BÀI 38.HỆ NỘI TIẾT
Ở NGƯỜI

Hình ảnh người thấp nhất và cao nhất thế giới (Ông Chandra Bahadur
Dangi 74 tuổi, người Nepan, cao 51 cm. Ông Sultan Kosen 31 tuổi, người
Thổ Nhĩ Kỳ, cao 2,51m)

Điều gì đã khiến họ cao lớn hay thấp bé
hơn bình thường?

Hệ nội tiết có vai trò như thế nào đối với
cơ thể? Nếu hoạt động của các tuyến nội
tiết bị rối loạn thì điều gì sẽ xảy ra?

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I – Các tuyến nội tiết trong cơ thể con người:

HOẠT ĐỘNG NHÓM BẰNG KĨ THUẬT MẢNH

Vòng 2: Nhóm mảnh ghép: Thảo luận trong 10 phút hoàn thành nội dung của bảng sau:
Vòng 1 Nhóm chuyên gia: Thảo luận trong 4 phút hoàn thành vị trí và chức năng
của tuyến nội tiết.
Tuyến
Vị trí
Chức năng
GHÉP
Nhóm 1: Tuyến yên
Nhóm 2: Tuyến giáp
Nhóm 3: Tuyến tụy
Nhóm 4: Tuyến trên thận
Nhóm 5: Tuyến sinh
dục.
Tuyến yên

Tuyến giáp

Tuyến tụy

Tuyến trên thận

Tuyến sinh dục

.

Tuyến

Vị trí

Chức năng
.

Tuyến yên

Tuyến giáp

Tuyến tụy

Tuyến trên
thận

Tuyến sinh
dục

Nằm ở nền sọ

Tiết các hormone kích thích hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác. Đồng
thời tiết ra hormone ảnh hưởng đến sự tăng trưởng cơ và xương, trao đổi
glucose, các chất khoáng, trao đổi nước và co thắt các cơ trơn
Tiết hormone thyroxin, có vai trò quan trọng trong trao đổi chất và chuyển
hoá ở tế bào.

Nằm trước
sụn giáp
của thanh
quản
Tiết hormone glucagon và hoocmôn insulin điều hòa hàm lượng đường
Nằm sau dạ
trong máu. Insullin chuyển hóa glucose trong máu thành glocogen dự trữ ở
dày, sát thành
gan và cơ, làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng; glicogen có tác
sau ổ bụng
dụng ngược lại.
- Tiết adrenaline và noradrenaline điều hòa hoạt động tim mạch, hô hấp, điều
Nằm trên
chỉnh hàm lượng đường trong máu.
đỉnh 2 quả
- Tiết các hormone điều hòa đường huyết, các muối natri, kali trong máu,
thận
làm thay đổi các đặc tính sinh dục nam
Nằm trên
đỉnh 2 quả
thận
Buồng trứng
(ở nữ)

* Tinh hoàn: Tiết hormone sinh dục nam testosterone. Testosterone gây nên
những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì nam → thúc đẩy sinh sản
* Buồng trứng: Tiết hoocmôn sinh dục nữ estrogen. Estrogen gây nên
những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì nữ → thúc đẩy sinh sản

CH 1: Vì sao tuyến tụy và tuyến sinh dục được gọi là tuyến pha?
Vì Tuyến tụy và tuyến sinh dục vừa thực hiện chức năng nội tiết, vừa thực hiện
chức năng ngoại tiết.
CH 2: Vì sao hormone đi khắp cơ thể nhưng chỉ tác động đến 1 số cơ
quan nhất định?
Vì Hormone có tính đặc hiệu: Mỗi Hormone chỉ tác động đến một hoặc
một số cơ quan đích nhất định

CH 3: Trường hợp người lùn, người khổng lồ đã nêu ở đầu bài do rối loạn của tuyến nội tiết nào
trong các tuyến nội tiết trên?

Bệnh khổng lồ là các hội chứng do tiết ra quá nhiều hormone tăng trưởng
(cường hormone tăng trưởng) là do tuyến yên
CH 4: Vì sao hoạt động của các hoocmon tuyến tụy giúp ổn định hàm lượng đường trong máu?
Quá trình tiết hoocmon điều hòa đường huyết bị rối loạn có thể dẫn đến hậu quả gì?

