1

Bằng các kĩ thuật tác động vào cấu trúc của gene, các nhà khoa học
đã tạo ra giống cà chua đột biến gene có hàm lượng gamma
aminobutyric acid (GABA) trong quả cao hơn khoảng
5 – 6 lần so với cà chua trong tự nhiên

2

BÀI 41
ĐỘT BIẾN GENE

I. Khái niệm đột biến gene

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Quan sát Hình 41.1 trong SGK, thảo luận nhóm 4 và trả lời câu hỏi sau:
Các allele đột biến số 1, số 2 và số 3 có thay đổi gì so với allele kiểu dại?
Allele đột biến
Điểm khác so với
allele kiểu dại

Allele số 1

Allele số 2

Allele số 3

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Allele đột Allele số 1 Allele số 2
biến
 
Điểm
khác so
với allele
kiểu dại

 
Mất một
cặp T – A

Allele số 3
 

Thêm một
cặp T – A

Thay thế một cặp
A–T
bằng một cặp
G-C

I. KHÁI NIỆM ĐỘT BIẾN GENE

Đột biến gene là những biến đổi trong
cấu trúc của gene liên quan đến một hay
một số cặp nucleotide.

Các dạng đột biến Gene
+ Mất một cặp nucleotide
+ Thêm một cặp nucleotide
+ Thay thế một cặp nucleotide

10

Đột biến chỉ liên quan đến một cặp nucleotide
trên gene được gọi là đột biến điểm.

11

VÍ DỤ VỀ ĐỘT BIẾN GENE
Ví dụ: Ở người, allele Hbꞵ+ mã hoá chuỗi
beta globin dạng sợi, hoà tan. Do đột biến
thay thế một cặp nucleotide T – A bằng
PRO

GLU

GLU

một cặp A – T làm xuất hiện allele Hbꞵ
đột biến mã hoá chuỗi beta globin dạng
tinh thể, không tan.
Người mang allele Hbꞵ đột biến bị mắc
bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.

PRO

VAL

GLU

VÍ DỤ VỀ ĐỘT BIẾN GENE

Hồng cầu bình thường
PRO

PRO

GLU

VAL

GLU

GLU

Hồng cầu hình liềm

II. Ý NGHĨA VÀ TÁC HẠI CỦA ĐỘT BIẾN
GENE
1. Ý nghĩa của đột biến gene.
Quan sát hình ảnh các ví dụ sau hãy cho biết
đột biến nào có lợi, đột biến nào có hai?

14

CÁC VÍ DỤ

CÁC VÍ DỤ

a. Đột biến gen gây bệnh phenylketo
niệu ở người

b. Đột biến xảy ra tự nhiên
theo thời gian hình thành
nhiều loài gà khác nhau.

CÁC VÍ DỤ

CÁC VÍ DỤ

c. Đột biến gây bạch tạng ở rắn

d. Đột biến gene làm cây có
khả năng kháng côn trùng,
thuốc diệt cỏ.

CÁC VÍ DỤ

CÁC VÍ DỤ

e. Lợn bị đột biến gene song sinh
dính liền thân

g. Ngô ngọt đột biến gene
có hàm lượng đường
trong hạt cao

ĐÁP ÁN VÀ
CHỐT KIẾN
THỨC

CÁC VÍ DỤ

ĐỘT BIẾN CÓ
LỢI

b. Đột biến xảy ra tự nhiên
theo thời gian hình thành
nhiều loài gà khác nhau.

g. Ngô ngọt đột biến
gene có hàm lượng
đường trong hạt cao
d. Đột biến gene làm cây có
khả năng kháng côn trùng,
thuốc diệt cỏ.

CÁC VÍ DỤ

ĐỘT BIẾN CÓ
HẠI
e. Lợn bị đột biến gene song
sinh dính liền thân

a. Đột biến gen gây bệnh
phenylketo niệu ở người

c. Đột biến gây bạch tạng ở rắn

II. Ý NGHĨA VÀ TÁC HẠI CỦA ĐỘT BIẾN GENE

1. Ý nghĩa đột biến gene
a) Đối với đa dạng sinh học

Sự biến đổi cấu trúc phân tử của gen → biến
đổi cấu trúc của protein mà nó mã hóa → biến đổi
kiểu hình, tạo nên sự đa dạng sinh học.

21

Ví dụ: Gene I quy định nhóm máu ở người (hệ thống
ABO), do đột biến đã tạo ra ba allele: IA, IB, IO, qua giao
phối đã tạo ra sáu loại kiểu gene và bốn loại kiểu hình là
các nhóm máu: O, A, B và AB trong quần thể người.

