BÀI 1: CHUYỂN ĐỘNG NHÌN THẤY CỦA MẶT
TRỜI. THIÊN THỂ

Mặt Trời mọc

Mặt Trời lặn

Có người nói ban ngày Mặt Trời chuyển động trên bầu trời
từ đông sang tây. Em nghĩ gì về điều này?

I/ chuyển động “nhìn thấy” và
chuyển động “thực”
II/ Chuyển động nhìn thấy của
Mặt Trời
III/ Phân biệt các thiên thể

I. Chuyển động “nhìn thấy” và chuyển động “thực”
- Khi tự quay quanh mình, ta nhìn thấy các vật xung
quanh quay theo chiều ngược lại.

Chuyển động nhìn
thấy
• Là chuyển động
quay của các vật
quanh ta

Chuyển động thực
• Là chuyển động
quay của ta

TH1

TH3
TH2

- TH1: Chuyển động “nhìn thấy” là chuyển động
của cây bên đường, chuyển động “thực” là
chuyển động của xe ô tô đang chạy.
- TH2: Chuyển động “nhìn thấy” là chuyển động
của cái cầu, chuyển động “thực” là chuyển động
của thuyền đang trôi trên sông.
- TH3: Chuyển động “nhìn thấy” là chuyển động
của các hòn đảo trên biển, chuyển động “thực” là
chuyển động của người đang ngồi trên xe máy.

Tìm thêm ví dụ về chuyển động nhìn thấy và
chuyển động thực.

Chuyển động nhìn thấy: Một năm ta thấy có 4 mùa:
Xuân, Hạ, Thu, Đông luân phiên nhau
+ Chuyển động thực là do Trái Đất chuyển động
quanh Mặt Trời và chuyển động quay quanh trục của
nó tạo ra sự thay đổi cường độ ánh sáng của Mặt Trời
xuống Trái Đất nên ta thấy thời tiết thay đổi theo 4
mùa.

II/ Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời
1. Mặt Trời mọc và lặn

Làm thế nào để giải thích hiện tượng này?

Quan sát bầu trời, chúng ta thấy buổi sáng Mặt
Trời mọc ở hướng Đông, sau đó chuyển động
ngang qua bầu trời để đến buổi chiều lặn ở
hướng Tây.

Phải chăng Trái Đất
đứng yên và là trung
tâm của vũ trụ, Mặt
Trăng và các hành tinh
quay quanh Trái Đất
Trước Công nguyên người ta giải thích hiện
tượng này là do Trái đất đứng yên và là trung
tâm của vũ trụ . Mặt trời và các hành tinh quay
quanh Trái đất.

?.Theo em, có thể giải thích hiện tượng từ Trái Đất
nhìn thấy Mặt Trời chuyển động từ Đông sang Tây
bằng cách khác được không? Hãy sử dụng nội dung đã
học ở mục I để giải thích hiện tượng này?

Sự quay của trái đất quanh trục của nó

Do trái đất tự quay quanh trục của nó từ Tây sang
Đông , nên người trên trái đất nhìn thấy mặt trời quay
xung quanh Trái Đất từ Đông sang Tây

2. Giải thích chuyển động của Mặt Trời nhìn
từ Trái Đất

Mãi sau này người ta sử dụng
hiện tượng tự quay Trái Đất
quanh trục của nó để giải thích
chuyển động của Mặt Trời trên
bầu trời.

Chuyển động
“nhìn thấy”

Chuyển động
“thực”

• Là chuyển động
của Mặt Trời nhìn
từ Trái Đất

• Là chuyển động
quay của Trái Đất

TẠI SAO TRÁI ĐẤT CÓ
NGÀY VÀ ĐÊM ?

- Mặt Trời lúc nào cũng chiếu sáng Trái Đất.
Nhưng trên Trái Đất lại có ngày và đêm liên
tiếp vì: + Trái Đất có hình dạng khối cầu.
+ Trái Đất tự quay quanh trục
- Dùng quả địa cầu là mô hình của Trái Đất
được chiếu sáng bởi ánh sáng Mặt Trời:
+ Dùng đèn pin làm ánh sáng Mặt Trời
luôn chiếu vào quả địa cầu.
+ Cho quả địa cầu tự quay quanh trục của
nó

Ta sẽ thấy được có 1 nửa trên quả địa cầu được
chiếu sáng là ban ngày, 1 nửa quả địa cầu không
được chiếu sáng là ban đêm.

