Quan sát một cây trưởng thành to lớn được phát
triển từ một hạt nhỏ xíu ban đầu, có bao giờ em
tự hỏi: Nhờ đâu mà cây có thể lớn lên được?
Nguyên liệu để tạo nên sự thay đổi kì diệu đó là
gì?

TIẾT 100 – 101 - 102
BÀI 29:
VAI TRÒ CỦA NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI
VỚI SINH VẬT

I. Thành phần hóa học, cấu trúc,
tính chất của nước

Nghiên cứu SGK

Quan sát hình 29.1 và liên hệ với kiến thức SGK.
1.Phân tử nước được cấu tạo từ những nguyên tố nào? Trong
phân tử nước, các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên
kết gì?
2. Tính phân cực của phân tử nước được thể hiện như thế nào?

Hình 29.1

Mô hình cấu tạo phân tử nước

1.Phân tử nước được cấu tạo từ những nguyên tố nào? Trong
phân tử nước, các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên
kết gì?

Hình 29.1

Mô hình cấu tạo phân tử nước

1.Mỗi phân tử nước được tạo thành từ một nguyên tử oxygen
liên kết với hai nguyên tử hydrogen bằng liên kết cộng hóa trị

2.Tính phân cực của phân tử nước được thể hiện như thế nào?

Hình 29.1

Mô hình cấu tạo phân tử nước

Do cặp electron trong liên kết cộng hóa trị bị lệch
về phía nguyên tử oxygen dẫn đến đầu oxygen của
phân tử nước tích điện âm, đầu mang nguyên tử
hydrogen tích điện dương.
=>tạo nên tính phân cực của nước.

2. Do tính chất phân cực nên các phân tử nước hút lẫn
nhau và hút các phân tử phân cực khác, nhờ đó nước trở
thành dung môi hòa tan nhiều chất.

Ví dụ

Thí nghiệm: Đặt 3 cốc thủy tinh lên bàn, đổ nước vào 3 cốc - lượng nước
bằng nhau. Cốc 1 cho vào một thìa muối, cốc 2 cho vào 1 thìa đường, cốc 3
em
cho vào
ít dầu
Dùng
thìanhiều
khuấychất
đều cả
3 cốc.
Hãyăn,
quan
sát TN và
+ Nước
có1thể
hòaăn.tan
được
như
muối
đường,…
cho biết nước có khả năng hòa tan hoặc không hòa tan chất nào?

nhưng không hòa tan được dầu mỡ.

+ Nước có thể tác dụng với nhiều chất hóa học để tạo thành các
hợp chất khác.

Ví dụ

Đường

i
ố
Mu

Quan sát mẫu nước trong cốc thủy tinh rút ra nhận xét về tính chất của nước?
(màu sắc, mùi vị, hình dạng,..)

+ Nước là chất lỏng,
không màu, không mùi,
không vị, sôi ở 100°C,
đông đặc ở 0°C (nước đá).

Câu 1: Nước được cấu tạo từ
A. Một nguyên tử carbon liên kết với hai nguyên tử
oxygen.
B. Một nguyên tử carbon liên kết với một nguyên tử
oxygen.
C. Một nguyên tử oxygen liên kết với hai nguyên tử
hydrogen.
D. Một nguyên tử hydrogen liên kết với hai nguyên tử
oxygen.

Câu 2: Nước hòa tan được nhiều chất do
có
A. Liên kết ion.  
B. Tính dẫn nhiệt.
C. Tính phân cực.
D. Tính dẫn điện.  

