Môn: Sinh học – Khối 10

Tại sao con thằn lằn đứt đuôi
mọc lại được đuôi?

1 TB hợp tử
TB
1 TB hợp tử

Phân bào

75000 tỷ

(cơ thể trưởng thành)

75000 tỷ TB

CHƯƠNG 5: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ PHÂN
BÀO
BÀI 16: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ QUÁ TRÌNH
NGUYÊN PHÂN

I. Chu kỳ tế bào
1. Khái niệm.

Chu kì tế bào là khoảng
thời gian từ khi tế bào
được sinh ra, lớn lên và
phân chia thành hai tế
bào con.

TB gan
người

Chu kì TB
Lần 1

Lần 2

Lần 3

6 tháng

6 tháng

6 tháng

2. Đặc điểm của chu kì tế bào
- Gồm kì trung gian và quá trình nguyên phân.
- Kì trung gian

Chiếm thời gian dài nhất. Được chia thành 3 pha:
G1, S, G2.
+ Pha G1 :
. Tăng kích thước.
.Tổng hợp các bào quan.
.Tổng hợp và tích lũy các chất
+ Pha S: Nhân đôi DNA dẫn đến nhân đôi NST tạo
thành NST kép.
+ Pha G2­:
. Gia tăng kích thước.
. Tiếp tục sinh trưởng giúp tế bào chuẩn bị đầy đủ trước khi
bước vào giai đoạn phân bào.

Mối liên hệ giữa các giai đoạn của chu kì tế bào
- Các điểm kiểm soát:

Điểm kiểm soát
G2/M

Các Ggiai
đoạn của chu kì tế bào
+ Điểm
1/S: tế bào đưa ra quyết định có
liên
như
nào?
nhân có
đôimối
DNA
đểhệ
sau
đó thế
bước
vào phân bào
Giải thích vai trò của các điểm
hay không?
kiểm soát chu kì tế bào.
+ Điểm G2/M: rà soát quá trình nhân đôi DNA
đã hoàn tất và mọi sai sót đã được sửa chữa
hay chưa.
+ Điểm kiểm soát thoi phân bào: rà soát xem tất cả
NST đã gắn với các vi ống của thoi phân bào hay chưa.
Nếu chưa hoàn tất, chu kì tế bào dừng lại.

Kiểm soát thoi
phân bào

Điểm kiểm soát
G1/S

Điề
nếu u gì s
quá ẽ xả
trìn y ra đ
hp
ối v
h
bị r ân b ới cơ
ối l o à o
thể
ở
ạn?
sinh
vật

Khoái u ung thö ôû gan

Ung thư phổi

Thuoác laù, röôïu bia vaø caùc chaát ñoäc haïi… laø nhöõng taùc
nhaân gaây ung thö.

DẠY HỌC DỰ ÁN
TÌM HIỂU VỀ BỆNH UNG THƯ

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

NỘI DUNG
Tình hình
hiện nay
Tên bệnh
ung thư

Cách chữa
trị (nếu có)

CHV

Cơ sở khoa
học

Biện pháp
phòng tránh

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CÁC TIỂU CHỦ ĐỀ
01

03
CHV

Tìm
hiểu về
ung thư
gan
Tìm hiểu
về ung
thư vú

02

Tìm hiểu
về ung
thư phổi

04

Tìm hiểu
về ung
thư dạ
dày
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Bạn có nhớ lần bị đứt tay?
Đoán xem điều gì đã tạo ra
những thứ kì diệu đó ???

Vết thương nhanh chóng lành chỉ
sau 2-3 ngày?
Bạn có nhận ra rằng bạn
đã cao lớn hơn nhiều so
với bạn của hồi cấp 2,
tiểu học không?
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Nguyên phân là
gì?

Điều đó sẽ giúp bạn lớn
lên, chữa lành vết
thương, v.v… Qua quá
trình này từ 1 tế bào
ban đầu sẽ hình thành
nên 2 tế bào mới
CHV

Nguyên phân là quá
trình phân chia của TB
nhân thực trong đó NST
nằm trong nhân TB
được chia ra làm 2 phần
giống nhau về số lượng
và thành phần của NST
trong TB mẹ
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

II. NGUYÊN PHÂN
- Nguyên phân : Là hình thức phân chia tế bào ( sinh dưỡng và sinh dục sơ khai).
- Gồm 2 giai đoạn: Giai đoạn phân chia nhân và phân chia tế bào chất.

1. Phân chia nhân
Các kì
Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối

Đặc điểm

KÌ ĐẦU

- NST kép dần co
xoắn.
- Màng nhân và nhân
con tiêu biến.
- Trung tử tiến về 2
cực của tế bào.
- Thoi phân bào xuất
hiện.

KÌ GIỮA

- NST kép co xoắn cực
đại và tập trung thành
một hàng trên mặt
phẳng xích đạo của
thoi phân bào
- Các vi ống của thoi
phân bào đính vào hai
phía tâm động của
NST.

KÌ SAU

Mỗi NST kép tách nhau
ở tâm động và di
chuyển về 2 cực của
TB.

Hai chromatid
chị em của
mỗi NST kép
tách nhau
thành 2 NST
đơn và di
chuyển trên
thoi phân bào
đi về 2 cực
của tế bào.

KÌ CUỐI

- NST dãn xoắn.
Tế bào chất phân chia tạo
- Màng
nhân
thành
2 tế bào
convà
có hạch
số
nhânNST
xuất
lượng
đơnhiện.
giảm đi một
nửa
- Thoi phân bào tiêu
biến.

2. Phân chia tế bào chất

- TB Động vật: Giữa tế bào dần co thắt → 2 tế bào con
- TB thực vật: Xuất hiện vách ngăn ở mặt phẳng xích
đạo chia tế bào thành 2 tế bào con.

