Lịch sử 8 • Kết nối tri thức

BÀI 15
ẤN ĐỘ VÀ ĐÔNG NAM Á
TỪ NỬA SAU THẾ KỈ XIX
ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX
CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC!

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Trình bày được tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, Ấn Độ
từ nửa sau thế kỉ XIX.

Nêu được một số sự kiện về phong trào giải phóng dân
tộc ở Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX.

VIDEO 1

PHẦN I

KHỞI ĐỘNG

Xem video AI

Trả lời câu hỏi

Quan sát nhân vật

Sẵn sàng khám phá lịch sử cùng thầy cô nhé!

KHỞI ĐỘNG:
HOẠT ĐỘNG
Vào nửa sau thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, Ấn Độ
và hầu hết các nước trong khu vực Đông Nam
Á bị thực dân phương Tây xâm chiếm.

?

Vì sao thực dân phương Tây
lại xâm chiếm Ấn Độ?
Thời gian suy nghĩ: 2 phút

Năm 1498, nhà hàng hải Ga-ma đã vượt mũi Hảo Vọng tới Ấn Độ

VIDEO 2

VIDEO 3

GỢI Ý KHỞI ĐỘNG
Ấn Độ là một quốc gia rộng lớn, đông dân, nằm ở
phía Nam châu Á, rộng gần 4 triệu km2, có nền văn
hóa lâu đời, là quê hương của nhiều tôn giáo lớn trên
thế giới. Năm 1498, nhà hàng hải Ga-ma đã vượt mũi
Hảo Vọng tới Ấn Độ. Tư đó, các nước phương Tây từng
bước xâm nhập vào Ấn Độ.

Khoa học

Kĩ thuật

Văn học &
Nghệ thuật

BÀI 15
ẤN ĐỘ VÀ ĐÔNG NAM Á
TỪ NỬA SAU THẾ KỈ XIX ĐẾN
ĐẦU THẾ KỈ XX

NỘI DUNG BÀI HỌC

01
Ấn Độ nửa sau
thế kỉ XIX

02

03

phóng dân tộc ở

Luyện tập –
Vận dụng

Phong trào giải
Đông Nam Á từ nửa
sau thế kỉ XIX đến
đầu thế kỉ XX

VIDEO 4

HOẠT ĐỘNG 1
Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX

MỞ ĐẦU
Từ đầu thế kỉ XVIII, cuộc tranh giành
quyền lực giữa các chúa phong kiến
trong nước đã làm cho Ấn Độ suy yếu.
Việc tranh giành Ấn Độ đã dẫn tới
cuộc chiến tranh Anh - Pháp trong
những năm 1746 – 1763 ngay trên đất
Ấn Độ. Đến giữa thế kỉ XIX, thực dân
Anh hoàn thành việc xâm lược và áp
đặt cai trị ở nước này.

VIDEO 5

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ
khai thác Hình 15.1, thông tin mục 1 SGK tr.65, 66

Trình bày những nét nổi bật về
tình hình chính trị, kinh tế, xã hội
ở Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX.

Thời gian: 5 phút

GHI BÀI

1. Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX
- Về chính trị:
• Thi hành nhiều biện pháp để áp đặt và
củng cố quyền cai trị trực tiếp ở Ấn Độ.
• Thực hiện chính sách nhượng bộ tầng lớp
trên của phong kiến bản xứ, biến bộ phận
này thành tay sai; tìm cách khơi sâu sự
cách biệt về chủng tộc, tôn giáo,... ở Ấn
Độ.

GHI BÀI

1. Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX
- Về kinh tế: Tiến hành cuộc khai thác quy mô, vơ vét nguồn
nguyên liệu, bóc lột nhân công để thu lợi nhuận tối đa.
• Nông nghiệp: Tăng cường chiếm đoạt ruộng đất để
lập đồn điền.
→ Nông dân bị bần cùng, chết đói ngày càng nhiều.
• Công nghiệp:
+ Đẩy mạnh khai thác hầm mỏ.
+ Phát triển công nghiệp chế biến.
+ Mở mang hệ thống đường giao thông.
→ Nhiều thành phố, hải cảng xuất hiện.

GHI BÀI

1. Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX
- Về xã hội:
• Thi hành chính sách “ngu dân”.
• Khuyến khích những tập quán lạc hậu và
phản động.
→ Sự xâm lược, thống trị, bóc lột tàn bạo của
thực dân Anh đã chà đạp lên quyền dân tộc
thiêng liêng của nhân dân Ấn Độ.

