Bài 14:

Định luật 1 Newton

Khởi động

Điều gì đã giúp cho tàu Voyager tiếp tục chuyển động rời xa Trái
Đất, mặc dù thực tế không còn lực nào tác dụng lên chúng nữa?

Nguồn ảnh: NASA Voyager

Một trong hai con tàu
vũ trụ Voyager đang làm
nhiệm vụ thăm dò các
hành tinh nằm xa Trái
Đất trong hệ Mặt Trời.
(phóng lên từ Florida
(Mỹ) năm 1977)
Hiện nay cả hai con tàu
đã ra khỏi hệ Mặt Trời,
đang tiếp tục hoạt động
và gửi thông tin về Trái
Đất.

I. LỰC VÀ CHUYỂN ĐỘNG
Quan sát hiện tượng

- Có lực kéo tác dụng thì vật chuyển động.
- Ngừng tác dụng lực kéo thì vật đứng yên
- Kết luận: Nếu không có lực kéo tác dụng thì vật đang đứng yên sẽ đứng yên
mãi mãi

Thí nghiệm lịch sử của Ga-li–lê
- Hạ dần độ nghiêng của máng thì viên bi chuyển động được quãng đường
xa hơn.
- Suy đoán: Nếu  = 0 và Fms = 0 thì vật chuyển động thẳng đều mãi mãi.
- Nhận xét: Trên mặt phẳng nằm ngang, nếu không có lực cản (F ms) thì vật
giữ nguyên trạng thái chuyển động thẳng đều.

A

N
B
P

C

II. ĐỊNH LUẬT 1 NEWTON
* Phát biểu: Nếu một vật không chịu tác dụng của lực nào hoặc chịu tác
dụng của các lực có hợp lực bằng không, thì vật đang đứng yên sẽ tiếp
tục đứng yên, vật đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều.
* Biểu thức:

Vật đang đứng yên => đứng yên (a = 0)
Vật đang chuyển động => vật CĐTĐ (a = 0)

* Minh họa: Không có lực kéo

⃗
𝑁
⃗𝐹 C

Ô tô đứng yên trên đường
Hợp lực tác dụng bằng không
Ô tô chuyển động thẳng đều trên đường

⃗
𝑁

⃗
𝑃

k

⃗
𝑃

Câu hỏi

Quan sát các vật trong Hình.
1. Giải thích tại sao quả cầu đứng yên.
2. Tại sao người trượt ván có thể giữ nguyên vận tốc của mình?

a) Quả cầu đứng yên khi được
treo vào một sợi dây

b) Người trượt ván chuyển
động với vận tốc không đổi

Hoạt động

Thí nghiệm minh hoạ quán tính của vật.
• Chuẩn bị: Một tấm ván dài khoảng 1 m làm mặt phẳng nghiêng, xe lăn, vật
nhỏ đặt trên xe lăn, vật chắn (có thể dùng quyển sách dày)
• Tiến hành: Đặt các vật nhỏ lên xe lăn. Giữ các vật và xe đứng yên trên
đỉnh mặt phẳng nghiêng.
- Thả cho xe trượt xuống dốc, dọc theo mặt phẳng nghiêng.
- Quan sát hiện tượng xảy ra đối với xe và các vật trên xe.

Thảo luận (theo nhóm, thời gian 5
phút)
1. Giải thích tại sao khi xe trượt xuống
dốc và bị cản lại ở cuối dốc thì vật
nhỏ bị văng về phía trước.
2. Làm thế nào để giữ cho vật trên xe
không bị văng đi?

A

III. QUÁN TÍNH
• Tính chất bảo toàn trạng thái đứng yên hay chuyển động của vật, gọi
là quán tính của vật.
• Do có quán tính mà mọi vật có xu hướng bảo toàn vận tốc cả về
hướng và độ lớn
• Định luật 1 Newton còn được gọi là định luật quán tính.

Ví dụ: Khi va chạm, tay
đua có quán tính nên tiếp
tục chuyển động về phía
trước

Câu hỏi

1. Mô tả và giải thích điều gì xảy ra đối với một hành khách ngồi
trong ô tô ở các tình huống sau:
a) Xe đột ngột tăng tốc.
b) Xe phanh gấp.
c) Xe rẽ nhanh sang trái.

a) Xe đột ngột tăng tốc:
người bị ngã người về phía
sau

b) Xe phanh gấp: người bị lao về
phía trước.

Câu hỏi
3.

Một vật đang nằm yên trên mặt bàn nằm ngang. Tại
sao ta có thể khẳng định rằng bàn đã tác dụng một lực
lên nó.

⃗
𝑁
⃗
𝑃

2. Ứng dụng quán tính trong đời sống
C1. Khi ngồi trên ô tô, tàu lượn cao tốc hoặc máy bay, hành
khách luôn được nhắc thắt dây an toàn. Giải thích điều này.

2. Ứng dụng quán tính trong đời sống
C2. Để tra đầu búa vào cán, nên chọn cách nào dưới đây?
Giải thích tại sao.
a) Đập mạnh cán búa xuống đất
b) Đập mạnh đầu búa xuống đất

Câu hỏi

Giải thích nguyên nhân của nhiều vụ tai nạn giao thông liên quan đến
quán tính. Rất nhiều vụ tai nạn giao thông có nguyên nhân từ quán
tính. Em hãy nêu một số ví dụ về điều đó và cách phòng tránh những
tai nạn này.

Ví dụ: Khối lượng cuộn thép lớn nên quán tính lớn. Khi xe phanh gấp, thì do
khối thép có quán tính lớn vẫn tiếp tục chuyển động và dồn về phía cabin
gây tai nạn

1

2

C Â N B Ằ N G
P I D A

3

S A U

3

1

4
5
6

G

A T

I

4

Ố C

5
6

H Ợ P L Ự C
Q U Á N T
N

I

U

Í
T

2

N H
Ơ

N

Hai lực có đặc điểm cùng đặt lên
một vật, có cường độ bằng nhau,
phương nằm trên cùng một
đường thẳng, chiều ngược nhau
là hai lực…….?
( 7 chữ cái )

Tại tháp nào Ga-li-lê
thực hiện thí nghiệm
về sự rơi tự do?
( 4 chữ cái )

Búp bê đang đứng yên trên xe. Bất chợt,
đẩy xe chuyển động về phía trước.
Hỏi búp bê sẽ ngã về phía nào? 
( 3 chữ cái)

Đại lượng vật lý nào cho
biết vận tốc của vật biến
thiên nhanh hay chậm
theo thời gian?
( 6 chữ cái )

Tổng hợp các lực tác
dụng lên vật gọi là gì?
(6 chữ cái)

Khi ô tô đột ngột rẽ phải,
hành khách trên xe bị
nghiêng về phía trái.
Tại sao?

(8 chữ cái)