BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN

Học sinh xem trước video ở nhà nguyên phân và giảm phân
https://www.youtube.com/watch?v=PPj5LYPGik0

KHỞI ĐỘNG
Từ 1 tế bào mẹ ban
đầu đều tạo ra 2 tế bào
con giống nhau và
giống mẹ.
Quá trình tái bản DNA
là cơ sở cho sự nhân
đôi NST và sự sinh
sản của tế bào.

Quan sát hình ảnh, em hãy cho biết sự giống nhau giữa
sự tái bản DNA và quá trình nguyên phân ở động vật?

Em hãy mô tả lại sự lớn lên và phân chia của tế bào đã học ở
lớp 6?

Tế bào thực hiện trao đổi chất để lớn lên, khi đạt kích thước nhất định một số tế
bào thực hiện phân chia tạo ra các tế bào con (gọi là sự sinh sản của tế bào).

Tại sao từ một quả trứng gà ban đầu chỉ
chứa một tế bào hợp tử, sau thời gian
được gà mẹ ấp sẽ nở ra một gà con gồm
hàng tỉ tế bào?

Vì tế bào hợp tử được trải qua các quá trình phân chia tế bào tạo
ra nhiều tế bào con giống nhau và giống tế bào mẹ.

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
I. NGUYÊN PHÂN
1. Khái niệm nguyên phân

Quan sát hình ảnh và đoc thông tin
SGK, em hãy trả lời các câu hỏi sau:

1. Nguyên phân xảy ra ở đâu?

…

Nguyên phân là hình thức phân
bào có ở hầu hết tế bào sinh
dưỡng và tế bào sinh sản đang ở
giai đoạn sinh trưởng.

CÂU HỎI:

2. Quá trình nguyên phân xảy ra mấy giai đoạn?

…

Hai giai đoạn: phân chia
nhân và phân chia tế
bào chất.

3. Quá trình phân chia nhân diễn ra qua mấy
giai đoạn?

…

Diễn ra qua 4 kì: kì đầu, kì giữa, kì sau
và kì cuối.

4. Phân chia tế bào chất diễn ra khi nào?

…

Diễn ra đồng thời với kì cuối của
phân chia nhân.

CÂU
5. EmHỎI:
hãy tính số lượng tế bào con sinh ra sau (n) lần phân chia từ

1 tế bào mẹ ban đầu?

…

6. Các tế bào con được tạo ra sau nguyên
phân có vai trò gì đối vớ cơ thể?

…

Cấu trúc nên các mô, cơ quan hoặc
thay thế các tế bào bị thương, tế bào
già bị chết.

7. Nêu ví dụ về
nguyên phân ở thực vật?

…
Nuôi cấy mô thực vật giúp nhân số
lượng cây lớn cùng kiểu gene.

8. Nêu ví dụ về nguyên phân ở
người?

…
Nuôi cấy tế bào phôi tạo ngân hàng tế bào
gốc sử dụng trong điều trị bệnh ở người

9.CÂU
NêuHỎI:
ví dụ về nguyên phân ở
động vật?

…

Sự tái sinh đuôi mới thay cho
đuôi bị đứt ở thạch sùng.

10. So sánh bộ NST ở tế bào con so với tế bào
mẹ?

…

Bộ NST ở các tế bào con giống với bộ
NST ở tế bào mẹ.

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
I. NGUYÊN PHÂN
1. Khái niệm nguyên phân

Nguyên phân là gì?

Nguyên phân là hình thức phân chia tế bào mà
trong đó các tế bào con được tạo ra có bộ NST
giống nhau và giống tế bào mẹ ban đầu.

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
I. NGUYÊN PHÂN
2. Ý nghĩa di truyền học của nguyên
phân.

Em hãy mô tả
sự sinh sản ở
thủy tức.

Ở những loài sinh sản vô tính, vật chất di truyền (bộ NST) của cơ
thể mẹ cũng được truyền nguyên vẹn cho các thế hệ con cháu
nhờ nguyên phân.

Khi nuôi cấy mô thực vật, các tế bào
trong mô nguyên phân liên tiếp và biệt
hóa tạo ra số lượng lớn tế bào hình
thành các cơ quan để tạo ra cây hoàn
chỉnh.

Hình. Nuôi cấy mô thực vật

Nêu ý nghĩa di truyền học của nguyên
phân đối với cơ thể đa bào?

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nhờ nguyên phân, các thế hệ tế
bào của cơ thể luôn nhận được bộ NST giống nhau và giống với tế bào
mẹ.

Sinh sản của trùng roi

Nêu ý nghĩa di truyền học của nguyên
phân đối với cơ thể đơn bào?

Đối với cơ thể đơn bào nhân thực, nguyên phân là hình thức sinh sản
của tế bào mẹ để sinh ra các thế hệ con cháu có vật chất di truyền giống
tế bào mẹ.

