Tiết 12,13 Bài 41

HẬU QUẢ CỦA NHIỄM CHẤT ĐỘC DA CAM - DIOXIN

Bệnh bạch tạng

Bê 2 đầu

Bệnh mù màu

Hoa sen
nhiều màu

- Em thấy những người, sinh vật trong hình ảnh có điểm gì đặc biệt
so với người, sinh vật bình thường?
- Em hiểu thế nào về "đột biến gen"? Đột biến gen có lợi hay có hại
đối với con người?
- Vì sao đột biến gen lại gây ra những biến đổi về kiểu hình?

I. Khái niệm đột biến
gene

Câu 1.

Allele đột
biến

Allele số 1

Allele số 2

Allele số 3

Điểm khác  
 
  Thay một
Thêm một
Mất
một
cặp
so với allele
cặp A – T
cặp
A
–
T
A–T
kiểu dại
bằng một
cặp G - C



-Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene.
- Đột biến liên quan đến một cặp nucleotide gọi là đột
biến điểm. Đột biến điểm gồm các dạng:
+ Mất một cặp nucleotide
+ Thêm một cặp nucleotide
+ Thay thế một cặp nucleotide
Ví dụ: người mang allele Hbβ đột biến bị mắc bệnh thiếu máu
hồng cầu hình liềm.

Ví dụ đột biến điểm: Ở người, gene Hbβ+ mã hóa protein beta globin tham gia cấu trúc tế bào
hồng cầu. Khi xảy ra đột biến thay thế một cặp T - A thành A - T, allele Hbβ+ bị đột biến thành
allele Hbβ, gây biến dạng tế bào hồng cầu.

-Ví dụ: Ở người, allele Hbꞵ+ mã hoá
chuỗi beta globin dạng sợi, hoà tan. Do đột
biến thay thế một cặp nucleotide T – A
PRO

GLU

GLU

bằng một cặp A – T làm xuất hiện allele
Hbꞵ đột biến mã hoá chuỗi beta globin
dạng tinh thể, không tan.
Người mang allele Hbꞵ đột biến bị mắc
bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.

PRO

VAL

GLU

PRO

GLU

GLU

PRO

VAL

GLU

Hồng cầu bình
thường
Hồng cầu hình liềm

20XX

16

II. Ý nghĩa và tác hại của đột biến gene

Gen

Biến đổi
trong
cấu trúc gen

mARN

Prôtêin

Tính trạng

Biến đổi
mARN

Biến đổi
Prôtêin
t­ương ứng

Biến đổi
Kiểu hình



1. Ý nghĩa của đột biến gene

1. Ý nghĩa của đột biến gene



- Đột biến gene tạo ra sự đa dạng sinh học và cung cấp nguyên liệu cho chọn giống
phục vụ nhu cầu của con người..

1. Ý nghĩa của đột biến gene
- Đột biến gene tạo ra sự đa dạng sinh học và cung cấp nguyên liệu cho chọn giống
phục vụ nhu cầu của con người..
a) Đối với đa dạng sinh học

1. Ý nghĩa của đột biến gene
- Đột biến gene tạo ra sự đa dạng sinh học và cung cấp nguyên liệu cho chọn giống
phục vụ nhu cầu của con người..



a) Đối với đa dạng sinh học
- Sự biến đổi cấu trúc phân tử của gen → biến đổi cấu trúc của protein mà nó mã
hóa → biến đổi kiểu hình, tạo nên sự đa dạng sinh học.

Ví dụ: Gene I quy định nhóm máu ở người (hệ thống ABO), do đột biến đã tạo ra 3 allele: IA, IB,
IO, qua giao phối đã tạo ra 6 loại kiểu gene và 4 loại kiểu hình là các nhóm máu: O, A, B và AB
trong quần thể người.

Câu hỏi trang 179: Từ các allele đột biến: IA, IB, IO, viết các kiểu
gene quy định nhóm máu ở người.
Trả lời:
Nhóm máu A gồm 2 kiểu gen IAIA, IAIO.
Nhóm máu B gồm 2 kiểu gen IBIB, IBIO.
Nhóm máu AB có kiểu gen IAIB.
Nhóm máu O có kiểu gen IOIO.

Hoa lan đột biến

1. Ý nghĩa của đột biến gene
- Đột biến gene tạo ra sự đa dạng sinh học và cung cấp nguyên liệu cho chọn giống
phục vụ nhu cầu của con người..
a) Đối với đa dạng sinh học
- Sự biến đổi cấu trúc phân tử của gen → biến đổi cấu trúc của protein mà nó mã
hóa → biến đổi kiểu hình, tạo nên sự đa dạng sinh học.



b) Đối với thực tiễn
- Đột biến gene có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng protein theo hướng có lợi.

