm lại gần hoặc ra xa
cuộn dây.
2. Đề xuất một số phương án thí nghiệm
làm xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Đưa thanh nam châm lại gần hoặc ra xa
cuộn dây.
Thí Nghiệm 3:Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng khi dung
nam châm quay
Chuẩn bị
Cuộn dây dẫn kín có hai đèn LED đỏ và
vàng mắc song song, ngược cực (1);
Thanh nam châm vĩnh cửu có trục quay
ở giữa (2).

Bước 1:Lắp dụng cụ như hình.
Bước 2: Quan sát sự sáng của đèn
Led khi nam châm quay.
Tiến hành thí nghiệm, quan sát và
trả lời câu hỏi
Câu 1: Mô tả sự sáng của hai đèn LED
khi nam châm quay.
Hai đèn Led sẽ sáng rồi tắt rồi lại sáng luân phiên.
Câu 2: Khi cực nam châm quay lại gần hoặc ra xa cuộn dây
dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến
thiên như thế nào?
Khi cực nam châm quay lại gần hoặc ra xa cuộn dây dẫn
thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn tăng
nếu đưa lại gần, giảm nếu ra xa.

Câu 3: Chứng tỏ khi nam châm quay, dòng điện xuất hiện
trong cuộn dây dẫn gắn hai đèn LED có mối liên hệ với sự
biến thiên của số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn
dây dẫn.
Khi nam châm quay thì số đường sức từ qua cuộn dây
thay đổi nên xuất hiện dòng điện.
Thí Nghiệm 4: Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng bằng
cách thay đổi tiết diện cuộn dây
Chuẩn bị
Một cuộn dây dẫn mềm có tiết diện
dễ dàng thay đổi khi bị bóp mạnh (1);
Thanh nam châm vĩnh cửu (2);
Điện kế (3); Kẹp giữ (4)
Và các dây nối.

Bước 1: Lắp dụng cụ như hình.
Bước 2: Bóp mạnh cuộn dây dẫn, quan sát kim điện kế
khi cuộn dây dẫn bị giảm tiết diện.
Tiến hành thí nghiệm, quan sát và trả lời câu hỏi
Câu 1: Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ
xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên như thế nào?
Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ
xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn giảm.
Câu 2: Từ kết quả thí nghiệm, chứng tỏ số đường sức từ
xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên thì trong cuộn
dây dẫn xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ
xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn giảm nên xuất
hiện dòng điện trong mạch.

PHIẾU HỌC TẬP
Câu 1: Khi làm biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết
diện của cuộn dây dẫn, thí nghiệm 3 và 4 đã chứng tỏ điều gì?
Khi làm biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết diện
của cuộn dây dẫn, thí nghiệm 3 và 4 đã chứng tỏ xuất
hiện dòng điện chạy trong mạch.
Câu 2:Nêu điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn
dây dẫn kín.
Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây
dẫn kín là có sự thay đổi số đường sức từ qua cuộn dây.
Kết luận
Từ các thí nghiệm trên và nhiều thí nghiêm khác, rút ra
kết luận: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn
dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây dẫn đó xuất hiện
dòng điện cảm ứng.

Hiện tượng xuẫt hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện
tượng cảm ứng điện từ.
III.NGUYÊN TẮC TẠO RA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
Dòng điện xoay chiều có đặc điểm là cường độ tăng, giảm
Dòng điện xoay chiều có
tuần tự và chiều luân phiên thay đổi theo thời gian.
đặc điểm gì?
Thí Nghiệm: Thí nghiệm tạo dòng điện xoay chiều
Chuẩn bị: Bộ thí nghiệm mô hình
máy phát điện xoay chiều có hai đèn
LED như Hình 14.8.
Tiến hành
Quan sát sự thay đổi sáng, tối
luân phiên của hai đèn LED khi
quay chậm và quay nhanh cuộn
dây dẫn trong từ trường.

Tiến hành thí nghiệm, quan sát và trả lời câu hỏi
Khi quay chậm cuộn dây dẫn thì hai đèn LED thay đổi
sáng, tối luân phiên như thế nào? Khi quay nhanh cuộn
dây dẫn, có phân biệt được sự thay đổi này không?
Khi quay chậm cuộn dây dẫn thì hai đèn LED thay đổi sáng,
tối luân phiên. Khi quay nhanh cuộn dây dẫn, có phân biệt
được sự thay đổi.
Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến
thiên (tăng giảm luân phiên) theo thời gian như thế nào?
Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn tăng
khi quay nhanh.
Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn đi qua đèn LED
có đặc điểm gì?
Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn đi qua đèn LED
có đặc điểm là thay đổi chiều liên tục.

Nêu nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều là làm thay đổi số
đường sức từ qua tiết diện cuộn dây tức là dựa trên hiện
tượng cảm ứng điện từ.

Quan sát và cho biết cách dẫn dòng điện xoay chiều
xuất hiện trong khung dây quay trong từ trường đều ra
mạch ngoài như thế nào?

Thí nghiệm trên cho thấy, khi
quay cuộn dây thì số đường sức
từ xuyên qua tiết diện của cuộn
dây dẫn biến thiên (tăng, giảm
luân phiên) theo thời gian tạo ra
dòng điện xoay chiều.
Dòng điện này đi qua hai chổi quét tì vào hai vành
khuyên ở hai đầu cuộn dây đến đèn tạo thành mạch kín.
Kết luận
Nguyên tắc tạo dòng điện xoay chiều dựa trên hiện tượng
cảm ứng điện từ: Khi sổ đường sức từ qua tiết diện của
cuộn dây dẫn kín biến thiên (tăng, giảm luân phiên) theo
thời gian, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện xoay chiều.