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
I. NGUYÊN PHÂN
2. Ý nghĩa di truyền học của nguyên
phân.
- Đối với cơ thể đa bào, trong quá trình sinh trưởng và phát
triển, nhờ nguyên phân, các thế hệ tế bào của cơ thể luôn
nhận được bộ NST giống nhau và giống với tế bào mẹ. Ở
những loài sinh sản vô tính, vật chất di truyền (bộ NST)
của cơ thể mẹ cũng được truyền nguyên vẹn cho các thế hệ
con cháu nhờ nguyên phân.
- Đối với cơ thể đơn bào nhân thực, nguyên phân là hình
thức sinh sản của tế bào mẹ để sinh ra các thế hệ con cháu
có vật chất di truyền giống tế bào mẹ.

BÀI TẬP
1.Quan sát hình ảnh, em hãy hoàn thành yêu cầu ở phiếu học tập số 1.

2. Sử dụng các nội dung cho sẵn ở dưới điền vào bảng trên cho phù hợp
Nguyên phân

Diễn biến qua các kì của nguyên phân

Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối
Kết quả
Công thức

𝑛
Từ a tế bào nguyên phân n lần tạo ra số tế bào con là:....a...x....................Số
NST trong các tế bào con
𝑛
được tạo ra là....2n x a .x........

2

2

- NST kép bắt đầu đóng xoắn, màng nhân và nhân con tiêu biến.
- Thoi phân bào xuất hiện và đính vào NST tại tâm động.
- NST đóng xoắn cực đại ( hình thái đặc trưng).
- Các NST kép xếp thành 1 hàng trên mặt phẳng xích đạo.
- Mỗi NST kép tách nhau ở tâm động thành 2 NST đơn phân li về hai cực của tế bào .
- Màng nhân và nhân con xuất hiện, thoi phân bào tiêu biến.
- Các NST đơn trong 2 tế bào con nằm gọn trong nhân mới và dãn xoắn.
-Từ một tế bào mẹ ban đầu (2n) sau 1 lần nguyên phân tạo ra 2 tế bào con có bộ NST giống nhau và giống mẹ.

Đáp án phiếu học tập số 1
Nguyên
phân

Diễn biến qua các kì của nguyên phân

Kì đầu

- NST kép bắt đầu đóng xoắn, màng nhân và nhân con tiêu biến.
- Thoi phân bào xuất hiện và đính vào NST tại tâm động

Kì giữa

- NST đóng xoắn cực đại ( hình thái đặc trưng)
- Các NST kép xếp thành 1 hàng trên mặt phẳng xích đạo

Kì sau

- Mỗi NST kép tách nhau ở tâm động thành 2 NST đơn phân li về hai cực của
tế bào

Kì cuối

- Màng nhân và nhân con xuất hiện, thoi phân bào tiêu biến
- Các NST đơn trong 2 tế bào con nằm gọn trong nhân mới và dãn xoắn

Kết quả

Từ một tế bào mẹ ban đầu (2n) sau 1 lần nguyên phân tạo ra 2 tế bào con có
bộ NST giống nhau và giống mẹ

3. Gọi 2n là bộ NST lưỡng bội của loài, số NST, số crômatit, số tâm động có trong
một tế bào qua mỗi kì quá trình nguyên phân như bảng sau:
Số NST
đơn
Sô NST
kép
Số
crômatit
Số tâm
động

Kì trung
gian
0

Kì đầu

Kì giữa

Kì sau

Kì cuối

0

0

4n

2n

2n

2n

2n

0

0

4n

4n

4n

0

0

2n

2n

2n

4n

2n

4. Có 3 tế bào nguyên phân 5 lần, tính số tế bào con tạo ra và số NST trong các tế
bào con.

Bộ NST của loài người là 2n =46
3. Em hãy cho biết trạng thái, số NST, số crômatit, số tâm động có trong một tế bào
qua mỗi kì quá trình nguyên phân.
Kì đầu

Kì giữa

Kì sau

Kì cuối

Số NST đơn

Kì trung
gian
0

0

0

92

46

Sô NST kép

46

46

46

0

0

Số crômatit

92

92

92

0

0

Số tâm động

46

46

46

92

46

4. Số tế bào con là: 3 x = 96; Số NST trong các tế bào con là: 96 x 46 = 4416

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
II. GIẢM PHÂN
1. Khái niệm giảm phân

Học sinh xem trước video ở nhà video giảm phân
https://www.youtube.com/watch?v=z-UIeg3I1X0

TRÒ CHƠI HỘP QUÀ BÍ MẬT

1. Giảm phân xảy ra ở loại tế bào nào?
Giảm phân diễn ra ở các tế bào tham gia sinh sản hữu
tính (tế bào sinh dục giai đoạn chín 2n).
GO
HOME

Một tràng
pháo tay

2. Tại sao bộ NST của các loài luôn được duy trì ổn định
qua các thế hệ (2n)?
Quá trình giảm phân bộ NST của bố, mẹ
(2n) đã tạo ra giao tử có số lượng NST
giảm đi một nửa (n) so với tế bào sinh
dưỡng

GO
HOME

Bạn thật
tuyệt vời

3. Hợp tử là gì?
Là sự tổ hợp vật chất di truyền của bố và mẹ hay sự
kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái.