GHI BÀI

1. Ấn Độ nửa sau thế kỉ XIX
→ Mâu thuẫn giữa nhân dân Ấn Độ với thực dân Anh
là mâu thuẫn là mâu thuẫn cơ bản trong xã hội.
→ Phong trào đấu tranh của tầng lớp nhân dân chống
thực dân Anh, giải phóng dân tộc tất yếu phải nổ ra
một cách quyết liệt.
• Khởi nghĩa Xi-pay (1857 – 1959).
• Phong trào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng
Quốc đại (1905 – 1908).

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI

NHIỆM VỤ

Thời gian: 5 phút

Sách giáo khoa nói Anh biến Ấn Độ thành 'viên
ngọc trên vương miện'. Hãy dùng Google
Search tìm hình ảnh/số liệu về 'Nạn đói ở Ấn
Độ thế kỉ XIX' (Famines in British India). Những
hình ảnh đó nói lên điều gì trái ngược với sự
giàu có của nước Anh?

ĐÁP ÁN

Nạn đói ở Ấn Độ: Người bản địa
chờ cứu trợ tại Ban-ga-lo

Đầu máy xe lửa đầu tiên được đưa vào sử dụng
tại Ấn Độ trên tuyến đường sắt từ thành phố
Mum-bai
đến thành phố Thên (thuộc bang Ma-ra-hát-tra)

ĐÁP ÁN

Sự giàu có của Anh một phần dựa trên sự khai
thác và đau khổ của thuộc địa như Ấn Độ.
Chính sách “chia để trị”, vơ vét tài nguyên,
kìm hãm kinh tế đã dẫn đến đói kém.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

NẠN ĐÓI Ở ẤN ĐỘ
Cuối thế kỉ XIX, hàng loạt vụ mất mùa nghiêm trọng xảy
ra dẫn đến nạn đói và dịch bệnh liên tục xảy ra ở Ấn Độ.
•1860 – 1861: 2 triệu người chết.
•1876 – 1878: 4,3 triệu người chết; thêm 1,2 triệu
người ở các tỉnh Tây Bắc và Kát-mi trong năm 1877 –
1878.
•1896 – 1897: 5 triệu người chết.
•1899 – 1990: hơn 1 triệu người chết.
(P.G Mác-san, Chủ biên, Lịch sử vẽ bằng tranh về đế quốc
Anh của Cam-brit)

HÌNH ẢNH VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA CÁC
TẦNG LỚP NHÂN DÂN ẤN ĐỘ CHỐNG THỰC DÂN ANH

Bản đồ thể hiện trung tâm của cuộc nội dậy năm 1912

HÌNH ẢNH VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA CÁC
TẦNG LỚP NHÂN DÂN ẤN ĐỘ CHỐNG THỰC DÂN ANH

Binh đoàn Xi-pay tấn công quân đội Anh

Binh lính gốc Ấn trong quân đội Anh nổi

tại trận Can-pua (1857)

dậy trong cuộc khởi nghĩa Xi-pay

HÌNH ẢNH VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA CÁC
TẦNG LỚP NHÂN DÂN ẤN ĐỘ CHỐNG THỰC DÂN ANH

Đảng Quốc Đại là đảng đầu tiên của của giai cấp tư sản Ấn Độ

HO ẠT
ĐỘ NG

3

Phong trào giải phóng dân tộc
ở Đông Nam Á từ nửa sau thế
kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á
từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

NHÓM 1

NHÓM 2

PHONG TRÀO GIẢI

PHONG TRÀO GIẢI

PHÓNG DÂN TỘC Ở

PHÓNG DÂN TỘC Ở

IN-ĐÔ-NÊ-XI-A

PHI-LIP-PIN

NHÓM 3
PHONG TRÀO
GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC Ở BA
NƯỚC ĐÔNG
DƯƠNG

HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP

YÊU CẦU

PHIẾU HỌC TẬP
Sử dụng Canva (hoặc Word/PowerPoint) để tạo
một Bảng thống kê hoặc Timeline (Dòng thời gian)
tóm tắt phong trào đấu tranh của khu vực mình
phụ trách. Yêu cầu: Tên phong trào, Lãnh đạo, Kết
quả. Chèn cờ của các nước (lưu ý tìm cờ giai đoạn
lịch sử đó hoặc cờ hiện tại đều được nhưng phải chú
thích).

HOẠT ĐỘNG

BÁO CÁO PHIẾU HỌC TẬP

Trình bày kết quả

Nhận xét & Bổ sung

Đại diện 1 -2 HS
trình bày kết quả phiếu
học tập trước lớp.

