Nhiệt liệt chào mừng
quý thầy cô về dự giờ
môn Lịch sử 8

MIỀN
CỔ
TÍCH
Xem phim cổ tích trả lời câu hỏi
1
2
3

Câu truyện cổ tích nhắc đến
những nhân vật nào trong
lịch sử Việt Nam?
Câu truyện cổ tích gợi cho em
nhớ đến sự kiện lịch sử nào
trong lịch sử Việt Nam?
Họ đã có những đóng góp gì
cho lịch sử dân tộc ở thế kỉ
XVIII.

ĐÁP ÁN
1. Nguyễn Hữu Cầu - quận He, Phạm Đình Trọng
2. Khởi nghĩa nông dân đàng ngoài thế kỉ XVIII
Không giải đáp câu 3 mà chuyển ý dẫn dắt vào bài mới
Lịch sử phong kiến Việt Nam trong các thế kỉ XVI - XVIII với nhiều những biến
đổi, đặc biệt là vấn đề chính trị, từ cuộc chiến tranh Nam - Bắc triều, đến cục diện
, - Nguyễn phân tranh, chia cắt đất nước thành hai đàng: Đàng Trong - Đàng
Trịnh
Ngoài. Từ cuối thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XVIII, chế độ phong kiến nước ta bước vào
giai đoạn khủng hoảng trầm trọng, bắt đầu từ Đàng Ngoài rồi đến Đàng Trong, các
cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại chính quyền phong kiến liên tục nổ ra, các nhà sử
học nhận định: Thế kỉ XVIII là thế kỉ của khởi nghĩa nông dân. Vậy nguyên nhân,
diễn biến, kết quả của các cuộc khởi nghĩa nông dân như thế nào, hôm nay chúng ta
tìm hiểu bài 7 “Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII”

BÀI 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ
XVIII

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG
NGOÀI THẾ KỈ XVIII
1. Bối cảnh lịch sử
2. Một số cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào nông
dân Đàng Ngoài
3. Kết quả, ý nghĩa lịch sử và tác động của phong
trào nông dân Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG
NGOÀI THẾ KỈ XVIII
1. Bối cảnh lịch sử:

HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SAU

Vào giữa thế kỉ XVIII,
chính quyền phong kiến
Đàng Ngoài làm vào khủng
hoảng sân sắc. Vua Lê
không có thực quyền. Phủ
chúa giữ mọi quyền hành.
Quan lại binh lính hoành
hành, dục khoét nhân dân

Ruộng đất của nông
dân bị địa chủ, quan
lại lấn chiếm. Tình
trạng hạn hán, lụt
lội... dẫn đến nạn
mất mùa liên tiếp
xảy ra

Cuộc sống khó khăn
về mọi mặt đã thúc
đẩy nông dân Đàng
Ngoài vùng lên khởi
nghĩa chống lại
chính quyền phong
kiến

Nhà sử học Phan Huy Chú viết: ”Vì trưng thu
quá mức dân kiệt cả vật lực mà không thể nộp
đủ đến nỗi trở thành bần cùng mà bỏ cả nghề
nghiệp. Có người vì thuế sơn mà chặt cây sơn,
vì thuế vải lụa mà phá khung cửi, vì thuế cá
tôm mà phải cất dấu chài lưới…”
(Lịch triều hiến chương loại chí)

cảnh ăn
chơi trong
phủ chúa
Trịnh.
Trong số các đời chúa Trịnh, UyTranh
Namvẽ
vương
Trịnh
Giang là
người
tàn
ngược, hiếu sắc, làm nhiều điều vô đạo, trong đó không thể không nhắc
đến hành vi trái luân thường đạo lý, khi quân phạm thượng.

10

Hình minh họa chúa Trịnh Giang đam mê tửu sắc

Trịnh Sâm là một vị chúa
có nhiều cung tần vào loại
nhất trong các chúa Trịnh.
Theo cuốn Chuyện tình vua
chúa hoàng tộc Việt Nam
thống kê thì ông này có tới
400 cung tần, mỹ nữ
chuyên lo việc hầu hạ.

Tôi đi vào từ cửa sau, nhìn quanh tôi thấy
cây cối um tùm, chim hót líu lo, muôn
hoa đua thắm. Qua mấy lần cửa, các
hành lang dài quanh co tôi được đưa tới
một ngôi nhà thật lớn gọi là phòng trà.
Đồ đạc trong phòng đều được sơn son
thếp vàng. Lúc đó thánh thượng đang ngự
phòng thuốc cùng các phi tần nên tôi
không thể yết kiến. Tôi được thiết đãi
bữa sáng mĩ vị với đồ dùng toàn bằng
vàng, bạc. Ăn xong tôi được đưa đến yết
kiến ở Đông Cung và khám bệnh cho thế
tử Trịnh Cán. Thế tử vì “ăn quá no, mặc
quá ấm” mà sinh bệnh”.