Hình 52.3 là ảnh chụp Trái Đất từ vệ tinh nhân tạo.
Mỗi ảnh chỉ ghi được các vùng lãnh thổ của một nửa
phần Trái Đất. Tại sao? Hai ảnh này được chụp cách
nhau ít nhất là bao nhiêu giờ?

Mỗi ảnh chỉ ghi được các vùng lãnh thổ của một
nửa phần Trái Đất, vì Trái Đất luôn tự quay
quanh trục của nó nên vệ tinh nhân tạo chỉ chụp
được một nửa phần Trái Đất.
Hai ảnh này cách nhau ít nhất là 12 giờ vì thời
gian để Trái Đất hoàn thành một vòng quay là 24
giờ nên thời gian để Trái Đất quay nửa vòng là
12 giờ.
 

III/ Phân biệt các thiên thể

THIÊN THỂ LÀ
GÌ?

Thiên thể là tên gọi chung các vật thể tự nhiên tồn tại trong
không gian vũ trụ

ta
i
h
i k ời
ạ
l
hớ ầu tr y
n
g
b
n
hấ
t
ù
C an sát
a
t
m
là
ê
i
qu an đ
ả
h
p
b
?
ó
g
o
c
à
n
ó
v
ô
h
Đ
k
?
gì n thể
thiê

Sao là thiên thể tự phát sáng

Mặt trời là sao gần Trái Đất nhất

III. Phân biệt các thiên thể
Sao

Hành
tinh

THIÊN
THỂ

Vệ tinh

Sao chổi

Chòm
sao

Hành tinh là thiên thể không tự phát sáng, quay quanh sao.

Hệ mặt trời bao
gồm một sao là mặt
trời và 9 hành tinh
khác quay quanh nó.
Hay quan sát hình bên
và cho biết tên của các
hành tinh đó?
Hệ Mặt Trời

Vệ tinh là thiên thể không
tự phát sang, quay quanh
hành tinh, người ta thấy nó
nhờ nó được sao chiếu sáng
Mặt trăng có phải là
một vệ tinh? Điều gì
khiến ta nhìn thấy
được Mặt Trăng

Theo em điều gì đã
khiến sao chổi trở nên
đặc biệt trong vũ trụ?

Chòm sao là gì? Kể
tên các chòm sao mà
em biết.

III. Phân biệt các thiên thể
Thiên thể là tên gọi chung các vật
thể tự nhiên tồn tại trong không
gian vũ trụ. Người ta phân biệt:

– Sao thiên thể tự phát sáng
Ngôi sao lớn nhất chính
là Mặt trời, Mặt trời
cung cấp ánh nắng và
nhiều dưỡng chất hóa
chất cần thiết cho sự
sống trên Trái đất. Kích
thước, hình dạng, độ
sáng, nhiệt độ,độ tuổi và

Khoảng cách của Mặt trời so với Trái đất là vô
cùng hoàn hảo. Nếu chỉ có một trong các chỉ số
này sai lệch, dù chỉ một sai lệch rất rất nhỏ thì sự
sống trên Trái đất có lẽ đã không tồn tại đấy
Hành tinh là thiên thể không tự phát sáng quay
quanh sao, người ta nhìn thấy nó là nhờ nó được
sao chiếu sáng.
Trái đất của chúng ta là một
hành tinh quay quanh Mặt
trời và được Mặt trời chiếu
sáng. Trái đất hay còn được
biết đến các tên gọi như hành

tinh xanh hay địa cầu chính là nhà của hàng triệu
loài sinh vật trong đó có con người, và cho đến
hiện nay thì Trái đất là nơi duy nhất trong vũ trụ
được biết đến có sự sống.
Các em có biết Trái đất bao nhiêu tuổi rồi không
Trái đất khoảng hơn 4,5 tỉ tuổi trẻ hơn Mặt trời
một chút. Các bằng chứng gần đây đã cho thấy
hành tinh của chúng ta thực sự hình thành sớm
hơn rất nhiều khoảng 10 triệu năm sau Mặt trời
Vệ tinh là thiên thể không tự phát sáng quay
quanh hành tinh, người ta nhìn thấy nó là nhờ nó
được sao chiếu sáng.

Mặt trăng là vệ tinh duy nhất của Trái đất
Mặt trăng khoảng 4,
tỉ năm tuổi và hình
thành sau hệ Mặt trời
từ 30 đến 50 triệu
năm. Mặt trăng nhỏ
hơn Trái đất và diện
tích bề mặt của Mặt
trăng thì nhỏ hơn so
với diện tích bề mặt
của Châu Á. Mặt
trăng là vệ tinh quay

quanh Trái đất và được mặt trời chiếu sáng

+ Sao chổi là cũng là tiểu hành tinh nhưng
được cấu tạo chủ yếu bằng các khối khí đóng
băng và bụi vũ trụ, không có hình dạng cầu
mà có hình dáng giống cái chổi.

