Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

Cả lớp cùng hát bài em yêu cây xanh
https://www.youtube.com/watch?v=N7NqAEw1U7g

?

Quan sát hình bên, em hãy cho biết các chất cần thiết cho cơ thể
thực vật như nước, chất khoáng và chất hữu cơ được vận chuyển
như thế nào trong cây?

- Nước và chất khoáng được mạch
gỗ vận chuyển từ rễ lên thân ,lá .
- Chất hữu cơ được vận chuyển nhờ
mạch rây.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.

P

B

H2O
N K

S Mo

?
Em hãy

mô tả
con
đường
nước và
chất
khoáng
từ đất đi
vào
mạch gỗ
của cây?

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.

- Nước và chất khoáng hòa tan trong đất được các tế bào
lông hút hấp thụ vào rễ rồi vận chuyển từ rễ lên thân cây và
lá nhờ mạch gỗ.

1. Quan sát hình ảnh và đọc thông tin SGK, em hãy chú
thích các số ở hình bên cho phù hợp?
6. Mạch gỗ

2. Vì sao nói
mỗi lông hút là
một tế bào? Nó
có tồn tại mãi
không?

4. Tế bào vỏ rễ
2. Lông hút

5. Trụ dẫn

3. Biểu bì

1. Nước và muối khoáng

2. Mỗi lông hút là 1 tế bào bởi vì chúng có cấu tạo là 1 tế bào:
gồm vách tế bào, tế bào chất, màng sinh chất,nhân, không bào.

1. Vách tế bào
2. Màng sinh chất
3. Chất tế bào
4. Nhân
5. Không bào

- Chúng không tồn tại mãi vì nếu môi trường không
phù hợp chúng có thể tiêu biến hoặc gãy.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
các amino
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
HOẠT ĐỘNG NHÓM

acid

hoocmon
thực vật

đường
saccaro
se
Các ion
khoáng
ATP

Mo
PS
H2 O B
K
N

Phiếu học tập số 1
Loại
mạch
Mạch gỗ
Mạch
rây

Hướng vận
chuyển chủ yếu

Chất được Nguồn gốc của chất
vận chuyển được vận chuyển

Đáp án phiếu học tập số 1
Loại
mạch

Hướng vận
chuyển chủ yếu

Mạch gỗ từ rễ, vận chuyển
lên thân và lá cây
Mạch
rây

Chất được Nguồn gốc của chất
vận chuyển được vận chuyển
nước và
từ môi trường ngoài
chất khoáng
hòa tan

từ lá cây được vận chất hữu cơ được tổng hợp từ lá
chuyển theo mạch
rây đến các nơi cần
sử dụng

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
Chất hữu cơ trong cây được vận chuyển như thế nào?

Chất hữu cơ trong cây do lá tổng hợp được vận chuyển
đến nơi cần dùng hoặc nơi dự trữ nhờ mạch rây.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

III. Quá trình thoát hơi nước ở lá.

Trò chơi hái hoa may mắn
Có 10 bông hoa trong đó có 7 bông chứa câu hỏi, ba bông hoa may
mắn. Bạn nào chọn được bông hoa may mắn sẽ được cộng mười
điểm mà không cần phải trả lời câu hỏi. Chọn được bông hoa chứa
câu hỏi phải trả lời câu hỏi đó, trả lời đúng được cộng 10 điểm, sai
nhường quyền trả lời cho bạn khác.
HS được lựa chọn các câu hỏi ngẫu nhiên từ 1-10.

Câu 1. Ở thực vật, thoát hơi nước diễn ra ở đâu?
Diễn ra chủ yếu
1 ở khí khổng

Câu 2. Cơ chế điều chỉnh sự thoát hơi nước ở lá
là gì?
Là cơ chế điều tiết
1 độ đóng, mở của
khí khổng

1
may mắn
10

Câu 4. Khi nào khí khổng mở khiến hơi nước
thoát ra ngoài ?
Khi cây đủ nước, 1tế bào khí khổng
trương nước, căng ra.