22

b) Đối với thực tiễn
- Có những đột biến gene làm thay đổi cấu trúc và
Ví dụ: Giống lúa CM5 (do Viện Di truyền Nông
chức năng của protein theo hướng có lợi cho thể
nghiệp, Việt Nam tạo ra) mang gene bị biến đổi cấu
đột biến.
trúc, dẫn đến thay đổi chức năng protein do gene mã
hoá. Kết quả là giống lúa CM5 biểu hiện những tính
trạng tốt: năng suất cao, chịu rét, chống chịu sâu
bệnh khá và đặc biệt là chịu mặn tốt.
23

- Ngày nay, các nhà khoa học đã và đang sử dụng
tác nhân vật lí, hoá học và kĩ thuật di truyền để
chủ động gây đột biến gene trên nhiều đối tượng
sinh vật phục vụ cho công tác tạo giống mới.
Ví dụ: Sử dụng tia gamma (ꝩ) để tạo nấm sợi đột biến có
hiệu suất sản sinh kháng sinh penicillin gấp nhiều lần so
với dạng tự nhiên.
24

2. Tác hại của đột biến gene

Bệnh máu khó đông

25
Bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm

2. Tác hại của đột biến gene

Bệnh bạch tạng

Bệnh mù màu

2. Tác hại của đột biến gene
- Do đột biến, một gene nào đó trong hệ gene có thể
trở nên không hoạt động (bất hoạt) dẫn tới các tế
bào mang gene đột biến bị thiếu hoặc không có
sản phẩm của gene đó.
- Sự thiếu hoặc không có sản phẩm của gene sẽ
ảnh hưởng đến các quá trình sinh lí, sinh hoá trong
tế bào, khi đó cơ thể dễ mắc các bệnh, tật di
truyền.

27

- Ngoài ra, tính chất có lợi hay có hại của đột biến
gene còn phụ thuộc vào chức năng gene, các
điều kiện môi trường bên trong và bên ngoài cơ
thể.
- Đa số đột biến gene là lặn và có hại cho thể đột
biến vì chúng phá vỡ sự hài hoà trong kiểu gene đã
được duy trì qua lịch sử phát triển của loài.
28

TRANH
BIỆN

Nên hay không nên loại khỏi quần thể
các cá thể có các đặc điểm khác biệt so
với các cá thể khác
Các nhóm hãy đưa ra
những bằng chứng để
bảo vệ quan điểm của
nhóm mình
29

LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN

30

Đột biến gene là gì?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
A

Sự thay đổi trong cấu trúc của gene.

B

Sự thay đổi trong số lượng nhiễm sắc thể của tế bào.

C

Sự thay đổi trong số lượng tế bào của một cơ thể.

D

Sự thay đổi trong kích thước của một cơ thể.

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Đột biến nào đã xảy ra trong allele
Hbβ để gây ra bệnh thiếu máu hồng
cầu hình liềm?

A

Thay thế một cặp nucleotide G - C bằng một cặp T - A

B

Thay thế một cặp nucleotide C - G bằng một cặp G - C

C

Thay thế một cặp nucleotide T - A bằng một cặp A - T

D

Thay thế một cặp nucleotide A - T bằng một cặp T - A

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Đột biến không làm thay đổi số nuclêôtide
nhưng làm thay đổi một liên kết hydrogen trong
gene. Đó là dạng đột biến nào?

B

Thay thế một cặp nucleotide bằng một cặp nucleotide
cùng loại.
Thay thế một cặp nucleotide bằng một cặp nuclêôtide
khác loại.

C

Thêm một cặp A – T.

D

Mất một cặp G – C.

A

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Dạng đột biến gene làm thay đổi số
lượng nucleotide của gene là

A

mất một cặp nucleotide và thay thế một cặp nucleotide .

B

mất một cặp nucleotide và thêm một cặp nucleotide .

C

thêm một cặp nucleotide và thay thế một cặp nucleotide .

D

thay thế một cặp nucleotide này bằng cặp nucleotide khác.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ

VẬN DỤNG KIẾN
THỨC ĐÃ HỌC VÀ
BẢO VỆ QUAN ĐIỂM
CỦA BẢN THÂN

HS tìm hiểu thêm về đôt biến gene và đưa ra quan
điểm “Nên hay không nên sử dụng sản phẩm từ
sinh vật biến đổi gene.”
Sử dụng thiết bị số: Tìm kiếm thêm thông tin về
sinh vật biến đổi gene và tác động của chúng đến
đời sống, từ đó hình thành và bảo vệ quan điểm cá
nhân
Nộp báo cáo ở tiết học sau