Các nhóm khác lắng
nghe, nhận xét và bổ
sung ý kiến.

Lắng nghe tích cực — Bổ sung chủ động — Ghi chép đầy đủ

KẾT QUẢ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC Ở IN-ĐÔ-NÊ-XI-A
(Từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX)
Thời gian: 5 phút
1. Những sự kiện tiêu biểu
Thời gian

Sự kiện tiêu biểu

Tháng 10 - 1873 Nhân dân A-chê anh dũng chiến đấu chống 3 000 quân Hà Lan đổ bộ lên
vùng này.
1873 - 1909

Khởi nghĩa nổ ra ở Tây Xu-ma-tơ-ra

878 - 1907

Khởi nghĩa của người Ba Tắc nổ ra ở Bắc Xu-ma-tơ-ra.

1884 - 1886
Năm 1890

Khởi nghĩa nổ ra ở Ca-li-man-tan.
Nổ ra cuộc khởi nghĩa do Sa-min lãnh đạo

Đầu thế kỉ XX

Phong trào đấu tranh của công nhân phát triển với sự ra đời của Hiệp hội
công nhân đường sắt (1905), Hiệp hội công nhân xe lửa (1908), Đảng Cộng
sản In-đô-nê-xi-a (1920).

KẾT QUẢ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC Ở PHI-LIP-PIN
(Từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX)
Thời gian: 5 phút
1. Một số điểm nổi bật của phong trào
Thời gian

Sự kiện tiêu biểu

Năm 1872

Nhân dân thành phố Ca-vi-tô nổi dậy khởi nghĩa chống thực dân Tây Ban Nha. Cuối cùng,
cuộc khởi nghĩa thất bại.

Cuối thế kỉ
XIX

- Trong phong trào giải phóng dân tộc đã xuất hiện hai xu hướng: cải cách của Hô -xê Ridan và bạo động của Bô-ni-pha-xi-ô.
- Cả hai xu hướng này đều khơi dậy ý thức dân tộc, chuẩn bị tiền đề cho cao trào cách
mạng sau này.

1896 - 1898 Cuộc cách mạng bùng nổ, lật đổ ách thống trị của thực dân Tây Ban Nha, đưa đến sự ra
đời nước Cộng hoà Phi-líp-pin, nhưng sau đó lại bị Mỹ thôn tính.

Nhân dân Phi-lip-pin giải phóng thành phố Xi-bu
khỏi ách thống trị của thực dân Tây Ban Nha (tháng 4/1898 – tranh vẽ)

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Giới thiệu về người lãnh đạo Hô-xê Ri-dan (1861 – 1986)
Hô-xê Ri-dan (1861 - 1896): Là nhà thơ, thầy thuốc và
nhà hoạt động dân chủ của Phi-líp -pin, đại diện cho xu
hướng cải cách trong phong trào dân tộc ở nước này cuối
thế kỉ XIX. Từ nhỏ, ông là một người có tài năng. Năm 18
tuổi đã sáng tác bài thơ Gửi thanh niên Phi-líp-pín (viết
năm 1879), phản ánh tư tưởng yêu nước trong thời kì đầu
của mình.bÔng viết cuốn Đừng đụng vào tôi (1887) nhằm
vạch trần tội ác của thực dân Tây Ban Nha.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Giới thiệu về người lãnh đạo Hô-xê Ri-dan (1861 – 1986)
Liên minh Phi-líp-pin được Hô-xê Ri-dan thành lập năm
1892 và là tổ chúc có uy tín, có cơ sở cả trong giai cấp tư
sản cũng như trong quần chúng. Ri-dan là thủ lĩnh trong
Liên minh đứng về phái ôn hoà. Ông phản đối đấu tranh
bạo lực, không tin vào lực lượng của quần chúng nhân
dân, chỉ chú trọng hoạt động trong giới trí thức. Ông tin
rằng những biện pháp giáo dục sẽ cải thiện đời sống
nhân dân và tưởng rằng con đường cải cách do Tây Ban
Nha mang lại là con đường duy nhất đúng cho một nhà
nước Phi-líp-pin tự do độc lập trong tương lai.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG

Giới thiệu về người lãnh đạo Hô-xê Ri-dan (1861 – 1986)
Ngay sau một vài hoạt động lớn của Liên minh, Ri-dan bị
bắt và chịu án lưu đày. Trên đường sang Tây Ban Nha, ông
lại bị bắt và chịu những cáo buộc về tội tổ chức và cổ vũ
phong trào khởi nghĩa của tố chức Ka-ti-pu-nan (là bộ
phận của Liên minh Phi-líp-pin). Ông bị giải về nước và
chịu án tử hình vào ngày 31/12/1896).
Ngày nay, tên ông được đặt cho một công viên ở Thủ
đô Ma-ni-la của Phi-líp-pin. Ngày mất của ông được chọn
là một trong những ngày nghỉ lễ chính thức của quốc gia
Phi-líp-pin.

