Bài 48. SỰ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
1.
trời
lạnh,
ta nhau,
thường
xoa hai
tay
vàovỗnhau
và thấy
2.2.Khi
Khi
vỗ
hai
tay
vào
ta
nghe
được
tiếng
tay,
trong
Khi vỗ hai tay vào nhau, ta nghe được tiếng vỗ tay.
tay
nóng
lên.
Tại
sao?
hoạt
động
này
có
sự
chuyển
hóasự
năng
lượnghóa
từ động
năng
Trong
hoạt
dộng
này
đã
có
chuyển
năng
lượng
1. Vì năng
khi xoa
hai tay
sang
lượng
âmvào nhau có sự chuyển hóa năng lượng từ
nào?năng sang nhiệt năng, nhiệt năng này làm tay ta ấm lên
động

Chúng ta cần chú ý:
- Kể được tên năng lượng “vào” - năng lượng “ra” trên
một số thiết bị thường gặp trong gia đình (như quạt điện,
bàn là, bóng điện, nồi cơm điện, ấm đun nước,...) từ đó
hướng đến kiến thức về sự chuyển hoá năng lượng.
- Hiểu được năng lượng có sự chuyển hóa từ dạng này
sang dạng khác

 I. Sự chuyển hóa năng lượng

 I. Sự chuyển hóa
năng lượng
Trong mọi hoạt động,
đều có sự chuyển hóa
năng lượng từ dạng
này sang dạng khác
hoặc
truyền
năng
lượng từ vật này sang
vật khác.
Ví dụ: Năng lượng
nhiệt từ nhiên liệu

Năng lượng từ
quả bóng màu đỏ
truyền cho các
quả bóng trắng
khi va chạm.

Vòng tuần hoàn của nước
trong tự nhiên cũng là một
quá trình biến đổi năng
lượng: ánh nắng Mặt Trời
chiếu xuống khiến nước
biển nóng lên, cây cối phát
triển, hơi nước thoát ra lại
bay lên cao rồi chuyển
thành mưa rơi xuống, chảy
theo sông, suối,... về lại
các đại dương.

1. Gọi tên các dạng
năng lượng xuất hiện
khi đèn pin được bật
sáng (hình 48.2). Vẽ
sơ đồ chỉ ra sự
chuyển
hóa
năng
lượng (còn được gọi
là sơ đồ dòng năng
lượng) của đèn pin.
1. Các dạng năng lượng xuất hiện khi đèn được bật
sáng: điện năng; quang năng
- Sơ đồ chuyển hóa năng lượng:
hóa năng –> điện năng –> quang năng

một máy sấy tóc
đang hoạt động.
Mũi tên trên sơ đồ
dòng năng lượng
cho thấy sự chuyển
hóa điện năng
thành ba dạng
năng lượng khác.
a) Tên ba dạng
năng lượng đó là
gì?
b) Nêu thêm một
thiết bị điện biến
đổi điện năng

Cơ năng
Nhiệt năng
NL âm

2. a) Tên ba dạng năng lượng là: cơ
năng; nhiệt năng; năng lượng âm.
    b) Các thiết bị biến đổi điện
năng thành các dạng năng lượng
khác: quạt; ti vi; điện thoại; …

3. Hóa năng có thể
chuyển hóa thành các
dạng năng lượng nào?
3. Hóa năng có thể
chuyển hóa thành:
điện năng, thế năng,
nhiệt năng, năng
lượng ánh sáng,
năng lượng âm,
động năng.