Vào phủ chúa Trịnh

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Nạn đói khủng khiếp năm 1740 1741 ở Đàng Ngoài, “Dân lưu
vong bồng bế, dắt díu nhau di
kiếm ăn đầy đường… Dân phần
nhiều sống nhờ rau cỏ, ăn cả
chuột, rắn. Người chết đói ngổn
ngang, người sống sót không còn
một phần mười. Làng nào có tiếng
trù mật cũng chỉ còn năm, ba hộ
mà thôi”.
(Khâm định việt sử thông giám
cương mục)

Chính
quyền
phong kiến
suy sụp và
mục nát
đến cực độ

Kinh tế:
đình
đốn, sa
sút
nghiêm
trọng.

Đời
sống
nhân
dân: cơ
cực,
chết
đói,
phiêu
tán…

Nông
dân
vùng lên
chống lại
chính
quyền
phong
kiến.

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII

1. Bối cảnh lịch sử:
* Chính trị:
- Chính quyền phong kiến Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc.
- Vua Lê không có thực quyền.
- Chúa Trịnh giữ mọi quyền hành, ăn chơi phung phí.
- Quan lại hoành hành, đục khoét nhân dân.
*Kinh tế:
- Nông nghiệp đình đốn.
- Thủ công nghiệp, thương nghiệp ngày càng sa sút, điêu tàn.
*Xã hội: - Nạn đói diễn ra khắp nơi.
- Nhân dân bỏ làng đi phiêu tán.
 Cuộc sống khó khăn thúc đẩy nông dân vùng lên khởi nghĩa chống lại
chính quyền phong kiến.

? Nếu là người nông dân
sống ở Đàng Ngoài thời kì
này, em có ủng hộ các cuộc
khởi nghĩa của nông dân
không? Vì sao?

Em sẽ ủng hộ các cuộc khởi nghĩa nông dân vì các cuộc
khởi nghĩa sẽ giải quyết các khó khăn về mọi mặt của
nông dân Đàng Ngoài (ruộng đất bị chiếm, hạn hán, lụt
lội, mất mùa,….).

2. Một số cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào nông dân
Đàng Ngoài

Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông
dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG
NGOÀI THẾ KỈ XVIII

Xem video, lược đồ và kết hợp sách giáo
khoa hoàn thành bảng thống kê sau

HOÀN THÀNH BẢNG THỐNG KÊ THEO MẪU SAU

Thời gian

1739-1769
1740-1751
1741-1751

Tên cuộc khởi nghĩa

Địa điểm

STT Tên cuộc khởi
nghĩa
1
Hoàng Công Chất

Thời gian

Địa điểm

1739 - 1769

Sơn Nam -> Tây Bắc

2

Nguyễn Danh
Phương

1740 - 1751

Tam Đảo (Phú Thọ)  Sơn
Tây, Thái Nguyên, Tuyên
Quang

3

Nguyễn Hữu Cầu
 

1741 - 1751

Đồ Sơn ( TP Hải Phòng), Vân
Đồn ( Quảng Ninh) -> Kinh
Bắc, Thăng Long -> Sơn Nam
-> Thanh Hóa, Nghệ An.

Ảnh minh hoạ

Thế kỉ XVIII xuất hiện nhiều thủ lĩnh của các phong trào nông dân

Nguyễn Danh Phương-1740-1751Tam Đảo, Sơn Tây, Tuyên Quang

Hoàng Công Chất-1739-1769Sơn Nam, Tây Bắc

Nguyễn Dương Hưng
(1737- Sơn Tây)
Lê Duy Mật-1738-1770Thanh Hóa, Nghệ An

Nguyễn Hữu Cầu-1741-1751Đồ Sơn, Kinh Bắc, Sơn Nam,
Thanh Hóa, Nghệ An

Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông
dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Đền thờ Nguyễn Hữu Cầu
10/29/2026

- Cuộc khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu diễn ra trong 10
năm, được nhân dân ủng hộ đông dảo, địa bàn hoạt động
rộng, uy hiếp được kinh thành Thăng Long.
- Cuộc khởi nghĩa Hoàng Công Chất kéo dài 30 năm,
không chỉ chống lại chính quyền phong kiến mà còn có
công đánh giặc Phả (từ Thượng Lào tràn vào xâm lược)
bảo vệ vùng biên giới Tây Bắc, giúp nhân dân ổn định
cuộc sống.
- Cuộc khởi nghĩa Nguyễn Danh Phương kéo dài 11 năm
và mở rộng hoạt động trên 1 phạm vi lớn. Thanh thế lừng
lẫy 1 vùng, trở thành “địch quốc của triều đình”

Trong các
cuộc k/n trên,
em ấn tượng
với cuộc khỏi
nghĩa nào
nhất? Vì sao?