KẾT QUẢ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC Ở BA NƯỚC ĐÔNG DƯƠNG(Từ nửa
sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX)
1. Những nét chính trong phong trào giành độc lập của
bagian:
nước5Đông
Thời
phút
Dương
 
Sự kiện tiêu biểu
Việt Nam - Giữa thế kỉ XIX: Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Nổi bật là phong trào
Cần vương, khởi nghĩa nông dân Yên Thế.
- Đầu thế kỉ XX: phong trào giải phóng dân tộc theo khuynh hướng dân chủ tư sản với hai xu
hướng chính là bạo động và cải cách.
Cam-pu-chia - Nhiều cuộc khởi nghĩa của nhân dân nổ ra, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa do A-cha Xoa lãnh
đạo (1863 – 1866), cuộc khởi nghĩa dưới sự chỉ hủy của nhà sư Pu-côm-bô (1866 – 1867).
- Cuộc khởi nghĩa do Hoàng thân Si-vô-tha đứng đầu đã gây cho Pháp nhiều thiệt hại lớn.
Lào

Nhân dân đã nổi dậy đấu tranh chống thực dân Pháp, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của nhân
dân Xa-van-na-khét do Pha-ca-đuốc lãnh đạo (1901 – 1903), cuộc khởi nghĩa do Ong Kẹo
lãnh đạo ở cao nguyên Bô-lô-ven (1901 – 1907).

KIẾN THỨC MỞ RỘNG
2. Sưu tầm thông tin, tư liệu, hình ảnh trên sách báo, internet giới thiệu
về một phong trào giải phóng dân tộc tiêu biêu của ba nước Đông
Dương
Cuộc
khởi
nghĩa
Xoa
(1863
- 1866):
Là cuộc
khởi
nghĩacủa
lớn,A-cha
diễn ra
ở các
tỉnh giáp
với biên giới Việt Nam, đã gây cho
thực dân Pháp nhiều tốn thất to lớn.
A-cha Xoa lúc đầu tham gia cuộc khởi nghĩa của Si-vô-tha, bị đàn áp, ông và
nhiều nghĩa quân phải phiêu bạt sang Việt Nam (Châu Đốc, Tịnh Biên). Số phận
của người dân Việt Nam lúc này cũng giống như người dân Khơ-me, nên cuộc vận
động khởi nghĩa của A-cha Xoa gặp nhiều thuận lợi. Nhân dân Việt Nam đã sẵn
sàng giúp đỡ A-cha Xoa chống lại thực dân Pháp và triều đình Khơ-me.
Từ vùng núi Thất Sơn, A-cha Xoa lấy Châu Đốc, Hà Tiên làm bàn đạp đánh về
Cam-pu-chia. Năm 1864, có lần nghĩa quân đã chiếm được tỉnh Cam-pốt và áp sát
Phnôm Pênh. Hoạt động của nghĩa quân trong các năm 18641 - 1865 càng mạnh
mẽ. Biên giới Việt Nam - Cam-pu-chia biến thành vùng căn cứ của cuộc khởi nghĩa
A-cha Xoa.
Thực dân Pháp thấy bất lợi, bèn ép buộc nhà Nguyễn bắt A-cha Xoa nộp cho
chúng. Ngày 19/3/1866, do bị thương nặng, A-cha Xoa đã rơi vào tay thực dân
Pháp.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG
2. Sưu tầm thông tin, tư liệu, hình ảnh trên sách báo, internet giới thiệu
về một phong trào giải phóng dân tộc tiêu biêu của ba nước Đông
Dương
Cuộc
nghĩakhông
của Pu-côm-bô
- 1867):
Cuộc khởi
khởi nghĩa
chỉ thể hiện(1866
tinh thần
anh dũng, bất khuất của nhân dân
Cam-pu-chia mà còn là biểu tượng về liên minh chiến đấu giữa nhân dân Việt Nam
và nhân dân Cam-pu-chia trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là thực dân
Pháp xâm lược.
Pu-côm-bô là nhà sư có uy tín trong nhân dân, đã từng lánh nạn ở Nam Lào trong
17 năm. Năm 1866, ông phát động cuộc khởi nghĩa chống Pháp và lập căn cứ ở
Tây
Ninh. Nghĩa quân bao gồm người Khơ-me, người Xtiêng, người Kinh. Trương Quyển
(con Trương Định) và Võ Duy Dương đã liên kết với nghĩa quân Pu-côm-bô
trong những trận đánh Pháp. Khi lực lượng lớn mạnh, Pu-côm-bô tiến quân về
nước, kiểm soát Pa-man, tiến công kinh đô cũ U-đông (17/12/1866). Nhân dân Việt
Nam ở ba tỉnh miền Tây Nam Kì thường xuyên cung cấp lương thực, vũ khí cho
nghĩa quân.
Ngày 3/12/1867, Pu-côm-bô hi sinh. Cuộc chiến đấu của Pu-côm-bô đã kết thúc
một cách oanh liệt.

