KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
_SINH HỌC_

Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
sinh vật
Cảm ứng
Sinh trưởng và phát triển của sinh vật
Sinh sản ở sinh vật

CHƯƠNG VII. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
01

Khái quát về trao đổi
chất và chuyển hóa
năng lượng ở sinh vật

04

Trao đổi khí ở sinh vật

02

Quang hợp ở thực vật

05

Vai trò của nước và
dinh dưỡng đối với
sinh vật

03

Hô hấp tế bào

06

Trao đổi nước và chất
dinh dưỡng ở sinh vật

CHƯƠNG VII. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Bài 21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1. Xe máy đang chạy và người đang nâng tạ có sử dụng năng lượng không?
- Mọi hoạt động đều cần năng lượng.
Câu 2. Xe máy cần năng lượng từ đâu?
- Từ xăng.
Câu 3. Con người vận động thì lấy năng lượng từ đâu?
- Từ thức ăn.
Câu 4. Năng lượng cung cấp cho sinh vật lấy từ đâu và nhờ quá trình nào?
- Được lấy từ quá trình trao đổi chất và năng lượng.
+ Ở thực vật: quá trình quang hợp
+ Ở động vật: quá trình tiêu hóa thức ăn (trao đổi nước, khí, dự trữ năng lượng,…)

Thỏ ăn cà rốt từ môi trường để bổ sung các chất
Mô tả
hoạt động
sống
hằng
ngày
củalượng
con thỏ?
dinh
dưỡng
cho cơ
thể,
tạo
năng
cung cấp
cho hoạt động chạy, nhảy, đồng thời thải ra môi
trường các chất thải

Cơ thể người lấy vào và thải ra những gì
trong quá trình trao đổi chất?

I - Trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng
- Trao đổi chất là quá trình sinh vật lấy các
chất từ môi trường, biến đổi chúng thành
chất cần thiết cho cơ thể và tạo năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống, đồng
thời trả lại cho môi trường các chất thải.

Trao đổi chất là gì?

I - Trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng
Kể tên các dạng năng lượng mà em biết?
=> Các dạng năng lượng: năng lượng ánh sáng, năng
lượng hóa học, năng lượng nhiệt, động năng,…

I - Trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng
Ánh nắng

Quang năng

glucozo

Chuyển hóa

Hóa năng

39 - 40,5ºC
Hóa năng

Nhiệt năng

Chuyển
hóa
năng
lượng
- Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi của
năng lượng từ dạng này là
sang
gì?dạng khác.

Nêu một số ví dụ về sự chuyển hóa năng
lượng ở thực vật và động vật?
+ Thực vật chuyển hóa năng lượng ánh sáng Mặt
Trời (quang năng) thành hóa năng tích lũy trong
các liên kết hóa học ở các chất hữu cơ.
 + Động vật chuyển hóa hóa năng (năng lượng
trong các liên kết hóa học) thành cơ năng để thực
hiện các hoạt động như chạy, đạp xe, ném bóng,…

Bài tập: Những đối tượng nào dưới đây có thể thực
hiện được quá trình trao đổi chất và năng lượng?
Đối tượng
1. Cây táo
2. Côn trùng
3. Con sóc
4. Cây cột điện
5. Vi khuẩn
6. Cái quạt

Có

Không

II. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

người ta vẫn
nói, con người
có thể nhịn ăn
3 tuần và nhịn
uống 3 ngày
mà vẫn sống

Nếu chúng ta nhịn ăn, nhịn uống hoặc cây xanh không được tưới
nước…thì điều gì sẽ xảy ra?
-

Đảm bảo cho sinh vật tồn tại

Phân tích sơ đồ kết hợp thông tin trong SGK đưa ra vai trò của
trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng với sinh vật?

 Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng đối với sinh trưởng và phát
triển của thực vật
+ Cung cấp nguyên liệu để tổng hợp
các chất cần thiết xây dựng tế bào và
cơ thể giúp thực vật lớn lên, phát sinh rễ,
thân, lá, ra hoa, tạo quả, củ.
+ Tạo ra năng lượng duy trì các hoạt
động sống của cây như cảm ứng, hấp
thụ các chất dinh dưỡng,…
+ Đào thải các chất thải từ các hoạt
động giúp ổn định môi trường trong,
đảm bảo cho cây hoạt động bình
thường.

Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng đối với sinh trưởng và phát triển của
động vật
+ Cung cấp nguyên liệu tổng hợp các chất
cần thiết để xây dựng tế bào và cơ thể giúp
động vật sinh trưởng, phát triển và sinh sản.
+ Tạo ra năng lượng thực hiện các hoạt động
sống như cảm ứng, vận động chạy nhảy,…
+ Đào thải các chất thải, chất dư thừa từ các
hoạt động sống giúp ổn định môi trường trong
cơ thể, đảm bảo các hoạt động sinh lí bình

Phân tích sơ đồ kết hợp thông tin trong SGK đưa ra vai trò của
trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng với sinh vật?
Giúp cơ thể sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng
và vận động.