II. Vai trò của nước đối với sinh vật.
Nghiên cứu thông tin SGK/123

II. Vai trò của nước đối với sinh vật
Quan sát đoạn video và ghi lại vai trò của nước đối với đời sống sinh vật?

Nước là thành
phần chủ yếu
tham gia cấu
tạo nên tế bào
và cơ thể

Ở NGƯỜI, NƯỚC CHIẾM
KHOẢNG
70% KHỐI LƯỢNG
CƠ THỂ

Nước chiếm 95% thể tích cơ thể sứa

Cây lúa chết khô do thiếu nước

Nước tham gia vào nhiều quá trình sống của sinh vật

Một số loài thực vật và
động vật sống dưới nước
thì nước có thể chiếm
đến hơn 90% khối lượng
cơ thể

Thảo luận
1. Nêu vai trò của nước đối với sinh vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu sinh
vật bị thiếu nước?
2.Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng định:
“Nếu thiếu nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo, giảm sức sống và
có thể chết”.
3. Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất nước
nhiều.
Trong trường hợp đó, em cần làm gì?

1. Nêu vai trò của nước đối với sinh vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu sinh
vật bị thiếu nước?

- Nước góp phần vận chuyển các
chất dinh dưỡng trong cơ thể.
-Nước là nguyên liệu và môi trường
của nhiều quá trình sống trong cơ
thể như quá trình quang hợp ở thực
vật
- Nước góp phần điều hoà nhiệt độ
cơ thể.

Nước góp phần
vào quá trình
tiêu hóa và hấp
thụ thức ăn ở
động vật

Nếu cơ thể bị
thiếu nước, các
quá trình sống cơ
bản sẽ bị rối loạn
và có thể bị chết.

Cây bị héo và chết

Ruộng lúa úa vàng vì thiếu nước

2.Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng định:
“Nếu thiếu nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo, giảm sức sống và
có thể chết”.

Khi hai chậu
bén rễ

Chỉ có chậu A được tưới
nước, chậu B không
tưới

Thí nghiệm:
 Trồng 2 chậu lúa vào 2 chậu A và B đến khi 2 cây phát
triển khỏe mạnh.
 Sau đó, chậu A được tưới nước thường xuyên, chậu B
không được tưới nước trong thời gian dài.
 Sau một thời gian, cây lúa ở chậu A phát triển tốt, còn
cây ở chậu B bị héo và có dấu hiệu giảm sức sống và
chết.

3. Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất nước
nhiều.
Trong trường hợp đó, em cần làm gì?

o Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất rất
nhiều nước.
o Trong trường hợp đó, em cần bổ sung nước cho cơ thể
bằng các phương pháp như truyền nước, uống điện
giải,....

Bổ sung nước theo đường tình mạch

Ăn những
mónOresol
ăn dạng lỏng
Uống

Em hãy dõi đoạn video.
Em hãy cho biết nội dung trong đoạn video đó là gì?

https://www.youtube.com/watch?v=9L5cPs7n6O0

https://www.youtube.com/watch?v=9L5cPs7n6O0

Em hãy cho biết nội dung trong đoạn video đó là gì?

Hình ảnh những
người dân chịu đói
khổ, cơ thể rất gầy gò
và ốm yếu vì không
có thức ăn.

III
VAI TRÒ CỦA CHẤT
DINH DƯỠNG ĐỐI
VỚI SINH VẬT
SGK/123

- Chất dinh dưỡng có vai trò gì đối với sinh vật?
- Nhu cầu dinh dưỡng ở sinh vật có giống nhau không?

Chất dinh dưỡng có vai trò
cung cấp nguyên liệu và năng
lượng cho các quá trình sống
của cơ thể.
Nhu cầu chất dinh dưỡng của
cơ thể khác nhau ở từng loài
và từng giai đoạn phát triển.
Thiếu hay thừa chất dinh dưỡng đều làm
cho cơ thể sinh vật sinh trưởng và phát
triển không bình thường.