Khởi nghĩa Hoàng Công Chất
Theo Minh đô sử, năm 1739, Hoàng Công Chất và Nguyễn Hữu Cầu đi theo Nguyễn Cừ và Nguyễn
Tuyển hoạt động ở vùng Sơn Nam. Sau khi quân Nguyễn Cừ bị đánh bại, Công Chất tụ tập lực
lượng riêng tiếp tục hoạt động ở Sơn Nam. Quân khởi nghĩa giỏi thủy chiến, thường ra vào nơi cỏ
rậm bùn lầy không để lại dấu tích.
Năm 1740, chúa Trịnh cử các tướng Hoàng Công Kỳ, Phạm Trần Tông mang quân đánh Công Chất
ở Công An nhưng không nổi.
Năm 1743, Công Chất lại chống cự thành công cuộc bao vây của thống lĩnh Trương Nhiêu. Quân
triều đình lại buộc phải rút về. Cuối năm đó, chúa Trịnh Doanh sai sứ đi chiêu an, đòi Công Chất
phải về yết kiến. Chất cự tuyệt, chiếm giữ phủ Khoái Châu (Hưng Yên). Trịnh Doanh bèn điều Đinh
Văn Giai mang đại quân đi dẹp, quân khởi nghĩa thất bại nặng nề ở Đỗ Xá nhưng vẫn giữ được
Khoái Châu.
Năm 1745, quân khởi nghĩa tập kích bắt và giết chết trấn thủ Sơn Nam là Hoàng Công Kỳ. Công
Chất mang quân đánh phá các huyện lân cận và phối hợp với quân khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu.
Năm 1746 và 1748, quân Công Chất phối hợp với quân của Hữu Cầu đánh Sơn Nam và Thăng Long
nhưng thất bại. Cuối năm 1748, Trịnh Doanh sai Hoàng Ngũ Phúc, Phạm Đình Trọng tấn công vào
Mã Não và Hương Nhi, quân khởi nghĩa thua to, Công Chất cùng con là Công Toản đến Mỹ Lương
theo thủ lĩnh khởi nghĩa tên là Tương. Sau đó quân của Tương bị đánh tan, cha con Công Chất bỏ
chạy vào Thanh Hoá. Triều đình ban thưởng ai bắt được ông thì được tước quận công, hàm tam
phẩm. Tuy nhiên năm 1750 ông theo đường núi tiến ra vùng Hưng Hoá.

Đền thờ Hoàng Công Chất

- Di tích cấp quốc gia Thành Bản Phủ, xã Noong Hẹt, huyện
Điện Biên (Điện Biên) được xây dựng cách đây hơn 200 năm,
là chứng tích lịch sử ghi dấu công cuộc đánh đuổi giặc Phẻ
(năm 1754) giải phóng Mường Then (Mường Thanh) lập nên
các bản mường do thủ lĩnh áo vải Hoàng Công Chất lãnh đạo.
- Lễ hội Đền thờ Hoàng Công Chất - Thành Bản Phủ được tổ
chức hàng năm vào ngày mất của thủ lĩnh Hoàng Công Chất
(25/2 âm lịch) để tưởng nhớ công ơn người anh hùng áo vải quê
lúa Thái Bình, cùng hai tướng Lò Ngải, Lò Khanh (dân tộc Thái
là người địa phương)

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII

3. Kết quả, ý nghĩa lịch sử và tác động của phong trào nông dân
ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII
- Kết quả: Đều thất bại
- Ý nghĩa, tác động:
+ Thể hiện ý chí đấu tranh chống áp bức, bất công
+ Buộc chúa Trịnh phải thực hiện 1 số chính sách như khuyến
khích khai hoang, giảm nhẹ thuế khoá, tu sửa đê điều, đưa
nông dân lưu tán về quê làm ăn…
+ Giáng đòn mạnh mẽ và làm lung lay chính quyền Lê - Trịnh,
thúc đẩy phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ.

Hãy cho biết
kết quả, ý
nghĩa và tác
động của
phong trào
nông dân ở
Đàng Ngoài
đối với xã hội
Đại Việt thế kỉ
XVIII?

LUYỆN TẬP
1. Lâp sơ đồ tư duy về 1 số cuộc khởi nghĩa
lớn trong phong trào nông dân Đàng ngoài
thế kỉ XVIII.

VẬN DỤNG

VẬN DỤNG
Tìm hiểu thông tin từ sách, báo và
internet, hãy viết đoạn văn (khoảng
5 – 7 dòng) giới thiệu về một di
tích hoặc lễ hội còn tồn tại đến
ngày nay gắn với tên tuổi một thủ
lĩnh của cuộc khởi nghĩa nông dân
ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII.

Chuẩn bị Bài 8: Phong trào Tây Sơn.
- Tìm hiểu về nguyên nhân bùng nổ của phong trào Tây
Sơn.
- Tìm hiểu về một số thắng lợi tiêu biểu của phong trào
Tây Sơn.
- Tìm hiểu về Nguyễn Huệ - Quang Trung và vai trò
của ông trong phong trào Tây Sơn.