MÔN: KHTN 9

Lăng kính có tác dụng gì trong hiện

NỘI DUNG BÀI HỌC

01
Cấu Tạo
Của
Lăng
Kính

02

Hiện
Tượng
Tán Sắc
Ánh
Sáng

03

Sự Truyền
Ánh Sáng
Đơn Sắc
Qua Lăng
Kính

04

Màu
Sắc Của
Vật

I. Cấu

tạo của lăng kính

Lăng kính là một khối trong suốt,
đống chất (thuỷ tinh, nhựa,...) thường
có dạng lăng trụ tam giác

Lăng kính gồm: cạnh, đáy,
hai mặt bên
ABC – tiết diện chính của
lăng kính

I. Cấu tạo của
lăng kính
Góc A hợp bởi hai mặt bên
của lăng kính được gọi là góc
chiết quang hay góc ở đỉnh
của lăng kính

Một mặt phẳng bất kì vuông
góc với các cạnh được gọi
là mặt phẳng tiết diện chính

II. HIỆN TƯỢNG TÁN SẮC
ÁNH SÁNG

ÁNH SÁNG TRẮNG
LÀ GÌ ?

 LÀ GỒM NHIỀU ÁNH SÁNG
MÀU

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Thí
Nghiệ
m1
Lăng kính (1)

Chuẩ
n Bị:

Đèn sáng ánh sáng
trắng (2)
Màn hứng chùm
sáng
Nguồn(3)điện và dây

nối
Tấm(4)
kính lọc màu đỏ và màu tím (5)

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Tiến hành:
Bước 1: Bố trí thí nghiệm như hình.
Bước 2: Bật đèn để chiếu chùm sáng trắng hẹp vào
một mặt bên của lăng kính. Quan sát ánh sáng thu
được trên màn chắn.

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Quan sát thí nghiệm và cho biết
chùm sáng đi vào lăng kính và đi
ra khỏi lăng kính có điểm gì khác
nhau?
Đi
vào
Chùm
sáng
trắng

Đi
ra
Dải sáng
nhiều

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

PHIẾU
HỌC
TẬP
Câu 1: Mô tả đường đi của tia sáng qua
1 quan sát được
lăng kính mà em
Câu 2: Viết ra thứ tự các màu trên màn
Câu 3: Những màu sắc khác nhau cho biết điều gì
về thành phần của chùm ánh sáng chiếu tới?

THÍ NGHIỆM PHÂN TÍCH ÁNH SÁNG TRẮNG

Nguồ
n
sáng
trắng

Màn

Tấm
chắ
n
khe
sán
g

P
Lăng
kính

A

Đỏ
Cam
Vàng
Lục
Lam
Chàm

B

Tím

PHIẾU HỌC TẬP 1

Câu 1: Ánh sáng truyền từ đèn chiếu có khe hẹp đi qua lăng
kính và đến màn chắn
Câu 2: Những màu sắc có trên màn: Đỏ, da cam, vàng, lục,
lam, chàm, tím
Câu 3: Những màu sắc khác nhau cho biết thành phần tạo
nên chùm sáng

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Quang
phổ

Khi chiếu một chùm sáng trắng hẹp qua lăng kính ta thu
được dải màu từ đỏ đến tím– gọi là quang phổ của ánh
sáng trắng
Hiện tượng thu được quang phổ khi chiếu án sáng trắng
qua lăng kính gọi là hiện tượng tán sắc ánh sáng

II. Hiện tượng tán sắc ánh
sáng bị:
Chuẩn

Lăng kính (1)

Thí Nghiệm 1
Đèn sáng ánh sáng trắng (2)

Nguồn điện và
dây nối (4)

Tấm kính lọc màu đỏ
và màu tím (5)

Màn
hứng
chùm
sáng
(3)

Tiến hành:
Bước 1:Bố trí thí nghiệm như hình.
Bước 2: Chiếu ánh sáng trắng từ
đèn vào mặt bên của lăng kính
Bước 3: Lần lượt dùng kính lọc sắc màu đỏ và màu tím chắn
vào khe hẹp
Bước 4: Dùng màn chắn dịch chuyển phía sau lăng kính để
hứng vệt sáng
PHIẾU HỌC TẬP 2
Câu 1: Khi chiếu ánh sáng qua tấm kính lọc sắc đến mặt bên
lăng kính, ánh sáng có bị tách thành nhiều màu không?
Câu 2: So sánh góc lệch của tia sáng màu đỏ và màu tím

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

PHIẾU
HỌC TẬP
Câu 1: Khi chiếu ánh sáng qua tấm kính lọc
2
sắc đến mặt bên lăng kính, ánh sáng không
bị tách thành nhiều màu
Câu 2: Ánh sáng màu tím có góc
lệch lớn hơn ánh sáng màu đỏ

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Ánh sáng trắng là hỗn
hợp ánh sáng có nhiều
màu khác nhau
Các chùm sáng có màu
khác nhau gọi là các ánh
sáng màu
Ánh sáng có một màu
nhất định gọi là ánh sáng
đơn sắc