4. Hoàn thành các câu sau đây bằng cách ghi vào
vở (hay phiếu học tập) các từ hoặc cụm từ trong
khung thích hợp với các khoảng trống, được
đánh số thứ tự từ (1) đến (6).
a) Hóa năng lưu trữ trong thực phẩm, khi ta ăn,
được chuyển hóa thành ___(1)___ giúp ta đạp xe.
b) Hóa năng lưu trữ trong que diêm, khi
xát
Độngcọnăng
với vỏ bao diêm, được chuyển hóa thành
___(2)___ và ___(3)___
c) Hóa năng trong nhiên liệu (xăng, dầu, ) khi đốt
cháy được
chuyển Quang
hóa năng
thành ___(4)___,
Nhiệt năng
___(5)___ và ___(6)___ của máy bay, tàu hỏa.
Động năng

Thế năng

Điện năng

Câu 1: Khi dùng
bếp ga để đun nóng
một cái chảo, đã có
sự chuyển hóa năng
lượng từ ...

vật này sang vật khác 

Câu 2: Khi chiếc xe
đi từ đỉnh vòng đu
xuống gần mặt đất,
đã có sự chuyển hóa
năng lượng từ … 
dạng này sang dạng
khác.

ÔN LẠI KIẾN THỨC ĐÃ HỌC
1. Thế nào là sự chuyển hóa năng lượng? Cho ví dụ.
Trả lời:
- Năng lượng có thể chuyển từ dạng này
sang dạng khác, hoặc truyền từ vật này sang
vật khác.
- Ví dụ: Khi dùng bếp ga để đun nóng một cái chảo, đã có sự
chuyển hóa năng lượng từ vật này sang vật khác.
- Hóa năng lưu trữ trong thực phẩm, khi ta ăn,
được chuyển hóa thành động năng giúp ta đạp xe.
- Ti vi khi hoạt động thì điện năng biến đổi thành quang năng,

2. Hóa năng có thể chuyển hóa thành các dạng năng
lượng nào?
- Hóa

năng có thể chuyển hóa thành: điện năng,
thế năng, nhiệt năng, năng lượng ánh sáng, năng
lượng âm, động năng, quang năng.

Bài tập trắc nghiệm:
Khoanh tròn chữ cái đứng trước câu trả đúng nhất

1. Hóa năng lưu trữ trong que diêm, khi cọ xát với vỏ bao diêm,

được chuyển hóa hoàn toàn thành
A. Nhiệt năng.
B. Quang năng.
C. Điện năng.

D. Nhiệt năng và quang năng.
hôchọn
. . . !sai
Đúng
Tiếc
Tiếcquá¸
quá¸.Hoan
.. .!!Em
Em
chọn
sai
rồi.
rồi.rồi . . . !

2. Năng lượng của nước chứa trong hồ của đập thủy điện là

A. nhiệt năng.
B. điện năng.

C. thế năng
D. động năng và thế năng.
TiÕc
qu¸
.. .. !! Em
chän
sai
råi.
TiÕc
qu¸
Em
chän
sai
Hoan h«. . . ! ®óng råi . råi.
..!

Câu 3: Khi sử dụng nồi cơm điện, năng lượng điện đã chuyển
hóa thành năng lượng chủ yếu nào?
A. Năng lượng ánh sáng.
B. Cơ năng.
C. Năng lượng nhiệt.
D. Năng lượng âm.
Câu 4: Trong các dụng cụ và thiết bị điện sau đây, thiết bị nào
chủ yếu biến đổi điện năng thành cơ năng: 
A. Nồi cơm điện.
B. Bàn là điện. 
C. Tivi.
D. Máy bơm nước.

 II. Bảo toàn năng lượng

Một quả bóng rơi từ trên cao xuống, khi chạm mặt đất nó nảy lên, tuy
nhiên không thể lên tới độ cao như ban đầu.
Phân tích quá trình rơi của quả bóng, ta thấy ban đầu nó có thế năng
hấp dẫn. Khi rơi xuống, thế năng giảm dần, chuyển hóa thành động năng và
năng lượng nhiệt (truyền cho sàn và không khí). Khi thế năng hấp dẫn chuyển
hết thành năng lượng nhiệt, quả bóng không còn động năng nữa, do đó nó sẽ
nằm yên trên mặt sàn.