Chòm sao là tập hợp các sao mà đường tưởng
tượng nối chúng với nhau có dạng hình học xác
định.

pút – nhích là vệ tinh nhân tạo đầu tiên được
Liên Xô (cũ) phóng lên bầu trời vào năm 1957,
bay được 1440 vòng quanh Trái Đất, mỗi vòng
hết 96 phút 17 giây. Spút – nhích có phải là một
thiên thể không? Tại sao?
Spút – nhích không phải là một thiên thể, vì:
- Thiên thể là các vật thể tự nhiên tồn tại
trong không gian vũ trụ.
- Spút – nhích là một sản phẩm nhân tạo nên
Spút – nhích không phải là một thiên thể.

GHI NHỚ

Câu 1. Mặt Trời mọc ở hướng Đông vào buổi sáng và
lặn ở hướng Tây vào buổi chiều vì:
A.
A Trái Đất quay quanh trục của nó theo chiều từ Tây
sang Đông.
B. Trái Đất quay quanh trục của nó theo chiều từ
Đông sang Tây.
C. Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất
D. Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời.

Câu 2. Hãy tính xem trong một năm (365 ngày)
Trái Đất quay quanh trục của nó hết bao nhiêu
giờ?
Trái Đất quay quanh trục của nó 8760 giờ

Câu 3.Hãy điền vào từ “Đúng” hoặc “Sai” để đánh
giá các phát biểu dưới đây.
STT

1
2
3
4
5

Phát biểu
Đánh giá
Chuyển động biểu kiến là chuyển động
chỉ có trong cảm giác của người nhìn,
Sai
không có thật trong thực tế.
Chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái
Đúng
Đất là một chuyển động biểu kiến.
Có ngày và đêm là do Trái Đất tự quay
Sai
quanh trục của nó
Mặt Trời luôn luôn chỉ chiếu sáng một
Đúng
nửa Trái Đất nên có ngày và đêm.
Đứng ở Bắc bán cầu thì thấy Trái Đất
quay từ Tây sang Đông, đứng ở Nam Đúng
bán cầu thì thấy ngược lại.

Câu 4. Ngư dân nước ta, khi đi biến, do thất lạc
la bàn, làm thế nào xác định được hướng đi cho
tàu vào ban đêm?
Nhìn trên bầu trời tìm vị trí sao Bắc Đẩu; nhìn
về sao Bắc Đẩu, giang 2 tay, tay phải là hướng
Đông, tay trái là hướng Tây, sau lưng là hướng
Nam.
Câu 5 : Sau khoảng thời gian bao lâu thì ngày
và đêm sẽ lặp lại?
A. Khoảng 6 giờ.
B. Khoảng 12 giờ.
C Khoảng 24 giờ.
C.
D. Khoảng 36 giờ.

Câu 6: Vào ban ngày chúng ta thấy mặt trời dường
như di chuyển ngang qua bầu trời vì:
A. Mặt Trời quay quanh Trái Đất mỗi ngày một vòng.
B. Trái Đất quay quanh Mặt Trời mỗi ngày một vòng.
C.
C Trái Đất quay quanh nó mỗi ngày một vòng.
D. Mặt Trời quay quanh nó mỗi ngày một vòng.
Câu 7: Phát biểu nào sau đây giải thích được hiện
tượng ngày và đêm trên Trái Đất?
A.
A Do hình khối cầu của Trái Đất luôn được Mặt Trời
chiếu sáng một nửa.
B. Do Trái Đất luôn quay quanh trục của nó.
C. Do Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
D. Do Mặt Trăng quay quanh Trái Đất.

Câu 8:Hằng ngày, chúng ta vẫn nhìn thấy:
A Mặt Trời mọc ở đằng Đông lặn ở đằng Tây.
A.
B. Trái Đất quay quanh trục của nó.
C. Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
D. Mặt Trăng quay quanh Trái Đất.
Câu 9: Spút – nhích là vệ tinh nhân tạo đầu
tiên được Liên Xô phóng lên vào năm nào?
A. 1960.
B. 1947.
C. 1950.
D.
D 1957.

