PHẦN HAI: SINH HỌC VI SINH VẬT VÀ VIRUS
Chương 6: Sinh học vi sinh vật
Bài 20 SỰ ĐA DẠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU VI SINH VẬT

H1

H2

H3

H4

H5

H6

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

H1. Quan sát hình ảnh, nêu những
ứng dụng VSV trong đời sống?
H2. Kể tên một số bệnh do VSV gây
ra với con người?

H1

H2

H3

H4

H5

H6

NỘI DUNG BÀI HỌC
01. CÁC NHÓM VI SINH VẬT
02. CÁC KIỂU DINH DƯỠNG CỦA VI SINH VẬT
03. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VI SINH VẬT

I. CÁC NHÓM VI SINH VẬT
Vi sinh vật là gì?
Kể tên các nhóm VSV?

- VSV là nhóm sinh vật rất nhỏ bé, chỉ quan sát được dưới
kính hiển vi.
- VSV được chia thành:
+ VSV nhân sơ: gồm vi khuẩn và Archaea.
+ VSV nhân thực: Nấm đơn bào, tảo đơn bào, động vật
nguyên sinh; vi tảo, vi nấm, động vật đa bào kt hiển vi.

=> Vì sao VSV có tốc độ trao đổi chất nhanh, sinh trưởng, sinh sản
nhanh hơn so với thực vật và động vật?
VSV có tốc độ trao đổi chất và chuyển hoá nhanh, sinh trưởng, sinh
sản nhanh (do có tỉ số S/V cao)

QUAN SÁT HÌNH ẢNH

II. CÁC KIỂU DINH DƯỠNG CỦA VI SINH VẬT

HOẠT ĐỘNG NHÓM (PHT số 3)
1. Dựa vào đâu để phân chia các kiểu dinh dưỡng ở VSV?
=> Dựa vào nguồn Năng lượng; Nguồn carbon.
2. Hãy phân biệt được các kiểu dinh dưỡng của vi sinh vật? So với thực vật và
động vật, vi sinh vật có thêm những kiểu dinh dưỡng nào?
- Có 4 kiểu dinh dưỡng:
+ Quang tự dưỡng:
+ Hóa tự dưỡng:
+ Quang dị dưỡng:
Khác động vật và thực vật
+ Hóa dị dưỡng:
3. Vi sinh vật có phạm vi phân bố rộng hơn rất nhiều so với các nhóm sinh vật
khác nhờ vào đặc điểm nào? Giải thích?
- Nhiều kiểu dinh dưỡng khác nhau, điều này giúp chúng có thể phân bố ở nhiều môi
trường với các điều kiện sống khác nhau.
- Khả năng trao đổi chất mạnh, sinh trưởng nhanh cũng góp phần giúp chúng phân bố
rộng hơn.

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Một loại vi khuẩn chỉ cần amino acid loại methionine làm
chất dinh dưỡng hữu cơ và sống trong hang động không có
ánh sáng. Cho biết kiểu dinh dưỡng của vi khuẩn này và giải
thích?

Hiện tượng thủy triể
u đỏ
Hình ảnh những vệt màu đỏ trên biển là do
hàng tỉ Vi sinh vật nhỏ bé không nhìn thấy
bằng mắt thường gây nên. Với kích thước
vô cùng nhỏ bé như vậy thì chúng ta
nghiên cứu về chúng bằng cách nào?

III. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VI SINH VẬT
HOẠT ĐỘNG NHÓM (PHT số 4)

1. Làm thế nào có thể phân loại được các VSV trong khi chúng ta không
nhìn thấy chúng bằng mắt thường? Em hãy nêu các phương pháp để
nghiên cứu VSV?
2. Quan sát cấu tạo thành tế bào vi khuẩn Gr– và vi khuẩn Gr+ ở H7.3 tr
46 SGK, hãy giải thích vì sao hai loại vi khuẩn này lại bắt màu khác nhau
khi nhuộm Gram?