Hormone insulin chuyển hóa glucose trong máu thành glycogen dự trữ nên làm giảm đường
huyết khi đường huyết tăng. Hormone glucagon chuyển hóa glycogen dự trữ thành glucose,
nhờ đó làm tăng đường huyết khi đường huyết giảm. Vì vậy, hoạt động của hai hormone này
giúp ổn định lượng đường trong máu.

KẾT LUẬN
- Hệ nội tiết gồm nhiều tuyến nội tiết nằm rải rác trong cơ thể. Các tuyến nội
tiết sản xuất ra hoocmôn, hoocmôn được máu vận chuyển đến các cơ quan
đích giúp điều hòa, điều chỉnh hoạt động sinh lý của cơ thể.
- Một số tuyến nội tiết trong cơ thể: tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến
trên thận, tuyến sinh dục.

II. Bệnh liên quan đến hệ nội tiết
Xem video về bệnh tiểu đường, Bướu cổ nghiên cứu thông tin SGK/159 → hoàn thành thông
tin về bệnh đái tháo đường và bướu cổ do thiếu Iodine qua bảng dưới đây

BỆNH LIÊN QUAN ĐẾN
HỆ NỘI TIẾT

NGUYÊN NHÂN

BIỂU HIỆN

Bệnh đái tháo
đường
.
Bệnh bướu cổ
. do thiếu Iodine

BIỆN PHÁP PHÒNG
CHỐNG

VIDEO: BỆNH TIỂU ĐƯỜNG

Các biến chứng của bệnh tiểu đường

Sự rối loạn trong hoạt động nội tiết của tuyến tụy sẽ dẫn
tới tình trạng bệnh lí: bệnh tiểu đường hoặc chứng hạ
1.Bệnh tiểu đường
đường huyết
Bệnh tiểu đường là do hàm lượng đường trong máu cao làm cho thận không hấp thu hết nên đái tháo
đường ra ngoài. Bệnh tiểu đường là do tế bào β rối loạn nên không tiết hoocmôn insulin hoặc do tế bào
gan, cơ không tiếp nhận insulin.

Bệnh nhân rất dễ bị cao huyết áp, xơ cứng động mạch, nhồi máu
cơ tim, tai biến mạch máu não gây bại liệt hoặc tử vong. Theo
các số liệu thống kê cho thấy 65 % tỉ lệ tử vong ở bệnh tiểu
đường là do tai biến mạch máu.
Bệnh tiểu đường trường hợp nặng có thể dẫn tới tổn thương động
mạch vành tim(viêm tắc) động mạch màng lưới dẫn tới mù loà ,
ảnh hưởng tới chức năng thận không chữa trị kịp thời có thể dẫn
đến tử vong .
Tại Việt Nam, trong 4 thành phố lớn Hà Nội, Huế, Thành phố Hồ
Chí Minh, Hải Phòng, tỷ lệ bệnh tiểu đường là 4%, riêng quận
Hoàn Kiếm (Hà Nội) lên tới 7%. Phần lớn người bệnh phát hiện
và điều trị muộn, phát hiện bệnh sớm nhưng chưa hoàn thiện.

Chứng hạ đường huyết
Là tình trạng lượng đường glucozơ trong máu quá thấp. Khi tế bào α của tụy không sản xuất đủ
hoocmon glucagon, lượng đường trong máu sẽ giảm và gây hạ đường huyết
Các triệu chứng: Người run rẩy, chóng mặt, đau đầu, thường đổ mồ hôi và cảm thấy đói, mệt mỏi,
tim đập nhanh và da tái. Trong trường hợp đường huyết giảm đột ngột sẽ gây ngất xỉu hoặc động
kinh.
Cách khắc phục: Uống glucozơ, uống nước trái cây hoặc ăn kẹo ngọt…

16

VIDEO: BỆNH BƯỚU CỔ

II. Bệnh liên quan đến hệ nội tiết
Xem video về bệnh tiểu đường, nghiên cứu thông tin SGK/159 → hoàn thành thông tin về bệnh đái tháo
đường và bướu cổ do thiếu Iodine qua bảng dưới đây
BỆNH LIÊN QUAN
ĐẾN HỆ NỘI TIẾT

Bệnh đái
tháo đường

.