Bài

21

Hãy sắp
xếp
theo trình
tự đúngVÀ
bàiCHUYỂN
tập dưới đây
KHÁI QUÁT
VỀ
TRAO
ĐỔI CHẤT
HÓA NĂNG LƯỢNG

HÌNH 1

A. Cung cấp năng
lượng cho các hoạt
động sống của cơ thể

B. Giúp cơ thể sinh
trưởng và phát triển
HÌNH 2

C. Đảm bảo cho sinh
vật tồn tại
HÌNH 3

Vận động thường xuyên
Ăn uống hợp lí, khoa học
Ngủ đủ giấc, đúng giờ
Em hãy nêu các biện pháp giúp cho quá trình trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng diễn ra được hiệu quả.

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Câu 1. Lấy thêm ví dụ về vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
ở sinh vật.

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Câu 2. Cho các yếu tố: thức ăn, oxygen, carbon dioxide, nhiệt năng, chất thải,
chất hữu cơ, năng lượng ATP. Xác định những yếu tố mà cơ thể người lấy
vào, thải ra và tích lũy trong cơ thể.
Các yếu tố
Lấy vào
Thải ra
Tích lũy
1. Thức ăn
2. Oxygen
3. Nhiệt năng
4. Chất thải
5. Chất hữu cơ
6. Năng lượng ATP
7. Carbon dioxide

Cảm giác nóng lên
Ra mồ hôi nhiều
Nhịp thở và nhịp tim tăng lên
Khát nước

1. Những thay đổi
này được giải thích
như thế nào?

Khi chạy nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng lên
nên:
- Nhịp thở, nhịp tim tăng lên để cung cấp O2 và
chất dinh dưỡng cho các tế bào giúp các tế bào
có thể thực hiện quá trình chuyển hóa tạo ra
năng lượng để đáp ứng nhu cầu về năng lượng
đang tăng lên đó.
- Đồng thời, các quá trình chuyển hóa trong cơ
thể cũng sinh ra nhiệt → Cơ thể nóng lên → Cơ
thể ổn định nhiệt độ bằng cách thoát mô hôi →
Mồ hôi ra nhiều khiến thiếu hụt nguồn nước trong

2. Chọn từ, cụm từ phù hợp hoàn thành đoạn thông tin sau :
Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường , …(1).. chúng thành các
chất …(2)… cho cơ thể và tạo …(3)… cung cấp cho các hoạt động sống , đồng thời
trả lại môi trường các …(4).
Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi …(5) …từ dạng này sang dạng khác

3 (NB): Nguyên liệu đầu vào của hệ tiêu hoá bao gồm những gì ?
A. Thức ăn, nước, muối khoáng B. Ôxi, thức ăn, muối khoáng
C. Vitamin, muối khoáng, nước D. Nước, thức ăn, ôxi, muối
khoáng
4 (NB): Trong quá trình trao đổi chất ở tế bào, khí cacbônic sẽ theo
mạch máu tới bộ phận nào để thải ra ngoài?
A. Phổi 
B. Dạ dày
C. Thận
D. Gan

CÂU HỎI 3
5. Nguồn năng lượng cơ thể sinh vật giải phóng ra ngoài
môi trường dưới dạng nào là chủ yếu?
A. Cơ năng.

B. Quang năng.

C. Nhiệt năng.

D. Hóa năng
 

Câu 6. (TH) Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô, giun sẽ nhanh
chóng bị chết. Tại sao?
Lời giải:
Trên mặt đất khô, giúp đất sẽ bị tăng bài tiết nước qua da
--> giun mất nước, thiếu nước --> chết.
Câu 7. (VD) Tại sao chúng ta phải tắm gội, giữ vệ sinh cơ thể?
Lời giải:
Trong quá trình sống, một phần các chất độc hại, dư thừa được
bài tiết ra ngoài qua da, nước tiểu, phân. Có thể chúng còn
đọng lại trên bề mặt cơ thể. Vì vậy, chúng ta cần tắm gội
xuyên để làm sạch cơ thể, đồng thời tạo điều kiện cho quá
trình bài tiết diễn ra tốt hơn.

Sự biến đổi nào sau đây là chuyển hoá năng lượng trong cơ thể sinh vật?
- Quang năng -> Hoá năng: ....................
(trong cơ thể).
(ngoài cơ thể).
- Điện năng -> Nhiệt năng: .....................
- Hoá năng -> Nhiệt năng: .....................
(trong cơ thể).
(ngoài cơ thể).
- Điện năng -> Cơ năng: ........................

VẬN DỤNG

Câu hỏi 1: Cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi có tiêu dùng
năng lượng không? Tại sao?
=> Cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi có tiêu dùng năng
lượng vì các hoạt động trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng diễn ra trong tế bào ở cơ thể sống.

Vì sao trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là đặc
trưng cơ bản của sự sống?
=> Vì trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là điều kiện tồn tại và phát
triển của sinh vật. Mọi hoạt động sống của cơ thể đều gắn với hoạt động
sống của các tế bào đều cần năng lượng.