* Kết quả : Từ 1 tế bào mẹ ban đầu (2n) sau 1 lần
nguyên phân tạo ra 2 tế bào con có bộ NST giống nhau
và giống mẹ (2n).

Lần 2
Lần 1

2n

2n
2n
2n

2n
2n
2n
2n

2n

n lần  2n TB

2n
2n

2n
21

Lần 3

2n
22

2n
2n 23

II. Ý nghĩa nguyên phân:
- Đảm bảo duy trì ổn định vật chất
di truyền qua các thế hệ tế bào.
- Ở sinh vật nhân thực đơn bào: là
hình thức sinh sản tạo ra cá thể
mới.
- Ở sinh vật đa bào:
Làm tăng số lượng tế bào, thay
thế tế bào già và tế bào bị tổn
thương, giúp cơ thể lớn lên và tái
sinh các bộ phận cơ thể.

Mô được nuôi trong môi
trường thích hợp
Nuôi cấy mô thay thế vùng da bị
hỏng.

Vùng da được thay thế

- Cơ chế tạo ra các cơ thể mới ở các loài sinh sản vô tính .

Ghép cành

Nuôi cấy mô

Giâm cành

Chiết cành

III. Bệnh ung thư
Các nhóm trình bày báo cáo của mình trong 5 phút

01

03

Tìm
hiểu về
ung thư
gan
Tìm hiểu
về ung
thư vú

02

Tìm hiểu
về ung
thư phổi

04

Tìm hiểu
về ung
thư dạ
dày

1. Khái niệm: Ung thư là một loại bệnh được đặc trưng bởi sự tăng sinh không kiểm
soát được của một số loại tế bào cơ thể dẫn đến hình thành các khối u chèn ép
các cơ quan trong cơ thể.

1. Cơ sở khoa học

- Tín hiệu điều hòa phân bào chia thành 2 loại: kích thích và kìm hãm tế bào phân chia.
- Nếu tín hiệu kích thích quá nhiều, tín hiệu kìm hãm quá ít  tế bào phân chia quá mức 
hình thành khối u.

+ U lành tính: nếu tế bào khối u không có khả năng di chuyển vào máu để đi
tới các vị trí khác của cơ thể.
•+ U ác tính hay ung thư: nếu tế bào khối u có thêm đột biến  có khả năng tách
khỏi vị trí ban đầu (mô) đi vào máu  tạo khối u ở nhiều nơi  gây chết cho bệnh
nhân.

- Nguyên nhân: tế bào bị đột biến nhiều lần do các tác nhân bên ngoài như
khói thuốc lá, tia tử ngoại, hóa chất, độc tố của vi sinh vật, … và tác nhân bên
trong như một số loại virus gây bệnh, các gốc tự do trong tế bào, sản phẩm
chuyển hóa, …

Bệnh ung thư vú
Tế bào ung thư

Tuyến vú

Khối u

Tuyến vú
Mách máu

Tế bào tăng sinh

Mạch bạch huyết

Khối u ác tính

2. Tình trạng ung thư ở Việt Nam và cách phòng tránh bệnh ung thư
a. Tình trạng ung thư ở Việt Nam

b. Cách phòng ngừa và điều trị bệnh ung thư?
Để phòng ngừa ung thư, ta cần:

- Hạn chế tiếp xúc với các nguồn chứa tác nhân gây ung thư.
- Tích cực rèn luyện thể dục thể thao.
- Thường xuyên thăm khám sức khỏe định kì để tầm soát khối u.
- Chữa trị triệt để những bệnh viêm nhiễm mãn tính do virus và
các loại vi sinh vật.
Để điều trị, ta cần:
- Phẫu thuật cắt bỏ khối u
- Chiếu xạ hoặc dùng hóa chất tiêu diệt các tế bào khối u.
- Dùng tế bào gốc hỗ trợ điều trị khối u
- Sử dụng liệu pháp miễn dịch …..

CỦNG CỐ

Câu hỏi 1: Hoàn thành 1 số CH trắc nghiệm sau:
1. Trong nguyên phân, các NST co xoắn và xuất hiện thoi phân bào làm phương tiện chuyên chở, xảy ra
ở:
A
A. Kì đầu
B. Kì giữa.
C. Kì sau.
D. Kì cuối.
2. Bộ NST sẽ bị ảnh hưởng như thế nào nếu ở kì giữa của nguyên phân các thoi phân bào bị phá vỡ?
A. NST không tự nhân đôi, không phân li về 2 cực tế bào.
B.
C NST không tự nhân đôi, phân li về 2 cực tế bào.
C. NST tự nhân đôi, không phân li về 2 cực tế bào. Bộ NST 2n tăng lên 4n.
D. NST tự nhân đôi, phân li về 2 cực tế bào.
3. CóA 1 tế bào sinh dưỡng nguyên phân 3 lần liên tiếp thì số tế bào con là bao nhiêu ?
A. 23 = 8.
B. 2.3 = 6.
C. (2+3).10 = 20
D. (23 - 1) - 1 = 70

Câu 4: Hãy quan sát hình ảnh, xác định giai đoạn
của quá trình nguyên phân?
A. Kì đầu
B. Kì giữa
C. Kì sau
D. Kì cuối

Nhờ
Nhờ
đâucó
mà
mà
2khác
sợi nhau
Tại
saođâu
lại
sựnguyên
phân
Cromatit
lại cóchia
tách
thểTBC
tạo
rời ra
trong
phân
giữa
các
nhau
TBvàra
con
đicó
về bộ
2 cực
NST
TBĐV
TBTV?
giống y hệt
TB?
TB mẹ?

CỦNG CỐ

Câu hỏi: Tại sao khi bị đứt tay thì sau 1 thời gian da lại liền lại?