1. Ý nghĩa của đột biến gene
a) Đối với đa dạng sinh học
b) Đối với thực tiễn
- Đột biến gene có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng protein theo hướng có lợi.

Bộ tộc người Inuits ở vùng Bắc Cực mang gene chịu lạnh giúp tránh được
bệnh máu mỡ cao

ví dụ về đôt biến gen có lợi

 2. Tác hại của đột biến gene



2. Tác hại của đột biến gene
- Phụ thuộc vào loại đột biến, tổ hợp gene và điều kiện môi trường mà đột biến gene
có thể có lợi, có hại hoặc không có lợi cũng không có hại cho sinh vật.

2. Tác hại của đột biến gene

Bệnh phenylketone niệu do đột biến bất hoạt gene mã hóa enzyme phenylalanine
hydroxylase

Vịt 3 chân

Lợn 2 đầu
Rùa 2 đầu

Đột biến có hại
ĐBG làm mất khả năng tổng hợp
diệp lục ở cây mạ ( màu trắng)

Đột biến có hại
Câm , điếc bẩm sinh

Đột biến có hại
Lợn có đầu và chân sau dị dạng

Đột biến có hại
Bé bốn chân

Bệnh động kinh

Bệnh
máu
khó
đông

2. Tác hại của đột biến gene



- Đột biến có thể làm bất hoạt gene (gene không hoạt động) → tế bào bị thiếu hay không có
sản phẩm của gene đó → ảnh hưởng đến các quá trình sinh lí, sinh hóa trong tế bào.
- Đa số đột biến gene là đột biến lặn và có hại vì chúng phá vỡ sự hài hòa trong kiểu gene.

Hoạt động thảo luận câu hỏi trang 180
* Câu hỏi 1: Đúng hay sai khi cho rằng đột biến gene vừa có lợi
vừa có hại? Lấy ví dụ.
* Câu hỏi 2: Quan sát Hình 41.2, cho biết thể đột biến nào có lợi,
thể đột biến nào không có lợi đối với con người?

* Câu hỏi 1: Đúng hay sai khi cho rằng đột biến gene vừa có lợi
vừa có hại? Lấy ví dụ.
Trả lời:
- Nói đột biến gene vừa có lợi vừa có hại là đúng.
- Ví dụ chứng minh:
+ Ví dụ đột biến gene có lợi: hoa lan đột biến gene mang lại giá
trị kinh tế cao; giống lúa CM5 mang gene bị đột biến cấu trúc
làm xuất hiện những tính trạng tốt như: năng suất cao, chịu rét,
chống chịu sâu bệnh khá, chịu mặn tốt; đột biến gene kháng
thuốc trừ sâu ở côn trùng là đột biến có lợi trong môi trường có
thuốc trừ sâu;…

Hoa lan đột biến

+ Ví dụ đột biến gene có hại: đột biến gen kháng thuốc trừ sâu ở
côn trùng có thể là có hại trong môi trường không có thuốc trừ
sâu; đột biến gene gây dị tật ở động vật như vịt ba chân, lợn hai
đầu,…; đột biến gene gây nhiều bệnh ở người như bệnh bạch
tạng, bệnh hồng cầu hình liềm, bệnh động kinh, bệnh mù màu,
bệnh máu khó đông,…

* Câu hỏi 2: Quan sát Hình 41.2, cho biết thể đột biến nào có lợi,
thể đột biến nào không có lợi đối với con người?

Trả lời:
Theo Hình 41.2:
- Đột biến có lợi cho con người là: ngô ngọt đột biến gene có hàm
lượng đường trong hạt cao (b).
- Đột biến có hại cho con người là: lợn đột biến gene song sinh
dính liền thân (a), củ cải đường đột biến gene, lá có nhiều vùng
đốm trắng do thiếu diệp lục (c).

Chọn câu trả lời đúng
Câu 1. Đột biến gene là những biến đổi trong
A. số lượng gene.
B. cấu trúc của gene.
C. vị trí của gene.
D. hình dạng gene.
Câu 2. Các đột biến gene thường xảy ra liên quan đến
A. một đoạn phân tử DNA.
B. cấu trúc một nucleotide.
C. một/ một vài cặp nucleotide.
D. số lượng phân tử DNA
Câu 3. Đột biến gene có thể có lợi, có hại hay trung tính, phụ thuộc vào các yếu tố nào sau
đây?
A. Chức năng của gene.
B. Môi trường bên trong/ngoài cơ thể.
C. Dạng đột biến gene.
D. Tần số đột biến gene.
Câu 4. Đột biến điểm là dạng đột biến gene liên quan đến
A. một nucleotide.
B. một cặp nucleotide.
C. một gene.
D. một phân tử DNA.
Câu 5. Đột biến gene có thể gây ra những hậu quả nào sau đây?
A. Làm mất chức năng gene.
B. Giảm số lượng gene trong hệ gene.
C. Tạo ra allele mới của gene.
D. Tăng số lượng gene trong hệ gene.