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Đèn laser

Đèn LED

Đèn neon

Một số nguồn Ánh sáng màu

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Hãy giải thích sự
tán sắc ánh sáng
mặt trời qua lăng
kính

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

SỰ TÁN SẮC CỦA ÁNH SÁNG MẶT TRỜI
QUA LĂNG KÍNH
Quang
Phổ

Ánh
Sáng Mặt

Khe

Lăng Kính

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Ánh sáng mặt trời là hỗn hợp của nhiều ánh
sáng màu
Chiết
suất của môi trường đối với các ánh sáng đơn sắc khác
nhau là
khác
Chiết
suất
củanhau
thủy tinh làm lăng kính:

nđỏ < ncam < nvàng < nlục < nlam <
nchàm < tia
ntím
Định luật
đỏ bị lệch ít nhất; tia tím bị lệch nhiều
khúc xạ
nhất
Qua lăng kính, quang phổ của ánh sáng mặt trời là dải màu

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

Ánh sáng mặt trời là

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

a) Sự sắp xếp các màu trong
quang phổ của Mặt Trời và
quang phổ của ánh sáng trắng
qua lăng kính có điểm gì
giống nhau?

II. Hiện tượng tán sắc
ánh sáng

GIẢI

a)
Hai quang phổ của Mặt Trời và ánh sáng trắng đều
có dải ánh sáng đơn sắc màu cầu vồng

b)
Vì khi chiếu ánh sáng mặt trời qua lăng
kính, ánh sáng mặt trời bị phân tích
thành một dải mày đơn sắc như cầu
vồng

III. SỰ
TRUYỀN
ÁNH SÁNG
ĐƠN SẮC
QUA LĂNG
KÍNH

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

Chùm tia sáng hẹp màu đỏ qua

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

Chiếu tia tới SI tới mặt bên AB
SI khúc xạ tại I cho tia khúc xạ IJ
với góc tới i1, góc khúc xạ r1
IJ tới AC bị khúc xạ tại J cho tia
khúc xạ JR ló ra ngoài với góc
tới i1, góc khúc xạ r1
Đường đi của SIJR nằm trong
mặt phẳng tiết diện chính ABC
Góc D hợp bởi SI và JR gọi là
góc lệch của tia sáng khi đi qua
lăng kính

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

Các bước vẽ đường đi của tia
sáng qua lăng kính

1
2

3

Vẽ tia tới SI đến một
mặt của lăng kính
dưới góc tới i so với
pháp tuyến N1N'1 tại
I.Tại I, vẽ tia khúc xạ
IJ lệch gần pháp
tuyến với góc khúc
xạ i'.
Tia IJ tới mặt bên AC dưới góc tới j. Tại J,
vẽ tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến N2N'2
với góc khúc xạ j'.

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

PHIẾU HỌC
TẬP 3

Quan sát hình 7.6 và cho biết:

1. Khi ánh sáng truyền từ không khí vào
lăng kính, tại sao tia khúc xạ IJ lệch gần
pháp tuyến hơn so với tia tới SI
2. Khi ánh sáng truyền từ lăng kính ra
không khí, tại sao tia khúc xạ JR lệch
xa pháp tuyến hơn so với tia tới IJ

Hình 7.6

3. Dựa vào sự truyền sáng qua lăng kính, hãy giải
thích hiện tượng tán sắc ánh sáng.

PHIẾU HỌC
TẬP
3 SI từ môi trường không khí
1. Tia
qua lăng kính là môi trường thủy
tinh cho tia khúc xạ IJ

𝑛2 sin 𝑖
𝑛21 = =
𝑛1 sin 𝑟

n1 = 1,00293 n2 = 1,333

Hình 7.6

n2 > n1 → sin i > sin r → i > r
Góc khúc xạ nhỏ hơn góc
tới

Tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến hơn so với tia tới SI.

PHIẾU HỌC
TẬP
2. 3
Tia IJ từ lăng kính (môi trường
thủy tinh) cho tia khúc xạ JR ở

𝑛2 sin 𝑖
𝑛21 = =
𝑛1 sin 𝑟

không khí

n1 = 1,333

Hình 7.6

n2 = 1,00293

n2 < n1 → sin i < sin r → i < r
Góc khúc xạ lớn hơn góc
tới

Tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến hơn so với tia tới IJ.

PHIẾU HỌC
TẬP 3

Hình
trường7.6
đối

Chiết suất của môi
với các ánh sáng đơn sắc khác
nhau là
khác
Chiết
suất
củanhau
thủy tinh làm lăng kính:

nđỏ < ncam < nvàng < nlục < nlam <
nchàm < tia
ntím
Định luật
đỏ bị lệch ít nhất; tia tím bị lệch nhiều
khúc xạ
nhất
Qua lăng kính, quang phổ của ánh sáng là dải màu từ đỏ
đến tím

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

Chiết suất của môi trường ứng với mỗi tia sáng đơn sắc
khác nhau là khác nhau nên góc lệch ứng với mỗi tia
sáng cũng khác nhau
Chùm sáng đi ra khỏi lăng kính luôn lệch vế phía đáy
cùa nó

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

PHIẾU
TẬP
Câu 1:HỌC
Hình vẽ nào
trong Hình 7.7 chỉ đúng
đường đi của tia
4sáng qua lăng kính khi
lăng kính đặt trong không khí?