bảo toàn năng lượng
Thực hiện thí nghiệm
sau đây để nghiên cứu
về sự chuyển hóa và
bảo toàn năng lượng
trong một chuyển động
cơ học.
Chuẩn bị: Hai con lắc
(gồm 2 quả cầu giống
hệt nhau, treo bằng hai
dây nhẹ dài bằng
nhau), giá treo cố định,
thước mét, tấm bìa
đánh dấu hai điểm A, B
có cùng độ cao (hình
48.5)

Tiến hành:
– Kéo quả cầu (2) đến điểm B (nằm trong mặt
Thí nghiệm chứng tỏ rằng năng lượng
phẳng của tấm bìa như hình 3.5) rồi thả ra.
không tự sinh ra hoặc không tự mất đi
– Quả cầu (2) chuyển động về vị trí ban đầu va
mà chỉ truyền từ vật này sang vật khác.
chạm vào quả cầu (1), làm cho quả cầu (1) lên
đến vị trí A cùng độ cao với vị trí B.
Thảo luận: Thí nghiệm chứng tỏ điều gì?

 Định luật bảo toàn năng lượng
- Năng lượng không tự sinh ra và không
mất đi. Năng lượng chỉ chuyển từ dạng
này sang dạng khác hoặc truyền từ vật
này sang vật khác. Đó là định luật bảo
toàn năng lượng.

Em có biết?
Thật ra quả cầu 1 không
lên đúng vị trí A. Tại sao?
Vì một phần năng lượng đã
truyền cho không khí khi cọ
xát với không khí làm cho
không khí nóng lên.

 - Ví dụ: Nếu thả một hòn bi từ trên cao
xuống một cái chén thì năng lượng của
hòn bi là thế năng hấp dẫn, rơi vào chén
và chuyển động quanh thành chén là động
năng, đồng thời phát ra tiếng động là âm
năng.

III. Luyện tập

1. Một em bé đang chơi xích đu
trong sân. Muốn cho xích đu luôn
lên tới độ cao ban đầu, thỉnh
thoảng người mẹ phải đẩy xích đu
(Hình 48.6). Tại sao cần làm như
thế?

Muốn cho xích đu lên đến độ
cao ban đầu, thỉnh thoảng
người mẹ phải đẩy vào xích
đu vì trong quá trình chuyển
động, xích đu và cậu bé va
chạm với không khí và lực cản
của không khi làm tiêu hao
một phần năng lượng của cậu
bé và xích đu. Do đó thi
thoảng cần phải đẩy vào xích
đu để nó lên độ cao ban đầu.

2. Quả bóng nảy

- Chuẩn bị: 1 quả bóng tennis hoặc bóng cao su, thước dây (hoặc
thước cuộn), một sợi dây dài hơn 1m.
- Tiến hành:
+ Thả rơi quả bóng tennis ở độ cao 1m so với sàn nhà. Dùng sợi dây
căng ngang ở độ cao 1m để làm mốc (hình 48.7).
+ Yêu cầu các bạn trong nhóm đo độ cao mà quả bóng đạt được sau
lần nảy đầu tiên.
- Thảo luận:
+ Nêu nhận xét về kết quả đo được. Giải thích tại sao?
+ Có phải trong trường hợp này định luật bảo toàn năng lượng không
còn đúng?

Trả lời
- Nhận xét về kết quả đo được: Kết quả đo được nhỏ hơn 1m => Quả bóng không thể nảy trở
lại độ cao ban đầu bởi vì không phải tất cả động năng của nó đều biến thành thế năng.
- Không phải trong trường hợp này định luật bảo toàn năng lượng không còn đúng mà vì
thực tế, luôn có một phần năng lượng của nó chuyển hóa thành năng lượng hao phí trong
khi va chạm.