Câu 6[TH]. Đột biến gene có thể gây ra hậu quả gì cho sinh vật?
A. Chắc chắn có lợi.
B. Chắc chắn có hại.
C. Không gây hậu quả gì.
D. Có thể có lợi, có hại hoặc không.
Câu 7[TH]. Đột biến gene nào sau đây không làm thay đổi số lượng
nucleotide trong gene?
A. Thay thế một cặp nucleotide.
B. Mất một cặp nucleotide.
C. Thêm một cặp nucleotide.
D. Lặp một đoạn nucleotide.

Câu 8[TH]. Đột biến gene có ý nghĩa gì đối với đa dạng sinh học?
A. Tạo ra các allele mới.
B. Tạo ra loài mới.
C. Tạo ra cấu trúc gene mới.
D. Tạo ra nucleotide mới.
Câu 9[TH]. Đột biến gene có thể khiến gene bị bất hoạt (không hoạt động). Thành
tựu nào sau đây của đột biến gene là ứng dụng của hiểu biết trên?
A. Tạo giống nấm sợi sản xuất nhiều kháng sinh hơn.
B. Loại bỏ gene gây lùn ở giống lúa dại.
C. Tạo giống lúa có khả năng chịu mặn tốt.
D. Tạo giống ngô ngọt có hàm lượng đường cao hơn.

Câu 10[TH]. Đột biến gene có thể có lợi, có hại hay trung tính, phụ thuộc vào các yếu tố
nào sau đây?
A. Chức năng của gene.
B. Môi trường bên trong/ngoài cơ thể.
C. Dạng đột biến gene.
D. Tần số đột biến gene.
Câu 11[TH]. Môi trường sống thiếu lành mạnh, hóa chất ô nhiễm, thức ăn độc hại,... tác
động như thế nào đến đột biến gene?
A. Trực tiếp gây ra đột biến gene.
B. Tạo ra các dạng đột biến mới.
C. Làm suy giảm hệ miễn dịch.
D. Làm tăng tần số đột biến gene.
Câu 12[TH]. Các nhà khoa học sử dụng tia phóng xạ có thể tạo ra các giống cây trồng mới
có nhiều đặc tính tốt. Có thể làm được điều này bởi tia phóng xạ đã
A. tác động vào DNA gây ra đột biến gene.
B. gây ra đột biến nhiễm sắc thể.
C. làm đứt gãy, phá hủy phân tử DNA.
D. chuyển gene tốt từ tế bào này sang tế bào kia.

Câu 13[TH]. Đột biến gene có những ý nghĩa nào sau đây?
A. Góp phần đa dạng sinh học.
B. Hạn chế ô nhiễm môi trường.
C. Tạo các giống vật nuôi, cây trồng mới.
D. Điều trị, chữa các bệnh di truyền.
Câu 14[TH]. Đột biến allele Hbβ+ làm xuất hiện allele Hbβ gây
bệnh hồng cầu hình liềm xảy ra do loại đột biến nào sau đây?
A. Thay thế một cặp nucleotide.
B. Mất một cặp nucleotide.
C. Thêm một cặp nucleotide.
D. Thay thế một nucleotide.
Câu 15[TH]. Con người có thể chủ động gây ra đột biến gene
bằng cách sử dụng các nhân tố nào sau đây?
A. Tia phóng xạ.
B. Nhiệt độ cao.
C. Vi khuẩn.
D. Ánh sáng đỏ.

LUẬT
CHƠI

1. Giáo viên chiếu lần lượt từng câu hỏi
lên màn hình.
2. Học sinh giơ đáp án bằng hình thể theo
ký hiệu đã hướng dẫn.
3. Học sinh trả lời sai sẽ bị loại khỏi cuộc
chơi.
4. Học sinh trả lời đúng sẽ được chơi tiếp.
5. Đến câu hỏi cuối cùng, những học sinh
nào vẫn ở trên sàn thi đấu sẽ được cộng
điểm thi đua.

LỚP 9

1

Ngọc

2

Thu
Trang

Mai

Hân

Trí

Tiến

Thảo
Trang

Thảo

A.
Dũng

P.
Dũng

Minh

Trúc

Hòa

H. An

Tr. An

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Lan
Gian
g
Ngọc

Tuấn
Anh

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

Ngọc

3

Nhi

4

Triều

5

Điều nào dưới đây không đúng khi nói về
đột biến gene?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
A
B
C
D

Đột biến gene luôn gây hại cho sinh vật vì làm biến đổi
cấu trúc của gene.
Đột biến gene có thể làm cho sinh vật ngày càng đa
dạng, phong phú.
Đột biến gene là nguyên liệu cho quá trình chọn giống và
tiến hoá.
Đột biến gene có thể có lợi, có hại hoặc trung tính.