Câu 1: Giải thích vì sao khi cho nam châm vĩnh cửu quay
quanh trục thẳng đứng trước một cuộn dây dẫn thì kim điện
kế bị lệch.
Khi nam châm quay,số đường
sức từ xuyên qua tiết diện của
cuộn dây thay đổi (biến thiên
tăng, giảm), nên trong cuộn dây
dẫn xuất hiện dòng điện cảm
ứng

Câu 2: Đề xuất một cách khác để làm biến đổi số đường
sức từ xuyên qua một cuộn dây dẫn mềm đặt cạnh một nam
châm vĩnh cửu.
Di chuyển cuộn dây lại gần hoặc ra xa nam châm → số
đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây tăng lên
hoặc giảm xuống → xuất hiện dòng điện cảm ứng

Câu 3: Nguyên tắc hoạt động
của đèn pin nạp điện bằng tay
Câu 3.Cần nạp điện bị bóp làm di chuyển bánh răng
bên trong đẩy nam châm chạy xuyên qua cuộn dây từ
đầu này sang đầu kia rồi ngược lại, từ đó số lượng
đường sức từ trường đi xuyên qua mặt cắt cuộn dây
thay đổi theo thời gian và xuát hiện dòng điện trong
cuộn dây khép kín

LUYỆN TẬP

Ta có thể dùng nam châm nào để
01. tạo ra dòng điện?
A Nam châm vĩnh cửu
B Nam châm điện
C Cả nam châm điện và nam châm vĩnh cửu
D Không có loại nam châm nào cả

02.

Trong hiện tượng cảm ứng điện từ ta
nhận biết được điều gì?

A Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn đặt gần
nam châm
B Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây đặt trong từ
trường của nam châm
C Dòng điện xuất hiện khi một cuộn dây dẫn kín quay

trong từ trường của N.C.

D Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây khi cuộn
dây chạm vào nam châm

03.

Cách nào dưới đây có thể tạo ra dòng điện cảm
ứng trong một cuộn dây dẫn kín?

A Mắc xen vào cuộn dây dẫn một chiếc pin
B Dùng một nam châm mạnh đặt gần đầu cuộn dây
C Cho một cực của nam châm chạm vào cuộn dây dẫn
D Đưa một cực của thanh nam châm
từ ngoài vào trong cuộn dây

04.

Quan sát hình vẽ và cho biết khi
nào kim của ampe kế sẽ bị lệch?

A Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến
xuống dưới
B Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến lên trên
C Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến theo
phương ngang
D Cả 3 trường hợp, kim của ampe kế đều
bị lệch

05. Cách nào dưới đây không thể tạo ra dòng điện?
A Quay nam châm vĩnh cửu trước ống
dây dẫn kín
B Đặt nam châm vĩnh cửu trước
ống dây dẫn kín
C Đưa một cực của nam châm từ ngoài
vào trong một cuộn dây dẫn kín
D Rút cuộn dây ra xa nam châm
vĩnh cửu

06.

Cách làm nào dưới đây có thể tạo ra dòng điện
cảm ứng?

A Nối hai cực của pin vào hai đầu cuộn dây dẫn
B Nối hai cực của nam châm với hai đầu cuộn dây dẫn
C Đưa một cực của acquy từ ngoài vào trong một cuộn
dây dẫn kín
D Đưa một cực của nam châm từ ngoài vào trong một
cuộn dây dẫn kín

07.

Hiện tượng nào sau đây không liên quan
đến hiện tượng cảm ứng điện từ?

A Dòng điện xuất hiện trong dây dẫn kín khi cuộn
dây chuyển động trong từ trường
B Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây khi nối hai
đầu cuộn dây với đinamô xe đạp đang quay
C Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu bên
cạnh đó có một dòng điện khác đang thay đổi
D Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu
nối hai đầu cuộn dây vào hai cực của bình
acquy

Khi đưa một cực của nam châm lại
08. gần hay ra xa đầu cuộn dây thì …
Số đường sức từ xuyên qua tiết
A
diện của cuộn dây dẫn không đổi.
B Số đường sức từ xuyên qua tiết diện
của cuộn dây dẫn luôn tăng.
Số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn
C
tăng hoặc giảm (biến thiến).
D Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu nối hai
đầu cuộn dây vào hai cực của bình acquy

09.

Theo hình, thanh N.C chuyển động
như thế nào thì không tạo ra dòng
điện cảm ứng trong cuộn dây?

A Chuyển động từ ngoài vào trong ống dây
B Quay quanh trục AB
C Quay quanh trục CD
D Quay quanh trục PQ

10.

Nêu tên một số dụng cụ, thiết bị mà hoạt động
của chúng dựa vào hiện tượng cảm ứng điện từ.
Gỉai thích sự tạo thành dòng điện ở các ví dụ đó

-Bộ phận chính của đinamô là một nam
châm và cuộn dây
-Khi quay núm của đinamô thì nam châm
quay theo → số đường sức từ xuyên qua
cuộn dây biến thiên → đèn sáng

Máy phát điện
đặt cuộc dây vào giữa
hai cực của nam châm,
hai đầu cuộn dây nối
với pin để lưu trữ điện
hoặc đèn LED nhỏ, cố
định nam châm, quay
cuộn dây quanh trục,
dòng điện cảm ứng
sinh ra trong cuộn dây

 Ôn lại các kiến thức cơ bản về chủ đề lực trong
đời sống
 Xem lại các dạng bài đã chữa.
 Chuẩn bị kĩ bài kiểm tra giữa kì 2.

GIỜ HỌC KẾT THÚC
Kính chúc:

Các thầy cô mạnh khỏe – hạnh
phúc – thành đạt; chúc các em học
giỏi chăm ngoan.