Câu 5. Khí khổng đóng khi nào?
Khi cây thiếu nước, tế bào khí khổng xẹp
xuống.
1

Câu 6. Thoát hơi nước có ý nghĩa gì đối với cây?
Đóng vai trò như lực kéo giúp vận chuyển
dòng nước và các chất khoáng từ rễ lên lá và
1
các bộ phận khác của cây.

1
may mắn
8

Câu 8. Khi khí khổng mở tạo điều kiện cho các
khí nào đi vào lá và đi ra môi trường?
Carbon dioxyde và oxygen

1
may mắn

Câu 10. Tại sao khi trời nắng, ta đứng dưới bóng
cây lại có cảm giác mát và dễ chịu?
Do quá trình thoát
hơi
nước
giúp
hạ
1
nhiệt độ và làm mát.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

III. Quá trình thoát hơi nước ở lá.
1. Hoạt động đóng mở khí khổng
Em hãy cho biết độ mở khí khổng phụ thuộc vào
yếu -tố
Khinào?
no nước, thành mỏng của tế bào khí khổng căng ra
làm cho thành dày cong theo → khí khổng mở.
- Khi mất nước, thành mỏng hết căng và thành dày duỗi
thẳng →  khí khổng đóng lại. Khí khổng không bao giờ
đóng hoàn toàn.

- Độ mở của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào
lượng nước trong cơ thể thực vật.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

III. Quá trình thoát hơi nước ở lá.
2. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước ở lá.
Thoát hơi nước có ý nghĩa gì đối với thực vật và đối với môi
trường?
-Thoát hơi nước ở lá góp phần vận chuyển nước và chất
khoáng trong cây, điều hòa nhiệt độ cơ thể, giúp quá trình
trao đổi khí giữa lá cây và môi trường.
-Thoát hơi nước ở lá cây phụ thuộc vào sự đóng mở của khí
khổng.

Trong tổng lượng nước mà rễ cây hấp thụ vào chỉ có một lượng rất nhỏ được
cây sử dụng, phần lớn lượng nước sẽ bị mất đi do quá trình thoát hơi nước ở lá.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

IV. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và
chất dinh dưỡng ở thực vật.
THẢO LUẬN NHÓM CẶP ĐÔI

Dựa vào thông tin trong mục IV, trả lời các
câu hỏi sau:
Câu 1: Kể tên các yếu tố ảnh hưởng đến trao
đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
Câu 2: Vì sao trước khi trồng cây hoặc gieo
hạt, người ta thường cày, bừa đất rất kĩ, bón

Câu 1: Quá trình trao đổi nước và muối khoáng ở thực vật chịu ảnh
hưởng bởi một số yếu tố môi trường:
-  Ánh sáng và nhiệt độ ảnh hưởng đến quá trình đóng, mở khí khổng;
ảnh hưởng đến quá trình trao đổi nước và hấp thụ các chất dinh dưỡng
của cây. Ngoài ra, nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến quá trình hô hấp của
rễ, qua đó làm tăng hoặc giảm quá trình hấp thụ các chất dinh dưỡng ở
rễ cây.
- Nước trong đất hoà tan muối khoáng, giúp rễ cây dễ dàng hấp thụ; độ
ẩm không khí ảnh hưởng đến quá trình trao đổi nước thông qua ảnh
hưởng quá trình thoát hơi nước ở lá.
- Độ pH của đất ảnh hưởng đến sự hoà tan của các muối khoáng trong
đất, do đó ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ muối khoáng của rễ.
- Độ tơi xốp, thoáng khí của đất giúp tăng hàm lượng khí oxygen trong
đất, nhờ đó, rễ hô hấp mạnh, thúc đẩy quá trình hấp thụ nước và muối
khoáng ở rễ.

Câu 2: Trước khi trồng cây, người ta cần cày, xới làm cho đất tơi, xốp
để :
-Mang chất dinh dưỡng từ lớp đất phía lên bề mặt, đồng thời chôn cỏ
dại hoặc những gì còn sót lại từ mùa vụ trước khiến chúng bị phân
huỷ.
-Nó cũng làm thông khí đất, giúp đất giữ ẩm tốt hơn, tạo điều kiện cho
rễ dễ phát triển, đồng thời cung cấp oxi thêm cho đất.
-Việc bón lót trước khi trồng cây giúp phân bón hòa vào đất ruộng nên
cây sẽ bổ sung sớm dinh dưỡng chuẩn bị cho sự phát triển.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

IV. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và
chất dinh dưỡng ở thực vật.

