KÍNH CHÀO THẦY
CÔ CÙNG CÁC EM
HỌC
MÔN: SINHSINH
HỌC 10
GIÁO VIÊN:

Có thể các bạn
chưa biết ??
Tất cả vật sống hay không sống đều được cấu tạo từ các nguyên tố hóa
học, có thể được tổ chức theo các cấp độ khác nhau và có chung nhiều
đặc điểm.

Tuy vây, thế giới sống được tổ chức một cách đặt biệt tạo
nên các sinh vật có những đặt điểm mà vật không sống
không có được. Vậy thế giới sống được tổ chức như thế nào
và có các đặc điểm gì chung. Cùng tìm hiểu nhé

CHƯƠNG 7
Bài 3
CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC
CỦA THẾ GIỚI SỐNG

VIDEO 1
HOẠT ĐỘNG 1

I. CÁC CẤP ĐỘ
CỦA TỔ CHỨC
THẾ GIỚI

I. CÁC CẤP ĐỘ CỦA TỔ CHỨC THẾ GIỚI
1. Khái niệm cấp độ tổ chức sống
Cấp độ tổ chức sống được hiểu là cấp độ tổ chức có biểu hiện đầy đủ chức năng của
sự sống như sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng, chuyển hóa vật chất và năng
lượng …

2. Các cấp độ tổ chức sống cơ bản
Cấp độ tổ chức sống cơ bản là cấp độ tổ chức mà ở đó biểu hiện đầy đủ các đặc
điểm của sự sống. Các cấp độ cơ bản của thế giới sống bao gồm: tế bào , cơ thể,
quần thể, quần xã, hệ sinh thái.

CÙNG SUY
NGẪM LẠI

Nhắc lại khái niệm cấp độ tổ chức
sống?

VIDEO 2
HOẠT ĐỘNG 2

Quan sát hình bên và cho biết những cấp độ tổ
chức nào có đầy đủ các đặc điểm của sự sống ???

Câu trả lời :
+( khoanh tròn vào hình bên dưới )

I. CÁC CẤP ĐỘ CỦA TỔ CHỨC THẾ GIỚI
3. Mối quan hệ giữa các cấp độ của sự sống

I. CÁC CẤP ĐỘ CỦA TỔ CHỨC THẾ GIỚI
3. Mối quan hệ giữa các cấp độ của sự sống
Ví dụ: Các cá thể tương tác với cá
thể khác và với môi trường vật lí
dựa trên cơ sở các hoạt động
truyền tin ở cấp độ tế bào. Các cấp
độ tổ chức sống còn liên hệ với
nhau bởi quá trình chuyển hoá vật
chất và năng lượng trong thế giới
sống. Nguồn năng lượng cung cấp
cho thế giới sống chủ yếu đến từ
Mặt Trời và được truyền từ cấp độ
tổ chức này sang cấp độ tổ chức
khác của thế giới sống cùng với sự
chuyển hoá của vật chất.

Giải thích mối quan hệ giữa
các cấp độ tổ chức sống.

VIDEO 3
HOẠT ĐỘNG 3

Giải thích mối quan hệ giữa
các cấp độ tổ chức sống.
Mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức sống được thể
hiện thông qua mối quan hệ về cấu tạo và chức
năng:
Giữa các cấp độ tổ chức sống có mối quan hệ về cấu
tạo: Cấp độ tổ chức thấp làm nền tảng để cấu tạo nên
cấp độ tổ chức cao hơn.
 Tế bào được cấu tạo từ các cấp độ tổ chức nhỏ hơn là
bào quan, phân tử, nguyên tử.
 Tập hợp các tế bào giống nhau về hình dạng và chức
năng sẽ tạo thành mô.
 Tập hợp các mô cùng thực hiện một chức năng cấu
tạo nên cơ quan.
 Tập hợp các cơ quan cùng thực hiện một chức năng
cấu tạo nên hệ cơ quan.
 Tập hợp các hệ cơ quan cùng phối hợp hoạt động sẽ
tạo nên cơ thể.

