Bài 15: LỰC TỪ TÁC DỤNG LÊN DÂY DẪN
MANG DÒNG ĐIỆN. CẢM ỨNG TỪ

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

Từ trường nào đây?

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

Từ trường của nam châm thẳng
• Từ trường tồn tại xung quanh nam châm.
• Đường sức từ là những đường cong khép kín.
• Bên ngoài nam châm: đường sức từ đi từ cực Bắc (N) sang cực Nam (S).
• Bên trong nam châm: đường sức từ đi từ S về N.
• Mật độ đường sức từ dày ở gần các cực, thưa dần khi ra xa → từ trường
mạnh nhất ở hai cực.

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

Từ
Từ
trường
trường
nào
nào
đây? Từ trường đây?
nào đây?

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

•
•
•
•

Từ trường của nam châm chữ U
Có dạng tương tự nam châm thẳng nhưng tập trung mạnh ở khe hở giữa hai
cực.
Các đường sức từ trong khe hở gần như song song và cách đều nhau.
Từ trường trong khe hở mạnh và khá đều, rất thuận lợi cho thí nghiệm và ứng
dụng.
Chiều đường sức từ: từ N → S trong không gian ngoài nam châm.

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

Từ
trường
nào
đây?

•
•
•

•

Từ trường của dòng điện thẳng dài
Từ trường bao quanh dây dẫn mang dòng điện.
Đường sức từ là những đường tròn đồng tâm nằm trong
các mặt phẳng vuông góc với dây dẫn.
Chiều đường sức từ được xác định bằng quy tắc nắm tay
phải:
• Ngón cái chỉ chiều dòng điện
• Các ngón còn lại khum lại chỉ chiều đường sức từ.
Càng xa dây dẫn thì từ trường càng yếu.

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

Từ trường của dòng điện tròn
• Dòng điện chạy trong vòng dây tròn
tạo ra từ trường giống từ trường của
nam châm thẳng.
• Ở tâm vòng dây, từ trường mạnh
nhất.
• Đường sức từ:
• Gần tâm: gần như song song
• Xa vòng dây: cong và khép kín
• Chiều từ trường xác định bằng quy
tắc nắm tay phải (bốn ngón theo
chiều dòng điện, ngón cái chỉ chiều từ
trường trong vòng).

MỘT SỐ TỪ TRƯỜNG
(Gọi tên và mô tả đường sức của nó)

•
•
•
•

Từ trường của dòng điện trong ống dây (solenoid)
Ống dây mang dòng điện có từ trường giống nam châm thẳng.
Bên trong ống dây:
• Đường sức từ song song, thẳng và cách đều
• Từ trường mạnh và gần như đều
Bên ngoài ống dây:
• Đường sức từ cong, thưa → từ trường yếu
Ống dây có hai cực từ (Bắc – Nam), xác định bằng quy tắc nắm tay phải.

Từ trường đều và điện trường đều
Điện trường đều

Từ trường đều

- Vector mọi điểm đều có: cùng
phương, chiều và độ lớn

-

Đặc tính của nó giống nhau ở
mọi điểm

- Đường sức điện là những đường
thẳng, song song và cách đều

-

Đường sức từ là những đường
thẳng song song, cùng chiều và
cách đều

Xác định độ lớn lực từ do từ trường đều xác định lên một đoạn
dây dẫn có dòng điện
- Đặt vào trong từ trường đều một đoạn
dây dẫn ngắn vuông góc với
các đường sức từ
- Cho dòng điện đi qua dây dẫn
nhận thấy dây dẫn bị lệch khỏi vị trí
ban đầu, hai dây mảnh và
lệch khỏi phương thẳng đứng góc

 Quy tắc bàn tay trái:
Đặt bàn tay trái sao cho đường sức từ xuyên vào lòng bàn tay, chiều từ
cổ tay đến các ngón tay là chiều dòng điện, khi đó ngón tay cái choãi ra
900 chỉ chiều của lực từ tác dụng lên dòng điện

II. Độ lớn cảm ứng từ
Đặc trưng cho tác dụng của từ trường lên dây dẫn
(Tức là tỷ số càng lớn thì Lực từ càng lớn):
Þ Cảm ứng từ:
 Đơn vị của B: Tesla (T)

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1: Hãy áp dụng quy tắc bàn tay trái để xác định chiều (của một trong ba đại
lượng , , ) còn thiếu trong các hình vẽ sau đây:

Đáp án

BÀI TẬP CỦNG CỐ

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 2: Xác định chiều đường sức từ (ghi tên cực của nam châm)

Đáp án

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 3: Một dây dẫn có chiều dài 10 m được đặt trong từ trường đều có
B=5.10-2 T. Cho dòng điện có cường độ 10 A chạy qua dây dẫn.
a) Xác định lực từ tác dụng lên dây dẫn khi dây dẫn đặt vuông góc với .
b) Nếu lực từ tác dụng có độ lớn bằng 2,5N. Hãy xác định góc giữa  và chiều
dòng điện ?
Đáp án:

a) Lực từ  có đặc điểm:
    + Điểm đặt tại trung điểm đoạn dây mang dòng điện
    + Có phương vuông góc với và , có chiều tuân theo quy tắc bàn tay trái
    + Độ lớn: F = B.I.l.sin α = (5.10-2).10.10.sin 90° = 5 (N)

b) Ta có: F = B.I.l.sin α