Bài 5
KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
THÍ NGHIỆM MỞ ĐẦU:
Dụng cụ: 01 chiếc cốc nhựa, 01 đồng xu, 01 chai nước (khoảng 250 ml).
+ Đặt đồng xu vào giữa đáy cốc, đặt mặt quan sát sao cho không nhìn
thấy đồng xu.
+ Giữ nguyên vị trí đặt mắt, đổ nước vào cốc cho tới khi nước dâng
lên khoảng 3/4 cốc, quan sát hiện tượng xảy ra và giải thích.

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
• Thí nghiệm 1: Tìm hiểu hiện tượng khúc xạ ánh sáng
Chùm sáng truyền từ không
khí vào thủy tinh bị gãy khúc
(lệch khỏi phương truyền) tại
đâu?

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là hiện tượng tia sáng bị gãy khúc (bị
lệch khỏi phương truyền ban đầu) tại mặt phân cách khi truyền từ môi
trường này sang môi trường khác.

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Quy ước:
I là điểm tới
SI là tia tới
IK là tia khúc xạ
NN' là pháp tuyến (NN' vuông góc với mặt
phân cách tại điểm tới)

SIN
là góc tới, kí hiệu là i.
 ' là góc khúc xạ, kí hiệu là r.
KIN

Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến NN'
là mặt phẳng tới.

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

+ S2I là tia tới
+ IS1 là tia phản xạ
+ IS3 là tia khúc xạ
+ Điểm I là điểm tới
Hình 5.3

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II/ Định luật khúc xạ ánh sáng
Thí nghiệm 2: Tìm hiểu mối liên hệ giữa góc khúc xạ và góc tới.

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
II/ Định luật khúc xạ ánh sáng
Thí nghiệm 3: Khảo sát phương của tia khúc xạ.
Kết quả thí nghiệm cho thấy tia
khúc xạ nằm trong mặt phẳng nào?
https://vn.video.search.yahoo.com/search/
video;_ylt=Awr1TpHY9TtnUwIA49ZrUwx.;_ylu=
Y29sbwNzZzMEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Bpd
nM-?p=thi%C3%AD+nghi%E1%BB%87m+d
%E1%BB%8Bnh+lu%E1%BA%ADt+kh
%C3%BAc+x%E1%BA%A1&fr2=pivweb&type=E210VN826G0&fr=mcafee#id=61&v
id=ff4766e81f98cc668dad1067c72662ca&actio
n=view

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
II/ Định luật khúc xạ ánh sáng
Nội dung định luật khúc xạ ánh sáng:
- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở bên kia pháp tuyến so với tia
tới.
- Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữa sin của góc tới và sin
của góc khúc xạ luôn không đổi.

sin i
const n21
sin r

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Điểm tới B, tia tới AB, tia khúc xạ
BC, pháp tuyến NN'. Góc khúc xạ
(CBN' ) lớn hơn góc tới (ABN).

Hình 5.5

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
II/ Định luật khúc xạ ánh sáng
III/ Chiết suất của môi trường
1. Chiết suất tỉ đối

+ Tỉ số

sin i
sin r

trong hiện tượng khúc xạ được gọi là chiết suất tỉ đối n21 của môi trường

2 (môi trường chứa tia khúc xạ) đối với môi trường 1 (môi trường chứa tia tới).

sini
n2
n21 
sin r
n1

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Chiết suất tỉ đối của hai môi trường cho ta biết điều gì về đường đi của
tia sáng?
Chiết suất tỉ đối của hai môi trường cho biết sự lệch khỏi phương truyền tại mặt phân cách
của đường đi tia sáng đó.
+ Nếu chiết suất tỉ đối lớn hơn 1 thì tia khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến hơn.
+ Nếu chiết suất tỉ đối nhỏ hơn 1 thì tia khúc xạ bị lệch ra xa pháp tuyến hơn.

Bài 5: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
III/ Chiết suất của môi trường
1. Chiết suất tỉ đối
2. Chiết suất tuyệt đối.
- Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của môi
trường đó đối với chân không.
– Công thức tính chiết suất của một môi trường:

c
n
v

(c là tốc độ ánh sáng trong chân không c=3.108m/s,
v là tốc độ ánh sáng trong môi trường).