Giải thích mối quan hệ giữa
các cấp độ tổ chức sống.

 Tập hợp các cá thể cùng loài cùng sống trong một khu
vực địa lí vào thời điểm nhất định tạo nên quần thể.
 Nhiều quần thể khác loài cùng tồn tại trong một khu
vực địa lí vào thời điểm nhất định tạo nên quần xã.
 Các quần xã tương tác với nhau và với môi trường tạo
nên hệ sinh thái.
Giữa các cấp độ tổ chức sống có mối quan hệ về chức
năng: Các cấp độ tổ chức hoạt động luôn thống nhất với
nhau để duy trì các hoạt động sống. 

II. Đặc ĐIỂM CHUNG
CỦA THẾ GIỚI
SỐNG

1. Thế giới sống
được tổ chức theo
thứ bậc

1. Thế giới sống được tổ chức theo thứ bậc
Thế giới sống gồm nhiều cấp độ khác nhau được tổ chức theo nguyên tắc từ thấp đến cao, từ
đơn giản đến phức tạp, cấp tổ chức thấp (nhỏ) làm nền tảng cấu thành nên cấp cao hơn

1. Thế giới sống được tổ chức theo thứ bậc
Cấp độ tổ chức nhỏ nhất hay cơ bản nhất cấu tạo nên các cấp bậc cao hơn chính là tế bào.

VIDEO 4
HOẠT ĐỘNG 4

1. Thế giới sống được tổ chức theo thứ bậc

Mỗi cấp tổ chức sống đều được cấu thành từ những bộ phận nhỏ hơn tương tác với
nhau tạo nên những đặc điểm mới (gọi là đặc tính nổi trội) mà cấp tổ chức nhỏ hơn
không có.

Ví dụ: Các phân tử sinh học chỉ tạo ra được các đặc tính của sự sống khi được bao gói và
tổ chức tinh vi trong một cấu trúc đặc biệt là tế bào. Các tế bào thần kinh riêng bi ệt
không giúp sinh vật có “tư duy" mà chỉ khi chúng được tổ chức trong một cấu trúc như
bộ não của người mới cho chúng ta năng lực tư duy sáng tạo mà khó sinh v ật nào có
được.

Vật không sống cũng có thể được tổ chức theo các cấp độ
và có chung một số đặc điểm với cấp độ tổ chức sống
nhưng không thể tự sinh trưởng, sinh sản, chuyền hoá vật
chất và năng lượng.

2. Các cấp độ tổ chức
sống là những hệ mở
và tự điều chỉnh

2. Các cấp độ tổ chức sống là những hệ mở và tự
Các cấp tổ chức sống đều là những hệ th
ống mởchỉnh
(không ngừng trao đổi vật chất và năng lượng
điều

với môi trường). Đây là đặc điểm cơ bản, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các cấp tổ ch ức
sống. Nếu như ở thế giới vô cơ, các vật chất ban đầu có tổ chức cấu tạo phức tạp thế nào đi
chăng nữa thì theo quy luật nhiệt động học nó sẽ dần dần trở về trạng thái hỗn độn vô tổ chức.
Ngược lại, thế giới sống với cơ cấu tổ chức đặc biệt luôn trao đổi vật chất và năng lượng với
môi trường bên ngoài và tự điều chỉnh sao cho phù hợp với điều kiện môi trường, nên các sinh
vật có khả năng sinh trưởng, sinh sản cùng những đặc điểm khác mà thế giới vô cơ không có
được.

VIDEO 5
HOẠT ĐỘNG 5

Ví dụ: Tế bào chỉ có thể tồn tại, lớn lên và phân chia khi nó thường xuyên thu nh ận các ch ất hoá
học từ bên ngoài, biến đổi chúng để tạo nên các chất sống, đồng thời loại bỏ các chất thải ra
khỏi tế bào. Cơ thể cũng không ngừng trao đổi khí, trao đổi nước, lấy thức ăn và th ải chất th ải
ra ngoài môi trường trong quá trình sống.