TRÒ CHƠI AI NHANH HƠN?
3. Hoàn thành các câu sau đây bằng cách ghi vào vở (hay Phiếu học tập)
các từ hoặc cụm từ trong khung thích hợp với các khoảng trống, được
đánh số thứ tự từ (1) đến (10). Ví dụ: (1) – thế năng.
a) Khi quả bóng được giữ yên ở trên cao, nó đang có ___(1)___
Khi quả bóng được thả rơi, ___(2)___ của nó được chuyển hóa
Thếthành
năng
___(3)___
Thế năng
Động không
năng thể nảy trở lại độ cao ban đầu, nơi nó được thả rơi,
b) Quả bóng
bởi vì không phải tất cả ___(4)___ của nó biến thành ___(5)___. Thực
tế, luôn có một phần năng lượng củaĐộng
nó được
năng chuyển hóa thành
___(6)___
Thế năng và ___(7)___ trong khi va chạm.
c) Trong quá trình chuyển
NLbóng,
Âm luôn có sự ___(8)___ từ
Nhiệt động
năng của quả
dạng năng lượng này sang dạng năng lượng khác. Năng lượng toàn phần
của quảhóa
bóng luôn được ___(9)___ không bao giờ ___(10)___ hoặc
Chuyển
được tạo ra thêm.
Bảo toàn
Tự mất đi

Tổng kết: 1. Năng lượng có thể
chuyển từ dạng này sang dạng khác,
hoặc truyền từ vật này sang vật
khác. Trong các quá trình đó luôn có
sự hao phí năng lượng.
2. Định luật bảo toàn năng lượng:
Năng lượng không tự sinh ra và
không tự mất đi. Năng lượng chỉ
chuyển từ dạng này sang dạng khác

Bài tập trắc nghiệm:
Câu 1: Gọi tên các dạng năng lượng xuất hiện khi đèn pin
được bật sáng?
A. Điện năng và quang năng.                             
B. Hoá năng và điện năng.
C. Nhiệt năng và quang năng.                   
D. Hoá năng và quang năng.

Câu 2: Thiết bị nào biến đổi điện năng thành nhiệt năng?
                       
A. Hình A.
B. Hình B.
C. Hình C.
D. Hình D.
Câu 3: Pin mặt trời có sự chuyển hoá:
A. Nhiệt năng thành cơ năng.
B. Nhiệt năng thành điện năng.
C. Quang năng thành nhiệt năng.
D. Quang năng thành điện năng.

Câu 4: Tuabin điện gió sản xuất điện từ:
A. Hoá năng.
B. Động năng.
C. Năng lượng ánh sáng.
D. Năng lượng mặt trời.
Câu 5: Điền từ còn thiếu vào chỗ trống: Hoá năng lưu trữ trong
thực phẩm, khi ta ăn được chuyển hoá thành… giúp ta đạp xe.
A. Nhiệt năng.

B. Động năng.
C. Thế năng.
D. Quang năng.

6. Từ điểm A một vật được ném lên theo
phương thẳng đứng. Vật lên đến vị trí cao nhất
B rồi rơi xuống đến điểm C trên mặt đất. Gọi D
là điểm bất kì trên đoạn AB (Hình 48.1). Chọn
phát biểu đúng.
A. Động năng của vật tại A là lớn nhất.
B. Thế năng của vật tại B là lớn nhất.
C. Động năng của vật tại D là lớn nhất.
D. Thế năng của vật tại C là lớn nhất.
Hoanqu¸
h«.. .. .!!Em
®óng
råi sai
. . .råi.
!
TiÕc
chän
TiÕc
qu¸
.
.
!
Em
chän
sai
råi.
TiÕc qu¸ . . ! Em chän sai råi.

Câu 7: Kéo con lắc lên tới vị trí A rồi buông nhẹ. Bỏ qua ma sát
của không khí. Tìm phát biểu sai.
     
A. Thế năng của vật tại C là lớn nhất.
B. Động năng của vật tại C lớn hơn tại A.
C. Khi chuyển động từ A đến C, động năng của con lắc
tăng dần, thế năng giảm dần.
D. Khi chuyển động từ C đến B, động năng của con lắc
giảm dần, thế năng tăng dần.

CHÚC CÁC CON HỌC TỐT!

XIN CHÀO VÀ HẸN GẶP LẠI!