GO
HOME

Một món
quà

4. Cho biết từ một tế bào mẹ, qua giảm phân tạo ra bao
nhiêu tế bào con?
4 tế bào con

GO
HOME

Một tràng
pháo tay

5. So sánh bộ NST của các tế bào con so với bộ NST ở
tế bào mẹ?
Số lượng NST ở mỗi tế bào con bằng một
nửa số lượng NST ở tế bào mẹ.

GO
HOME

Bạn thật
tuyệt vời

6. Quá trình giảm phân gồm mấy giai đoạn?
Quá trình giảm phân gồm hai lần phân chia tế bào kế tiếp
nhau (giảm phân I và giảm phân II), trong dó NST chỉ
nhân đôi một lần trước khi tế bào bước vào giảm phân I.
GO
HOME

Bạn thật
tuyệt vời

7. Nêu ví dụ về giảm phân ở người ?
Ở nam và nữ, khi đến tuổi dậy thì, các tế bào sinh tinh
(2n) và sinh trứng(2n) trong tinh hoàn và buồng trứng
giảm phân tạo ra các tinh trùng (n) và trứng (n).

GO
HOME

Một tràng
pháo tay

8. Nêu ví dụ về giảm phân ở thực vật?
Ở cây ngô, sự hình thành tế bào trứng (n)
diễn ra ở noãn nằm trong bầu nhuỵ; trong
noãn, mỗi tế bào mẹ đại bào tử (2n) tiến
hành giảm phân cho ra bốn đại bào tử (n).
GO
HOME

Bạn thật
tuyệt vời

9. Nêu ví dụ về giảm phân ở động vật?
Quá trình giảm phân khi sinh tinh ở động vật
giới đực và sinh trứng ở giới cái.
GO
HOME

Một tràng
pháo tay

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
II. GIẢM PHÂN
1. Khái niệm giảm phân

Giảm phân là ?
-Giảm phân là hình thức phân bào diễn ra ở các tế bào
tham gia sinh sản hữu tính, từ một tế bào mẹ tạo ra bốn
tế bào con có số lượng NST giảm đi một nửa, các tế bào
con chứa tổ hợp NST khác nhau.

BÀI TẬP VẬN DỤNG

Quan sát hình ảnh
thực hiện các yêu
cầu sau:

1.Phiếu học tập số 2
Các kì

Những diễn biến cơ bản của NST ở các kì
Giảm phân I

1Kì đầu
Kì
2 giữa

3Kì sau
Kì
4 cuối

-Các NST kép bắt đôi với nhau theo từng cặp tương đồng, có thể xảy
ra trao đổi đoạn NST dẫn đến hoán vị gen.
-NST kép bắt đầu đóng xoắn.
-Màng nhân và nhân con tiêu biến, thoi vô sắc được hình thành.
-NST kép đóng xoắn tối đa và xếp thành 2 hàng trên mặt phẳng xích đạo.
-Thoi vô sắc từ các cực TB chỉ đính vào một phía của mỗi NST kép tại tâm động.

Mỗi NST kép trong cặp NST kép tương đồng di chuyển về 2 cực của tế bào trên thoi vô sắc.
-Màng nhân và nhân con xuất hiện, , thoi vô sắc tiêu biến.
-Kết quả: Tạo 2 TB con có bộ NST là n NSTkép.

2.Phiếu học tập số 3
Các kì

Những diễn biến cơ bản của NST ở các kì
Giảm phân II

1Kì đầu
2Kì giữa
3Kì sau

4Kì cuối

NST vẫn ở trạng thái n NST kép, Các NST co xoắn lại.
-Các NST kép tập trung thành  1 hàng trên mặt phẳng xích đạo của tế bào.
-Thoi vô sắc từ 2 cực TB đính vào một phía của mỗi NST kép tại tâm động.

Các NST kép tách ra thành NST đơn, phân li về 2 cực của TB.
Màng nhân và nhân con xuất hiện, TBC phân chia.
Kết quả: Từ một tế bào mẹ trải qua hai lần phân bào tạo 4 tế bào có bộ NST
n đơn
ở ĐV:
 Con đực: 4 TB đơn bội là 4 tinh trùng.
 Con cái: 4 TB đơn bội là 1 TB trứng và 3 thể định hướng.