Bệnh bướu
cổ do thiếu
Iodine

NGUYÊN NHÂN

Rối loạn chuyển hóa
glucozơ trong máu.

BIỂU HIỆN

- Có chế độ ăn uốn hợp lý:
Ăn nhiều, uống nhiều nước, hạn chế đường, muối, tăng
đi tiểu nhiều, sụt cân, mù
cường chất xơ…
lòa…
- Luyện tập TDTD…
.

Do thiếu iodine nên TH
không được tiết ra → tuyến
yên tiết TSH tăng cường
hoạt động của tuyến giáp →
tuyến giáp phình to

BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG

- Trẻ em chậm lớn, trí tuệ
kém phát triển

- Người lớn: Trí nhớ giảm
sút, hoạt động thần kinh suy
giảm.

Khẩu phần ăn bổ sung
nguyên tố iodine, hạn chế
thực phẩm không có lợi cho
tuyến giáp.

2. Đề xuất biện pháp phòng tránh các bệnh liên
quan đến hệ nội tiết giúp bảo vệ sức khỏe bản
thân và gia đình, nêu tác dụng của mỗi biện pháp.

BIỆN PHÁP
1. Bổ sung thức ăn có chứa Iodine
trong khẩu phần ăn
2. Hạn chế tiêu thụ thức ăn có
hàm lượng đường cao
3. Tiêm phòng vắc -xin
4. Ngủ đủ giấc
……..

TÁC DỤNG
Phòng tránh bướu cổ
Tránh tuyến tụy hoạt động quá mức
gây suy tụy
Bảo vệ tuyến yên không bị tổn thương
bởi virut, vi khuẩn.
Giúp cho các cơ quan trong cơ thể có thời
gian nghỉ ngơi.

HÃY QUAN SÁT CÁC HÌNH SAU:

Tuyeán giaùp

Ung thö tuyeán giaùp

HÃY QUAN SÁT CÁC HÌNH SAU:

HOÄI
CHÖÙNG
CUSHING

ƯU
NĂNG
TUYẾN
YEÂN

BỆNH BƯỚU CỔ

KẾT LUẬN
Hoạt động của các tuyến nội tiết rối loạn → ảnh hưởng đến
quá trình chuyển hóa trong cơ thể → gây nên nhiều bệnh
cho cơ thể như tiểu đường, bướu cổ do thiếu iodine, người
cao hoặc lùn hơn bình thường.
Để phòng tránh các bệnh nội tiết cần có lối sống lành mạnh,
chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý, tránh các chất độc hại,
luyện tập TDTT, khám sức khỏe định kì…

LUYỆN TẬP



PHÂN BIỆT TUYẾN NỘI TIẾT VỚI TUYẾN NGOẠI
TIẾT
-Tuyến ngoại tiết: Chất tiết theo ống dẫn tới các
cơ quan tác động.Vd: tuyến mồ hôi, tuyến lệ...
- Tuyến nội tiết: Chất tiết ngấm thẳng vào máu
tới cơ quan đích.Vd: tuyến yên, tuyến giáp....

- Ngoài ra có một số tuyến vừa thực hiện nhiệm vụ nội tiết
vừa thực hiện nhiệm vụ ngoại tiết đ ựơc gọi là tuyến pha. Vd:
Tuyến tuỵ, tuyến sinh dục.

