Khi đi trên
sàn nhà trơn
ướt, ta có thể
bị trượt ngã.

Em hãy giải thích
tại sao?

Tiết 113 + 114 - Bài 44

I. Lực ma sát là gì ?
a. Thí nghiệm :
- Dùng tay búng nhẹ vào miếng gỗ đặt trên mặt bàn. Miếng gỗ trượt
trên mặt bàn chậm dần rồi dừng lại

b. Nhận xét : Lực do mặt bàn tác dụng lên bề mặt miếng gỗ tiếp xúc
với mặt bàn làm miếng gỗ thay đổi chuyển động. Lực này được gọi là
lực ma sát

1. Lực ma sát là lực tiếp xúc hay
lực không tiếp xúc?

2. Xác định phương, chiều của
lực ma sát?

Khi bóp phanh
mạnh, bánh xe
ngừng quay và
trượt trên mặt
đường.

Giữa mặt đường và bánh xe có xuất hiện
lực ma sát không? Nếu có theo em đây là
lực ma sát gì?

I. Lực ma sát là gì ?
II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt
a. Thí nghiệm :

* Hình a. Kéo miếng gỗ => miếng gỗ không chuyển động => có lực
ma sát nghỉ
* Hình b. Kéo miếng gỗ => miếng gỗ chuyển động => có lực
ma sát trượt

I. Lực ma sát là gì ?
II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt
a. Thí nghiệm :

b. Kết luận : Hai loại lực ma sát thường gặp là lực ma sát nghỉ và lực
ma sát trượt

II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát
trượt?
1. Lực ma sát nghỉ.

F
k

Độ lớn: Fmsn= Fk

Fms
nghỉ

Lực ma sát nghỉ giữ cho vật đứng yên ngay cả khi nó
bị kéo hoặc đẩy.
Độ lớn: Fmsn= Ftd

II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
2. Lực ma sát trượt

F
k

Fms trượt

- Lực ma sát trượt là lực xuất hiện khi
vật trượt trên bề mặt của vật khác
- Lực ma sát trượt xuất hiện để cản trở
chuyển động trượt của vật

II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
1. Lực ma sát nghỉ
Lực ma sát nghỉ trong đời sống và kĩ thuật:

a. Bàn chân và mặt
đường

b. Hàng hóa và băng
chuyền

II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
2. Lực ma sát trượt
Lực ma sát trượt trong đời sống và kĩ
thuật:

a. Lưỡi dao và đá
mài

c. Thanh trượt và

b. Thanh gỗ và dao
tiện

d. Dây curoa và bánh

Sự khác nhau giữa trục bánh
xe bò ngày xưa và trục bánh
xe đạp, xe ô tô ngày nay là
trục bánh xe ngày nay có ổ bi
còn trục bánh xe bò không có
ổ bi.

Con người mất hàng
chục thế kỉ để phát
minh ra ổ bi tạo nên
sự khác nhau đó.

Việc phát minh ra ổ bi có
ý nghĩa như thế nào đối
với khoa học và công
nghệ?

- Ổ bi có tác dụng làm giảm ma sát do thay ma
sát trượt bằng ma sát lăn của các viên bi.
- Nhờ sử dụng ổ bi đã giảm lực cản lên các vật
chuyển động làm cho máy móc hoạt động dể
dàng, hiệu quả cao góp phần thúc đẩy sự phát
triển của các ngành như động lực học, cơ khí,

III. Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
Chia lớp thành 4 nhóm hoạt động trong 7 phút:
-Nhóm 1, 3: Hoàn thành PHT số 1.
-Nhóm 2, 4: Hoàn thành PHT số 2.
Các nhóm sẽ thực hiện báo cáo trong thời gian 8 phút:
-Nhóm 1 sẽ báo cáo sau đó nhóm 3 nhận xét, bổ sung.
-Nhóm 2 sẽ báo cáo sau đó nhóm 4 nhận xét, bổ sung.
Nhận xét kết quả học tập trong thời gian 5 phút.
Học sinh ghi nhận và điều chỉnh phiếu học tập.

Phiếu học tập số 1
Hiện tượng

Lực ma sát
xuất hiện

Tác dụng cản trở
hay thúc đẩy

Phiếu học tập số 2

Phiếu học tập số 1
Hiện tượng

Lực ma sát
xuất hiện

Tác dụng cản trở
hay thúc đẩy

Chỗ phanh xe với
vành xe và bánh
xe với mặt đường

Cản trở chuyển
động trượt của tủ

Phiếu học tập số 2

Lực ma sát tác dụng thúc đẩy
chuyển động của xe

Lực ma sát tác dụng thúc đẩy
chuyển động của chân giúp người
tiến về phía trước

III. Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
*Kết luận : Lực ma sát có tác dụng cản trở hoặc thúc đẩy chuyển
động của vật

1. Hãy cho biết các nguyên nhân
gây ra tai nạn giao thông?
2. Các biện pháp làm giảm tai nạn
giao thông có liên quan đến lực ma
sát?

IV. Ma sát trong an toàn giao thông
1. Tại sao trên mặt lốp xe lại có các khía
rãnh (hình 44.7)? Đi xe mà lốp có các khía
rãnh đã bị mòn thì có an toàn không? Tại
sao?

2. Tại sao khi phanh gấp, lốp xe ô tô để lại
một vệt đen dài trên đường nhựa?

IV. Ma sát trong an toàn giao thông
*Kết luận : Trong giao thông ma sát có vai trò
- Lực ma sát giữa bánh xe và mặt đường giữ cho bánh
xe lặn trên đường không bị trượt
- Khi xe dừng, đỗ trên dốc, lực ma sát góp phần giữ cho
xe không bị trượt
- Rãnh, gai trên vỏ lốp xe giúp tăng ma sát giữa bánh xe
và mặt đường để xe dễ dàng chuyển động không bị trượt
trên đường

V. Vận dụng
*Bài

1. Trường hợp nào sau đây, ma sát là có hại ?

A. Đi trên sàn đá hoa mới lau dễ bị ngã.
B. Xe ô tô bị lầy trong cát.
C. Giày đi mãi, đế bị mòn.
D. Bôi nhựa thông vào dây cung ở cần kéo nhị.

Câu 2: Trong các trường hợp sau, trường hợp nào lực
ma sát có hại?
A. Em bé đang cầm chai nước trên tay.
B. Ốc vít bắt chặt vào với nhau.
C. Con người đi lại được trên mặt đất.
D. Lốp xe ôtô bị mòn sau một thời gian dài sử dụng.

Câu 3: Chọn đáp án đúng. Lực ma sát nghỉ xuất hiện
khi
A. Quyển sách để yên trên mặt bàn nằm nghiêng
B. Ô tô đang chuyển động, đột ngột hãm phanh 
C. Quả bóng bàn đặt trên mặt nằm ngang nhẵn bóng
D. Xe đạp đang xuống dốc

*Câu 4: Cách nào sau đây làm tăng được ma sát
khi xe ô tô bị sa lầy?
A. Tăng ga
B. Xuống xe đẩy đuôi ôtô
C. Lấy các viên đá sỏi, gạch chẹn vào bánh xe
D. Cả A và B đều được

Học hiểu phần ghi trọng tâm của bài
Làm các bài tập trong SBT
Đọc trước bài 45: Lực cản của nước