1. Vai trò của chất dinh dưỡng đối với thực vật
Chất dịch
dinh đủ
dưỡng
thực dưỡng
vật là khoáng:
các chất
- Dung
chấtởdinh
khoáng
được hấp thụ chủ yếu ở đất.
cây
tươi tốt
- Dung dịch thiếu Kali: cây còi cọc, lá
ngả vàng
Chất dinh dưỡng là thành phần chủ yếu của
các hợp chất hữu cơ tham gia cấu tạo cơ thể
đồng thời tham gia vào các quá trình sống.
Nếu thừa hay thiếu cơ sinh vật phát triển
không bình thường

Nhận
trồngcótrong
2
Chất xét
dinhcây
dưỡng
vai trò
môi
dưới vật?
đây?
gì trường
đối với thực

1/124- Chất dinh dưỡng có vai trò gì đối với thực
vật? Nêu một số biểu hiện ở thực vật khi thiếu
hoặc
thừa
chất
dinh
dưỡng.
2/124- Giải thích tại sao trong trồng trọt, người ta
thường trồng thay đổi các loài cây khác nhau trên
cùng một diện tích đất trồng ở các mùa vụ khác
nhau trong một năm.

Chất dinh dưỡng có vai trò gì đối với thực vật? Nêu
một số biểu hiện ở thực vật khi thiếu hoặc thừa
chất dinh dưỡng

a) Dung dịch chứa
đủ các chất dinh
dưỡng

Hình 29.4

b) Dung dịch
thiếu potassium
(K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

a) Dung dịch chứa đủ các
chất dinh dưỡng
Hình 29.4

b) Dung dịch thiếu
potassium (K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

Thiếu hay thừa chất dinh dưỡng đều làm cho
cơ thể sinh vật sinh trưởng và phát triển không

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI SINH VẬT

Tình trạng thiếu chất khoáng ở thực vật thường biểu hiện qua việc sinh
trưởng chậm và các dấu hiệu đặc trưng trên lá, quả,...

a) Lá của cây nho bị vàng do thiếu nitrogen (N)
Hình 29.5

b) Quả dưa chuột bị dị dạng do thiếu một số chất
dinh dưỡng

Biểu hiện của cây trồng khi thiếu nguyên tố khoáng

Khi cây thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng sẽ có các dấu hiệu bất
thường như là đổi màu, quả dị dạng...

Lá cà chua vàng xoăn do thiếu magie

Dưa chuột bị dị dạng do bị thiếu
một số chất dinh dưỡng

Chất Kể
dinh
ở thực
vật
là các
chấtvật?
khoáng: N, P, K, S, Ca, Fe,
têndưỡng
một số chất
dinh
dưỡng
ở thực
Zn,…

N

N

N

N

Trong các nguyên tố đó, N góp phần quan trọng
cho sinh trưởng và phát triển của cây trồng vì N là
nguyên tố cần thiết để thực vật tổng hợp protein

Nitrogen là một trong những
nguyên tố thiết yếu cần cho sự
sinh trưởng và phát triển của thực
vật. Không khí chưa nhiều
nitrogen nhưng thực vật không
thể hấp thụ được nitrogen ở dạng
này. Rất may các loài vi khuẩn
thuộc chi Rhzobium, sống trong
nốt sần ở cây họ đạu có khả năng
biến đổi nitrogen thành dạng
nitrogen dẽ hấp thụ để bổ sung
cho cây và làm giàu chất dinh
dưỡng cho đất. Vì vậy người ta
thường chọn cây họ đậu trồng xen
canh vào 1 vụ mùa trong năm

Nốt sần rễ một số
cây họ đậu chứa vi
khuẩn Rhzobium:
cây lạc, cây đỗ
tương,….

Cây lạc

Cây lạc

Bo

Cu
Mo

Một số khoáng chất như Cu, Mo, Bo,... cây trồng cần một lượng rất
nhỏ nhưng không thể thiếu vì chúng tham gia điều tiết quá trình trao
đổi chất.

K
N
P

Để giúp cây trồng sinh trưởng nhanh, phát triển tốt, cho năng suất cao, người
ta thường bổ sung các chất dinh dưỡng cho cây bằng cách bón phân như phân
đạm, phân lân, phân kali,...