VD: hoocmon có
hoạt tính sinh học
cao.
- Hoocmon tăng
trưởng GH:
tiết
nhiều làm tăng kích
thước cơ thể,
Tiết ít làm giảm
chiều cao

Tác dụng của
hoocmôn tăng
trưởng GH (Tiết
nhiều, ít)

HÃY QUAN SÁT CÁC HÌNH SAU:

Bao Xishun(2,36 m)
Vôï ( 1,68 m)

Pingping( cao 73cm,
naëng 8 kg, chaân daøi

Bệnh nhân ưu
năng tuyến yên
gây tiết nhiều
GH

Bệnh nhân do
khối u của tuyến
trên thận gây nên

Bài tập: Chọn câu đúng nhất
Câu 1: Tuyến nào dưới đây là tuyến nội tiết?
a. Tuyến yên
b. Tuyến mồ hôi
c. Tuyến nước bọt
d. Cả a, b đúng
Câu 2 : Tuyến nào dưới đây là tuyến ngoại tiết?
a. Tuyến nhờn
b. Tuyến mồ hôi
c. Tuyến giáp
d. Cả a, b đúng
Câu 3: Tuyến vừa làm nhiệm vụ ngoại tiết, vừa nội tiết:
a. Tuyến tụy
b. Tuyến nhờn
c. Tuyến yên
d. Tuyến mồ hôi
Câu 4: Chất tiết từ các tuyến nội tiết là:
a. Prôtêin
b. Vitamin
c. Hoocmôn
d. Enzym

BẮT ĐẦU

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1

CHÚC MỪNG

ĐỘI A

Câu 10: Chỉ cần một lượng nhỏ Hormone cũng gây
Câu
9:Khi
Bệnh
đường
là tiết
do
rối
loạn chuyển
CâuCâu
5: Trong
các
tuyến
nội tụy
tiết
sau,
nào không
6:
đóitiểu
thì tuyến
ratuyến
glucagon
có
Câu
Câu
Câu
4:
Tên
Tuyến
7:1:
một
Tuyến
Tụy
loại
sinh
làHormone
tuyến
dục
có
nội
do
ởHormone
tiết
nam
tuyến
hay
ngoại
giáp
nữ?
tiết
tiết?
ra.
ra
hiệu
quả
rõTuyến
rệt.
Đây
là
đặc
tính
gìhay
của
Hormone?
Câu
8:
Loại
Hormone
kích
thích
sản
sinh
tinh
trùng.
Câu
giáp
tiết
ra
gì?
3:2:
Tuyến
Tụy
có
thể
loại
Hormone
nào?
hóa loại
cacbohydrate
nào?dục, tuyến tụy
phải là tuyến pha:
Tuyến
yên, tuyến
tác
dụng
gì? sinh

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1

CHÚC MỪNG

ĐỘI B

Câu 10: Mỗi loại Hormone chỉ tác động đến một hoặc một
Câu
5:
Trong
cácIodine
tuyến
nội
tiết
sau,
nào
là
tuyến
Câu
9:
sẽ
ảnh
hưởng
trực
tiếp
đến
Câu
1:
Tuyến
nội
tiết
đóng
vai
trò
điều
hòa
Câu
8:
Loại
Hormone
kích
thích
sự
phát
triển
rụngcơ
7:Thiếu
Tuyến
sinh
dục
sẽ
Hormone
gây
ra
Câu
3:
Loại
Hormon
tuyến
Yên
tiết
ratuyến
ảnh
hưởng
đến
Câu
6:
Hoocmôn
insulin
dotiết
tuyến
tuỵ
tiết
ravà
có
số
đích
nhất
định.
Đâyra
làloại
đặcHormone
tính gìtiết?
của
CâuCâu
4:cơ
Tuyến
trên
thận
thể tiết
nào?
2: quan
Tuyến
giáp
làcó
tuyến
nội
tiết
hay
ngoại
pha:
yên,
tuyến
sinh
tuyến
tụy
tuyến
nội
nào?
hoạtTuyến
động
củatuổi
nhiều
tuyến
nội
tiết
khác
trứng?
những
biếndụng
đổi
dậy
thì
ởdục,
nam
hay
nữ?
và
xương?
tác
sinh
lítiết
như
thế
nào?
Hormone?

VẬN DỤNG

DỰ ÁN

Tìm hiểu tình hình mắc bệnh tiểu đường, bướu cổ do thiếu iodine qua bảng sau:

Tên
bệnh

 

Tỉ lệ
Người mắc
bệnh

 

Độ
tuổi

 

Nguyên
nhân

 

Tình trạng bệnh
(Nhẹ/nặng/
có biến chứng)

 

Giải pháp hạn chế
tỉ lệ mắc bệnh

 

THANK
YOU!