1. Làm thế nào có thể phân loại được các VSV trong khi chúng ta không nhìn thấy
chúng bằng mắt thường? Em hãy nêu các phương pháp để nghiên cứu VSV?
Mặc dù không nhìn thấy vi sinh vật bằng mắt thường nhưng chúng ta có thể phân
loại chúng dựa vào cấu trúc, hình thái tế bào khi quan sát dưới kính hiển vi, dựa
vào hình dạng và màu sắc khuẩn lạc khi đem phân lập và nuôi cấy, dựa vào hình
thức dinh dưỡng hay những phân tích về đặc điểm hoá sinh cũng như sinh học
phân tử (DNA, RNA).

2. Quan sát cấu tạo thành tế bào vi khuẩn Gr– và vi khuẩn Gr+ ở H7.3 tr 46 SGK,
hãy giải thích vì sao hai loại vi khuẩn này lại bắt màu khác nhau khi nhuộm Gram?
Sự khác biệt về màu sắc giữa hai nhóm vi
khuẩn này khi nhuộm là do cấu tạo khác nhau
của thành tế bào.
+ Thành tế bào vi khuẩm Gr+ có lớp
peptidoglycan dày hơn vi khuẩn Gr– nhiều lần,
do đó chúng giữ lại thuốc nhuộm màu tím ở lần
nhuộm đầu tiên mà không bị rửa trôi bởi cồn để
có thể bắt màu đỏ ở lần nhuộm thứ hai;
+ Trong khi vi khuẩn Gr– có cấu tạo thành với
lớp peptidoglycan mỏng nên thuốc nhuộm màu
tím dễ bị rửa trôi bằng cồn để bắt thành màu đỏ
trong lần nhuộm thứ hai.

GV chia lớp thành 4 nhóm: Nhóm 1, 3: Tìm
hiểu phương pháp quan sát vi sinh vật.
Nhóm 2,4: Tìm hiểu phương pháp phân lập và
nuôi cấy vi sinh vật.

III. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VI SINH VẬT

1. Phương pháp quan sát vi sinh vật
- Dùng kính hiển vi
- Nhuộm vi sinh vật: nhuộm thành tiêu bản để tăng độ tương phản,
giúp việc quan sát rõ nét hơn.
- Các pp làm tiêu bản:
+ Soi tươi
+ Nhuộm đơn
+ Nhuộm Gram: dùng để quan sát hình thái, đồng thời phân biệt giữa
vi khuẩn Gram âm (bắt màu đỏ) và Gram dương (bắt màu tím).

III. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VI SINH VẬT

2. Phân lập và nuôi cấy vi sinh vật
Muốn nghiên cứu các vi sinh vật như vi khuẩn, vi nấm, trước hết cần
phân lập nuôi cấy chúng ở dạng thuần khiết, không lẫn với các loại vi
sinh vật khác.
- Phân lập
- Nuôi cấy vi sinh vật

LUYỆN TẬP

Yêu cầu HS hệ thống lại kiến thức bài học bằng cách tự vẽ sơ đồ tư
duy vào vở

VẬN DỤNG
1. Hình dưới có hai loại vi khuẩn, một loại
mọc tạo khuẩn lạc to, trắng và một loài
mọc tạo thành đường Ziczac Tuy nhiên
xung quanh khuẩn lạc to lại xuất hiện
một vòng trong (gọi là vòng vô khuẩn).
Em hãy giải thích hiện tượng trên.
=>Khuẩn lạc to, màu trắng đã sinh ra chất ức
chế (chất kháng sinh) làm cho loại vi sinh vật
mọc bên cạnh nó bị ức chế, không mọc được
ở những vùng giáp ranh tạo nên vòng tròn vô
khuẩn.

VẬN DỤNG
2. Theo chẩn đoán ban đầu của bác sỹ , một người bị
nhiễm khuẩn phổi. Theo em, bác sỹ sẽ chỉ định gì
tiếp theo để có thể kê đơn thuốc chính xác giúp
người này mau khỏi bệnh?
=>Bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện các xét
nghiệm xác định tác nhân gây bệnh thuộc loại vi
khuẩn nào như sử dụng phương pháp nhuộm Gram để
xác định loại vi khuẩn mà bệnh nhân nhiễm thuộc
nhóm Gr– hay Gr+, từ đó lựa chọn được loại thuốc
điều trị hiệu quả.