Câu 10: Chọn đáp án sai. Sao là thiên thể:
A Tự phát sáng.
A.
B. Không tự phát sáng.
C. Có sao tự phát sáng, có sao không.
D. Quay quanh hành tinh.
Câu 11:Vì sao Mặt Trời chỉ chiếu sáng được một
nửa của Trái Đất?
A. Vì Trái Đất luôn quay quanh trục của nó.
B.
B Vì Trái Đất có dạng hình cầu.
C. Vì Trái Đất không ở vị trí trung tâm trong hệ Mặt
Trời.
D. Vì có Mặt Trăng quay quanh Trái Đất nên có thời
điểm Mặt Trăng che lấp Trái Đất.

Câu 12: Vào ban ngày chúng ta thấy mặt trời
dường như di chuyển ngang qua bầu trời vì:
A. Mặt Trời quay quanh Trái Đất mỗi ngày một
vòng.
B. Trái Đất quay quanh Mặt Trời mỗi ngày một
vòng.
C Trái Đất quay quanh nó mỗi ngày một vòng.
C.
D. Mặt Trời quay quanh nó mỗi ngày một vòng.

Câu 13: Phát biểu nào sau đây giải thích
được hiện tượng ngày và đêm trên Trái Đất?
A.
A Do hình khối cầu của Trái Đất luôn được Mặt
Trời chiếu sáng một nửa.
B. Do Trái Đất luôn quay quanh trục của nó.
C. Do Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
D. Do Mặt Trăng quay quanh Trái Đất.

Câu 14: Ngư dân khi đi biển, nếu bị thất lạc
la bàn, người ta sẽ dựa vào đâu để xác định
được hướng đi cho tàu vào ban đêm?
A. Sao chổi.
B. Sao băng.
C Sao Bắc Đẩu.
C.
D. Hướng gió.

CHƯƠNG X: TRÁI ĐẤT VÀ
BẦU TRỜI
BÀI 52.CHUYỂN ĐỘNG
NHÌN THẤY CỦA MẶT
TRỜI.THIÊN THỂ
TIẾT 129

• Câu 1: Trái Đất có hiện tượng ngày và đêm luân phiên là do
• A. Mặt Trời mọc ở đằng đông, lặn ở đằng tây.
• B. Trái Đất tự quay quanh trục của nó theo hướng từ tây sang
đông.
• C. Trái Đất tự quay quanh trục của nó theo hướng từ đông
sang tây.
• D. Mặt Trời chuyển động từ đông sang tây.
• Câu 2: Phát biểu nào sau đây đúng khi mô tả sự “chuyển
động” của Mặt Trời hàng ngày trên bầu trời?
• A. Mặt Trời mọc ở hướng đông, lặn ở hướng tây.
• B. Mặt Trời mọc ở hướng tây, lặn ở hướng đông.
• C. Mặt Trời mọc ở hướng nam, lặn ở hướng bắc.
• D. Mặt Trời mọc ở hướng bắc, lặn ở hướng nam.

• Câu 3: Ánh sáng mặt trời chiếu tới Trái Đất sẽ làm khoảng bao
nhiêu phần trăm?
• A. 25%.
• B. 75%.
• C. 50%.
• D. 80%.
• Câu 4: Phát biểu nào sau đây đúng?
• A. Khi Mặt Trời lặn nghĩa là ở bất kì đâu trên Trái Đất đều
không thể nhìn thấy Mặt Trời.
• B. Thời gian Trái Đất quay quanh trục của nó là 12 giờ.
• C. Ánh sáng từ Mặt Trời chiếu tới Trái Đất sẽ làm khoảng 80%
diện tích bề mặt Trái Đất được chiếu sáng.
• D. Trái Đất tự quay quanh trục của nó nên vị trí phần sáng và
tối trên bề mặt Trái Đất sẽ thay đổi dần.

• Câu 5: Trong các phát biểu sau:
• (1) Khi Mặt Trời sau khi lặn sẽ biến mất;
• (2) Ánh sáng mặt trời chiếu đến Trái Đất khoảng 50% diện
tích bề mặt Trái Đất;
• (3) Mặt Trời quay quanh Trái Đất trong 24 giờ;
• (4) Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời;
• (5) Trái Đất xoay quanh trục của nó mất 24 giờ.
• Số phát biểu đúng là
• A. 2.
B. 3.
C. 4.
D. 5.
• Câu 6: Mặt Trời mọc ở hướng đông và lặn ở hướng tay là do
• A. Mặt Trời chuyển động xung quanh Trái Đất.
• B. Mặt Trời chuyển động quanh trục của nó.
• C. Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời.
• D. Trái Đất xoay quanh trục theo chiều từ tây sang đông.