Hệ thống mở cũng là hệ thống luôn tiếp nhận và xử lí thông tin từ môi trường, đ ồng
thời truyền thông tin trong hệ thống cũng như giữa các hệ thống sống
Ví dụ: Tế bào nhận biết các thông tin bên ngoài nhờ hệ thống các protein trên màng tế bào r ồi truy ền
tín hiệu qua hệ thống các protein trung gian, sau đó đưa ra các đáp ứng c ần thi ết. Các c ả th ể sinh v ật
trong một quần thể cũng tiếp nhận và truyền đạt thông tin cho nhau và truy ền cho các c ả th ể c ủa loài
khác

Mặc dù các hệ thống sống đều là các hệ mở nhưng chúng lại có khả năng tự đi ều ch ỉnh, duy
trì các thông số bên trong hệ thống một cách ổn định cho dù điều kiện môi tr ường luôn thay
đổi. Khả năng duy trì môi trường nội môi một cách ổn định như vậy được gọi là sự cân bằng
nội môi.
Ví dụ: Cơ thể con người
có các cơ chế duy trì
thân nhiệt, pH, đường
huyết, nồng độ các ion
quan trọng,... ở một
mức độ tương đối ổn
định. Nếu khả năng tự
điều chỉnh bị trục trặc,
chúng ta có thể bị bệnh,
thậm chí là tử vong.

3. Thế giới sống
liên tục tiến hóa

3. Thế giới sống liên tục tiến
hóa

Nhờ khả năng tiến hoá của sinh giới, sự sống trên hành tinh của chúng ta được sinh sôi và
tiếp diễn liên tục qua hàng ti năm tạo ra thế giới sống vô cùng đa dạng nhưng cũng có
nhiều đặc điểm chung.

Sở dĩ, tiến hoá xảy ra
được là nhờ thông tin
di truyền trong các
phân tử DNA được
truyền từ tế bào này
sang tế bào khác, từ
thế hệ này sang thế
hệ khác một cách
tương đối chính xác
nhưng cũng luôn
phát sinh những đột
biến. Điều kiện mỗi
trường sống khác
nhau làm nhiệm vụ
lựa chọn những thể
đột biến có kiều hình
thích nghi nhất với
môi trường

CÙNG SUY
NGẪM LẠI BÀI
HỌC NÀO

Câu hỏi thứ 1: Qua bài học trên
và thông tin ở mục II em hãy
cho biết đặc điểm chung của
các cấp độ tổ chức sống. Tại
sao nói các cấp độ tổ chức sống
là những hệ mở, tự điều chỉnh?

Đặc điểm chung của các cấp độ tổ chức
sống:

Được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc; là những hệ mở và tự
điều chỉnh; liên tục tiến hóa
- Thế giới sống được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc: Thế
giới sống được tổ chức theo nguyên tắc từ thấp đến cao, từ
đơn giản đến phức tạp, tổ chức cấp dưới làm nền tảng để
cấu thành nên tổ chức cấp trên.
- Các cấp tổ chức sống là những hệ mở và tự điều chỉnh: có
sự trao đổi vật chất và năng lượng không ngừng với môi
trường và khả năng duy trì các thông số bên trong hệ
thống một cách ổn định dù điều kiện môi trường thay đổi.
- Thế giới sống liên tục tiến hóa: Tiến hóa xảy ra được nhờ
thông tin di truyền trong các phân tử DNA được truyền từ
tế bào này sang tế bào khác, từ thế hệ này sang thế hệ
khác một cách tương đối chính xác nhưng cũng luôn phát
sinh những đột biến. 