Câu 2: Một lăng kính thủy tinh có chiết suất n =
1,41. Mặt phẳng tiết diện chính của lăng kính là tam
giác đều ABC. Chiếu một tia sáng nằm trong mặt
phẳng tiết diện chính tới mặt bên AB của lăng kính
với góc tới i1 = 45°. Về đường truyền của tia sáng

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

PHIẾU
HỌC TẬP
Câu 1: Hình vẽ đúng là Hình C vì ánh sáng
4
truyền từ không khí đi từ dưới lên vào lăng
kính thì tia ló sẽ lệch về phía đáy của lăng
kính

III. Sự truyền ánh sáng đơn
sắc qua lăng kính

PHIẾU
HỌC TẬP
4A

Câu 2:

I

S

J
R

B

C

IV. MÀU SẮC
CỦA VẬT

IV. Màu sắc
của vật

PHIẾU
HỌC TẬP
Câu 1: Nhớ lại kiến thức đã học, khi nào
5một vật?
mắt ta nhìn thấy
Câu 2: Khi chúng ta thấy các vật màu xanh,
đỏ, trắng thì có ánh sáng màu nào truyền từ
vật tới mắt ta?
Câu 3: Ban đêm, khi không có nguồn sáng,
ta nhìn thấy các vật có màu gì?

IV. Màu sắc
của vật

PHIẾU
HỌC TẬP
Câu 1: Mắt ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng truyền
5
từ vật đến mắt ta

Câu 2: Khi chúng ta nhìn thấy vật có màu xanh, đỏ thì
ánh sáng màu xanh, đỏ truyền đến mắt ta, khi chúng ta
nhìn thấy vật màu trắng tức ánh sáng trắng truyền đến
mắt ta
Câu 3: Ban đêm, khi không có nguồn
sáng, ta nhìn thấy các vật có màu đen

IV. Màu sắc
của vật
Màu sắc của vật dưới
ánh sáng trắng
Quả táo phản xạ mạnh
ánh sáng màu đỏ và hấp
thụ hầu hết các ánh sáng
màu còn lại
→ Ta thấy quả táo này có
màu đỏ.

Quả táo có màu đỏ dưới ánh sáng trắng

IV. Màu sắc
của vật

Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu sắc
của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.
Vật có màu là do nó phản xạ ánh sáng màu đó vào mắt ta và hấp
thụ những màu còn lại
Vật màu đen hấp thụ tẫt cả các ánh sáng màu và không có ánh
sáng phản xạ. Ta nhận ra vật có màu đen vì nó được đặt bên

IV. Màu sắc
của vật

Khái
niệm
Màu sắc của một vật được nhìn thẩy phụ thuộc vào màu sắc
của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.
Vật có màu nào thì phản xạ mạnh ánh sáng màu đó và hẩp
thụ các ánh sáng màu còn lại.

IV. Màu sắc
của vật

PHIẾU HỌC

TẬP
1. Em hãy biểu diễn các
tia sáng đến mắt đối với
vật ta quan sát thấy
màu trắng
2. Quan sát bông hoa
hướng dương, giải thích
tại sao chúng ta nhìn
thấy cánh hoa màu
vàng, lá màu xanh và
phần nhuy có màu nâu

IV. Màu sắc
của vật
1.

PHIẾU HỌC
TẬP

IV. Màu sắc
của vật

PHIẾU HỌC
TẬP

1. Ta thấy cánh hoa
màu vàng, lá màu
xanh và phần nhuy
có màu nâu vì chúng
phản xạ các màu sắc
đó đến mắt chúng ta

IV. Màu sắc
của vật
Màu sắc của vật dưới
ánh sáng màu

Dưới ánh
sáng đỏ

Dưới ánh
sáng lục

Quả táo phản xạ mạnh ánh

Quả táo hấp thụ hầu hết ánh

sáng màu đỏ nên ta thấy

sáng màu lục nên ta thấy quả

IV. Màu sắc
của vật

Vì sao lá
cây
thường có
màu lục
dưới ánh

IV. Màu sắc
của vật

Ánh sáng mặt trời
là chùm ánh sáng
trắng, khi chiếu
ánh sáng mặt trời
vào lá cây,
thường thì lá cây
sẽ hấp thụ hầu
hết ánh sáng màu
khác và phản xạ
mạnh ánh sáng
màu lục nên lá

IV. Màu sắc
của vật
Vật màu trắng phản xạ hầu hết
tất cả các ánh sáng màu.
Vật màu đen hấp thụ hết tất cả
các ánh sáng màu.
→ Vì vậy vào mùa hè, nếu mặc
quẩn áo màu trắng, ta cám thấy
mát mẻ hơn so với mặc quán
áo màu đen.