-Các yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm đất
và không khí, .. Có ảnh hưởng đến sự trao đổi nước và
chất dinh dưỡng ở thực vật.

Bài 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

V. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở thực vật vào thực tiễn.
Chúng ta cần vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng như thế nào để cây trồng sinh trưởng phát triển tốt,
cho năng xuất cao?

-Các loài thực vật khác nhau có nhu cầu về nước, chất dinh
dưỡng, ánh sáng... khác nhau tùy loài, tùy giai đoạn phát triển và
điều kiện thời tiết, vì vậy chúng ta phải căn cứ vào điều này để
tưới nước và bón phân hợp lí.

Thảo luận nhóm cặp đôi trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Vì sao khi di chuyển cây đi trồng nơi khác, người ta
thường cắt bớt một phần cành, lá?

Khi đem cây đi trồng ở một nơi khác bộ rễ bị tổn thương,
lúc mới trồng rễ chưa hồi phục nên chưa thể hút nước đế bù
vào lượng nước vẫn bị thoát qua lá. Lúc đó nếu để nhiều lá,
cây bị mất quá nhiều nước sẽ héo và rất dễ chết. Vì vậy, khi
đem cây đi trồng ở một nơi khác, người ta phải cắt bớt
cành, lá nhằm giảm bớt sự mất nước do thoát hơi qua lá.

Câu 2: Vì sao vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí
thấp hoặc những ngày nắng nóng cần phải tưới nhiều nước
cho cây?
Vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc
những ngày nắng nóng, lượng nước cần cho quá trình
thoát hơi nước tăng, làm các tế bào lá tăng thoát hơi
nước để điều hòa không khí, lượng nước cây hút vào bị
mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá chiếm đến 98%,
do đó vào những ngày mùa hè nóng bức người ta thường
tưới nước nhiều hơn cho cây trồng để cung cấp đủ lượng
nước cho hoạt động của cây.

BÀI TẬP

VẬN DỤNG

BÀI TẬP
Câu 1. Trong vườn cây ăn quả, khi quan sát thấy có nhiều cây bị vàng lá, có ý kiến cho rằng các cây
này có thể đang thiếu nitrogen.
a) Em hãy cho biết ý kiến trên đúng hay sai. Vì sao?
b) Nêu ý kiến trên là đúng, chúng ta cần bón loại phân nào để cung cấp nitrogen cho cây?
Hướng dẫn trả lời

a) Ý kiến là đúng vì:
-Nitrogen tham gia cấu tạo nên protein, enzim, coenzim, axit nucleic, diệp lục. Vì thế, lá khi thiếu nitrogen sẽ
yếu, quang hợp kém, phát triển chậm, năng suất và chất lượng thấp.
-Thiếu nitrogen sẽ làm giảm quá trình tổng hợp protein khiến sự sinh trưởng của các cơ quan bị giảm và xuất
hiện màu vàng nhạt trên lá, trước tiên ở những lá già. Điều đó xảy ra là do sự huy động và sự di chuyển của
các ion trong cây.

b) Chúng ta cần bón phân hữu cơ để cung cấp nitrogen cho cây.

BÀI TẬP
Câu 2. Em hãy giải thích cây tục ngữ: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”

Hướng dẫn trả lời

-Nước là yếu tố quan trọng hàng đầu, giúp cây có đủ nguồn nguyên liệu để thực hiện các hoạt động
sống cơ bản, từ đó đâm chồi, ra hoa, kết trái,...
-Yếu tố thứ hai là phân bón. Cây muốn phát triển tốt cần được cung cấp đủ chất dinh dưỡng cần
thiết. Không phân bón, cây sẽ phát triển kém, cho năng suất thấp.
-Điều quan trọng thứ ba là cần - yếu tố con người để chăm sóc, bắt sâu, lên liếp, tỉa lá.... cho cây đạt
năng suất cao hơn.
-Yếu tố cuối cùng là giống. Hạt giống tốt thì cây khỏe, có sức đề kháng cao và chống được sâu bệnh.