Ct tính Số NST, số crômatit, số tâm động có trong tế bào
qua mỗi kì của quá trình giảm phân như bảng sau:
Kì
trung
gian
Số NST
0
đơn
Sô NST 2n
kép
Số
4n
crômatit
Số tâm
2n
động

Giảm phân I
Kì
Kì
Kì
đầu I giữa I sau I

Giảm phân II
Kì
Kì
Kì
Kì
cuối I đầu II giữa sau II
II
0
0
0
2n

Kì
cuối
II
n

0

0

0

2n

2n

2n

n

n

n

0

0

4n

4n

4n

2n

2n

2n

0

0

2n

2n

2n

n

n

n

2n

n

3.Tính số NST, số crômatit, số tâm động có trong 1 tế bào
ruồi giấm 2n=8 qua mỗi kì của quá trình giảm phân.
Kì
trung
gian
Số NST
đơn
Sô NST
kép
Số
crômatit
Số tâm
động

Giảm phân I
Kì
Kì
Kì
đầu I giữa I sau I

Giảm phân II
Kì
Kì
Kì
Kì
cuối I đầu II giữa sau II
II

Kì
cuối
II

0

0

0

0

0

0

0

8

4

8

8

8

8

4

4

4

0

0

16

16

16

16

8

8

8

0

0

8

8

8

8

4

4

4

8

4

4. Ở ruồi giấm 2n = 8. Một tế bào ruồi giấm đang ở
kì sau của giảm phân II. Số NST trong tế bào đó bằng
bao nhiêu trong các trường hợp sau?
A.
B.
C.
D.

2
4
8
16

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
II. GIẢM PHÂN
2. Ý nghĩa di truyền học của giảm phân

Quan sát sơ đồ
bên và đọc
thông tin SGK,
em hãy nêu ý
nghĩa của giảm
phân?

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
II. GIẢM PHÂN
2. Ý nghĩa di truyền học của giảm phân
- Quá trình giảm phân tạo ra các giao tử đơn bội (n). Trong thụ tinh, sự kết hợp
giữa giao tử đực với giao tử cái sẽ khôi phục lại bộ NST lưỡng bội ở các hợp
tử. Nhờ có giảm phân kết hợp với thụ tinh đã giúp thế hệ con nhận được vật
chất di truyền của cả bố và mẹ.
- Mặt khác, giảm phân tạo ra các giao tử chứa tổ hợp NST khác nhau nên trong
thụ tinh, các giao tử đực và giao tử cái kết hợp với nhau một cách ngẫu nhiên sẽ
tạo ra vô số kiều tổ hợp NST trong các hợp tử (biến dị tổ hợp), dẫn tới xuất hiện
nhiều loại kiểu gene và kiều hình ở đời con. Sự da dạng về kiểu gene và kiểu
hình cung cấp nguồn biến dị di truyền phong phú cho quần thể sinh vật.

BÀI 43. NGUYÊN PHÂN VÀ GIẢM PHÂN
II. GIẢM PHÂN
2. Ý nghĩa di truyền học của giảm phân

- Nhờ có giảm phân kết hợp với thụ tinh đã giúp thế hệ con nhận được vật chất
di truyền của cả bố và mẹ.
- Tạo biến dị tổ hợp cung cấp nguồn biến dị di truyền phong phú cho quần thể
sinh vật.

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Phiếu học tập số 4
Quan sát Hình 43.3 kết hợp
kiến thức đã học, trả lời các
câu hỏi sau:
1. Thế hệ F1 có bao nhiêu loại
kiểu gene và kiểu hình mới
được tạo thành do tổ hợp lại
các allele của bố mẹ.
2. Những quá trình nào đã làm
xuất hiện các biến dị tổ hợp ở
phép lai này? Giải thích.

Viết lại sơ đồ lai:

AaBb
Cao, tím

P:

Gp

¼ AB, 1/4Ab, 1/4aB, 1/4ab

F1
3/8 cao, tím

X

Aabb
Cao, trắng
1/2Ab, 1/2ab

1/8 AABb, 1/8AAbb, 1/8AaBb, 1/8Aabb
1/8AaBb, 1/8Aabb,
1/8aaBb, 1/8aabb
1/8 thấp tím 1/8 thấp, trắng
3/8 cao trắng

Biến dị tổ hợp có kiểu hình khác bố mẹ: thấp, trắng và thấp tím.

Đáp án phiếu học tập số 4
1. Thế hệ F1 có 6 loại kiểu gene (AABb, AaBb, Aabb, aaBb, aabb)
và 2 loại kiểu hình mới (thấp, tím; thấp, trắng).
2. Quá trình giảm phân và thụ tinh đã làm xuất hiện các biến dị tổ
hợp ( thân thấp, hoa tím; thân thấp, hoa trắng) ở phép lai. Điều
này có được là do sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các NST.