TRÒ CHƠI
VÒNG QUAY MAY MẮN

đ

6

Mấ
l ượ t
t

+1

5

3

đ
0
1

+1
à
Qu

1
0
đ

4

2

1
0
đ

1

Quà

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

đ

LUYỆN TẬP
Câu 1. Hình bên mô tả khúc xạ khi tia
sáng truyền từ môi trường nước ra không
khí. Phát biểu nào dưới đây là đúng?
A. B là điểm tới.
B. AB là tia khúc xạ.
C. BN là tia tới.
D. BC là pháp tuyến tại điểm tới

QUAY VỀ

Câu 2. Nhận định nào sau đây về hiện tượng khúc xạ là không
đúng?
A. Tia khúc xạ nằm ở môi trường thứ 2 tiếp giáp với môi trường
chứa tia tới.
B. Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và pháp tuyến.
C. Khi góc tới bằng 0, góc khúc xạ cũng bằng 0.
D. Góc khúc xạ luôn bằng góc tới.
QUAY VỀ

Câu 3. Khi tia sáng truyền từ môi trường (1) có chiết suất n1 sang
môi trường (2) có chiết suất n2 với góc tới i thì góc khúc xạ là r.
Biểu thức nào sau đây đúng?
A. n1 sinr = n2 sini.
B. n1 sini = n2 sinr.
C. n1 cosr = n2 cosi.
D. n1 tanr = n2 tani.
QUAY VỀ

Câu 4. Một tia sáng đi từ chất lỏng trong suốt có
chiết suất n sang môi trường không khí. Đường đi
của tia sáng được biểu diễn như hình vẽ.
Cho α = 600 và β = 300 .
Phát biểu nào sau đây đúng?
A. Góc tới bằng 600 .
B. Góc khúc xạ bằng 300.
C. Tổng của góc tới và góc khúc xạ bằng 900.
D. Chiết suất của chất lỏng nhỏ hơn 1.

QUAY VỀ

Câu 5. Hình ảnh các con cá phía dưới mặt nước
mà mắt ta nhìn thấy được là do các tia sáng nào
tạo ra?
A. Các tia sáng truyền thẳng từ vật đến mắt.
B. Các tia khúc xạ từ trong nước ra không khí.
C. Các tia phản xạ tại mặt nước.
D. Các tia khúc xạ từ không khí vào trong nước.
QUAY VỀ

Câu 6. Một tia sáng truyền từ không khí vào nước với góc
tới là i = 600 thì góc khúc xạ trong nước là r = 400.
Chiết suất của nước bằng
A. 1,53.
B. 1,35.
C. 1,50.
D. 1,30.

QUAY VỀ

VẬN DỤNG
+ Ánh sáng truyền theo đường thẳng. Muốn nhìn thấy 1 vật thì phải có ánh
sáng từ vật truyền tới mắt.
+ Khi chưa đổ nước, nếu di chuyển mắt tới vị trí thích hợp, ánh sáng từ
đồng xu bị chặn bởi thành cốc, không truyền tới mắt nên mắt không nhìn
thấy đồng xu.
+ Khi đổ nước vào cốc, tia sáng truyền từ đồng xu tới gặp mặt phân cách
giữa nước và không khí nên bị khúc xạ và đổi phương truyền. Các tia khúc
xạ truyền tới mắt nên mắt nhìn thấy đồng xu.

- Giải thích một ống hút thẳng cắm nghiêng trong một cốc nước dường như
bị gãy khúc tại mặt phân cách: Một thanh thẳng cắm nghiêng so với mặt
nước, ta nhìn thấy thanh như bị gãy khúc tại mặt phân cách hai môi trường.
Nguyên nhân của sự gãy khúc đó là do hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
- Giải thích nhìn thấy một vật nằm ở đáy bể nước gần hơn so với vị trí thực
của nó: Đó là hiện tượng khúc xạ ánh sáng vì ánh sáng truyền từ môi
trường nước sang môi trường không khí, góc khúc xạ lớn hơn góc tới, do
đó đường kéo dài của tia khúc xạ xa pháp tuyến hơn. Nên khi nhìn xuống
viên sỏi ở đáy bể nước, ta lại thấy vị trí của nó dâng lên hơn so với vị trí
thật.