KIẾN THỨC MỞ RỘNG
2. Sưu tầm thông tin, tư liệu, hình ảnh trên sách báo, internet giới thiệu
về một phong trào giải phóng dân tộc tiêu biêu của ba nước Đông
Dương
Cuộc khởi nghĩa của Pu-côm-bô (1866 - 1867):

Địa bàn hoạt động là vùng biên giới Cao Miên-Nam Kỳ,
giữa hai sông Vàm Cỏ, sau bị Pháp cắt về Cam-pu-chia

PHẦN III

LUYỆN TẬP
AI NHANH HƠN?

TRẮC NGHIỆM

Câu 1: Trong cuộc chạy đua xâm lược thuộc địa của thực dân phương Tây,
cuối cùng Ấn Độ trở thành thuộc địa của nước nào? Vào thời gian nào?
A. Tây Ban Nha - cuối thế kỉ XVIII.    
B. Pháp - đầu thế kỉ XIX.
C. Hà Lan - cuối thế kỉ XIX.    
D. Anh - giữa thế kỉ XIX.

TRẮC NGHIỆM

Câu 2: Cuộc đấu tranh tiêu biểu nhất của nhân dân Ấn Độ chống ách thống
trị thực dân nửa cuối thế kỉ XIX là
A. Cuộc khởi nghĩa của nhân dân miền Bắc Ấn Độ.
B. Cuộc khởi nghĩa của nhân dân miền Trung Ấn Độ
C. Cuộc khởi nghĩa Xi-pay.
D. Cuộc đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng Quốc đại.

TRẮC NGHIỆM

Câu 3: Ý nào không phải là chính sách cai trị về chính trị của thực dân Anh
ở Ấn Độ?
A. Thi hành nhiều biện pháp để áp đặt và củng cố quyền cai trị trực tiếp.
B. Điều hành trực tiếp là phó vương và một hội đồng gồm 5 ủy viên.
C. Biến Ấn Độ thành một tỉnh của Anh.
D. Nữ hoàng Anh tuyên bố đồng thời vừa là Nữ hoàng Ấn Độ.

TRẮC NGHIỆM

Câu 4: Ý nào không phải là chính sách cai trị về kinh tế của thực dân Anh ở
Ấn Độ?
A. Tăng cường chiếm đoạt ruộng đất của công xã để lập đồn điền.
B. Đẩy mạnh vơ vét nguồn nguyên liệu ở thuộc địa để phục vụ cho công nghiệp
chính quốc.
C. Tiến hành bóc lột nhân công để thu lợi nhuận tối đa.
D. Đầu tư phát triển công nghiệp để thu được nhiều lợi nhuận.

TRẮC NGHIỆM

Câu 5: Hầu hết các nước trong khu vực Đông Nam Á đã bị biến thành thuộc
địa của thực dân phương Tây, ngoại trừ:
A. In-đô-nê-xi-a.   
B. Xiêm.   
C. Mã Lai.   
D. Phi-lip-pin.

TRẮC NGHIỆM

Câu 6: Phong trào giải phóng dân tộc ở In-đô-nê-xi-a đầu thế kỉ XX có điểm
nổi bật là:
A. Phong trào đấu tranh của công nhân phát triển đưa đến sự ra đời của Đảng
Cộng sản.
B. Giành độc lập bằng khởi nghĩa vũ trang đi liền với những cải cách duy tân đất
nước.
C. Xuất hiện phong trào cải cách duy tân đất nước theo gương Nhật Bản.
D. Tất cả các phong trào đều đặt dưới sự lãnh đạo của các trí thức phong kiến.