Cấp độ tổ chức sống là những hệ
mở, tự điều chỉnh:
-

-

Các cấp độ tổ chức sống là hệ thống mở vì:
 Mọi cấp độ tổ chức sống đều không
ngừng trao đổi chất và năng lượng với
môi trường
 Các cấp độ tổ chức sống cũng là hệ thống
luôn tiếp nhận và xử lí thông tin từ môi
trường
Các cấp độ tổ chức sống là hệ thống tự
điều chỉnh vì: Các hệ thống sống có khả
năng tự điều chỉnh, duy trì các thông số bên
trong hệ thống một cách ổn định, nhằm đảm
bảo duy trì và điều hòa cân bằng động trong
hệ thống để tồn tại và phát triển.

Câu hỏi số 2: Phân tích đặc
điểm cho thấy cơ thể người là
một hệ mở, tự điều chỉnh.

Đặc điểm cho thấy cơ thể
người là một hệ mở:

- Cơ thể người luôn trao đổi vật chất và
năng lượng với môi trường: lấy vào thức
ăn, nước uống, khí oxygen và thải ra môi
trường các chất thải, khí carbon dioxide. 
- Cơ thể người có khả năng cảm ứng để
trả lời các kích thích từ môi trường giúp
cơ thể người có thể tồn tại và phát triển.

Đặc điểm cho thấy cơ thể người
là một hệ tự điều chỉnh:
-

Cơ thể người có các cơ chế duy trì thân
nhiệt
Cơ thế con người còn có các cơ chế ổn
định môi trường trong (cân bằng nội môi)
để duy trì pH, đường huyết, nồng độ các
ion quan trọng,... ở một mức độ tương đối
ổn định.

Câu hỏi số 3: Thế giới sống liên
tục tiến hoá dựa trên cơ sở nào?

Chính sự phát sinh các biến dị di truyền và áp
lực của chọn lọc là cơ sở thúc đẩy sự tiến hóa
liên tục của thế giới sống:
- Thông tin di truyền trong các phân tử DNA được truyền từ

tế bào này sang tế bào khác, từ thế này sang thế hệ khác
một cách tương đối chính xác nhưng cũng luôn phát sinh
những đột biến.
- Đồng thời, môi trường sống khác nhau tạo ra áp lực chọn
lọc những cá thể đột biến có kiểu hình thích nghi nhất với
môi trường.

KIẾN THỨC CỐT
LÕI

• Cấp độ tổ chức sống được hiểu là cấp độ tổ chức có biểu hiện đầy đủ chức
năng của sự sống như sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng, chuyển
hoá vật chất và năng lượng.
• Các cấp độ cơ bản của thế giới sống bao gồm: tế bào, cơ thể, quần thể,
quần xã và hệ sinh thái.
• Thế giới sống được tổ chức the) thứ bậc, bậc dưới làm đơn vị cấu tạo nên
bậc cao hơn. Các bộ phận cấu thành của một cấp bậc tương tác với nhau
tạo nên những đặc tính nổi trội mà các thành phần riêng biệt không thể có
được.
• Mối quan hệ hữu cơ giữa các cấp độ tổ chức sống dựa trên sự hoạt động
sống ở cấp độ tế bào, sự truyền năng lượng và vật chất giữa các cấp độ.

TỔNG KẾT

LUYỆN TẬP VÀ VẬN
1. Phân biệt các cấp độDỤNG
tổ chức sống.

2. Một con robot cũng có khả năng di chuyển, tương tác
với môi trường xung quanh, thậm chí trả lời các câu
hỏi và đưa ra lời khuyên hữu ích cho các bác sĩ trong
việc điều trị bệnh. Con robot có đặc điểm nào giống và
khác với vật sống?
3. Tại sao nói "Nếu Mặt Trời không còn tồn tại thì Trái
Đất sẽ bị huỷ diệt ?

CẢM ƠN THẦY CÔ VÀ
CÁC EM ĐÃ LẮNG
NGHE !