- Sa Pa là một thị trấn vùng cao thuộc huyện Sa
KHỞI
ĐỘNG
Pa, tỉnh Lào Cai, Việt Nam. Đây là vùng được
biết
đếnsuy
là nghĩ
có cảnh
thu hútngười
du lịch.
Nêu
củaquan
em đẹp,
về những
đang sống ở
nơi xa xôi, hẻo lánh và làm các công việc vất
vả,thầm lặng?

Tiết 77+78
Văn bản 2: LẶNG LẼ SA PA
( Trích, Nguyễn Thành Long)

I. Đọc và tìm hiểu chung

Yêu cầu khi đọc:
-Đọc to rõ ràng, chậm rãi, tình cảm, sâu lắng. Chú
ý phân biệt lời của người kể chuyện và lời của
nhân vật.
- Sử dụng các chiến lược đọc như: hình dung, theo
dõi, suy luận.

Là
chuyên
ngành
khoa
học
nghiên
cứu
về
khí
- Khí tượng:
hậu, thời tiết nhằm theo dõi và dự báo khí hậu,
thời tiết.
khoa học nghiên cứu những tính chất vật
- Vật lí địa cầu:
lí của trái đất và các quá trình vật lí xảy ra
trong trái đất và khí quyển.

- Máy nhật quang kí: máy đo cường độ
ánh sáng mặt trời.

Tóm tắt:

Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già,
bác lái xe, cô kĩ sư trẻ tình cờ quen nhau. Bác lái xe đã giới thiệu cho
ông họa sĩ và cô kĩ sư làm quen với anh thanh niên làm công tác khí
tượng trên đỉnh Yên Sơn. Trong cuộc gặp gỡ ba mươi phút, anh
thanh niên tặng hoa cho cô gái, pha trà và trò chuyện với mọi người
về cuộc sống và công việc của anh. Ông họa sĩ muốn được vẽ chân
dung anh. Anh thanh niên từ chối và giới thiệu với ông những người
khác mà anh cho là xứng đáng hơn anh. Những con người tình cờ
gặp nhau bỗng trở nên thân thiết. Khi chia tay, ông họa sĩ hứa sẽ
quay trở lại, cô kĩ sư thấy xúc động, yên tâm hơn về quyết định lên
Lào Cai công tác, còn anh thanh niên tặng mọi người một làn trứng.

1. Tác giả:

Nguyễn Thành Long

- Nguyễn Thành Long sinh tại huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, con
một gia đình viên chức nhỏ. Năm 18 tuổi ông chuyển ra học ở Hà Nội và
có viết cho báo Thanh Nghị (1943). Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn
Thành Long tham gia hoạt động văn nghệ trong những năm kháng chiến
chống Pháp (1946-1954) ở Nam Trung Bộ và bắt đầu viết văn vào thời
gian này.
- Sau 1954, tập kết ra Bắc, Nguyễn Thành Long chuyển về sáng tác và biên
tập ở các báo chí, nhà xuất bản. Có thời gian ông còn tham gia dạy ở
Trường viết văn Nguyễn Du. Ông mất ở Hà Nội ngày 6 tháng 5 năm 1991
- Nguyễn Thành Long là cây bút chuyên viết truyện ngắn và ký. Nét đặc sắc
trong truyện ngắn của ông là luôn tạo được hình tượng đẹp, ngôn ngữ giàu
chất thơ, trong trẻo, nhẹ nhàng .

1. Tác giả:
- Nguyễn Thành Long (1925-1991)
- Quê: Quảng Nam.
- Chuyên viết truyện ngắn, bút kí.
- Sáng tác thể hiện niềm tin yêu và sự gắn bó thiết tha với đất
nước, con người.
-Truyện ngắn của ông nhẹ nhàng, tình cảm, thường pha chất kí
và giàu chất thơ, giọng văn trong sáng.
-Tác phẩm chính: Bát cơm cụ Hồ (1952); Những tiếng vỗ cánh
( 1967); Giữa trong xanh ( 1972); Sáng mai nào, xế chiếu nào
( 1984)…

2. Tác phẩm:
In trong 33 truyện ngắn chọn lọc 1945-1975; in lần đầu
trong tập Giữa trong xanh.
- Hoàn cảnh sáng tác: Sáng tác sau năm 1970, sau chuyến đi thực tế ở
Lào Cai của nhà văn.

- Xuất xứ:

- Thể loại: Truyện ngắn
- PTBĐ chính: Tự sự

- Ngôi kể:

Ngôi thứ ba

- Nhân vật: + Nhân vật chính: Anh thanh niên.

+ Nhân vật phụ: Bác lái xe, ông họa sĩ,
cô kĩ sư,

* Bố cục: 3 phần

Phần
Từ đầu…đến… “Kìa,
anh ta kia”: Anh thanh
niên qua lời giới thiệu
của bác lái xe.

Phần
Tiếp…đến… “không có
vật gì như thế”: Cuộc
gặp gỡ, trò chuyện giữa
anh thanh niên với ông
họa sĩ và cô kĩ sư.

Phần
Còn lại: Cuộc chia tay
đầy lưu luyến cảm
động giữa ba người.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Đề tài, cốt truyện
HĐCN(3')
trả Truyện
lời câu hỏica
1,2ngợi
(SGK/22)
* Đề tài:
những con người lao động
- H: Xác định đề tài của truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa?
thầm lặng, đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước
- H: Nhận xét về kiểu cốt truyện?
ở miền Bắc trong những năm 1970.
* Cốt truyện : cốt truyện đơn tuyến.
Cốt truyện đơn giản, xoay quanh tình huống gặp gỡ
bất ngờ của ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ với anh thanh
niên làm việc ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn ở
Sa Pa.

- H :Tác phẩm này theo lời tác giả, là "một bức chân dung".
Vậy đó là bức chân dung của ai, hiện ra qua cái nhìn và suy
nghĩ của các nhân vật nào?
Bức chân dung của nhân vật anh thanh niên, hiện ra qua
cái nhìn và suy nghĩ của những nhân vật bác lái xe, ông hoạ
sĩ và cô gái.

2. Nhân vật anh thanh niên
- HSHĐN(4/5') trả lời câu hỏi 3(SGK/22) bằng việc hoàn thiện
hồ sơ nhân vật anh thanh niên.
-H: Nhân vật anh thanh niên được nhà văn miêu tả qua những
chi tiết nào ( Độ tuổi, ngoại hình? Hoàn cảnh sống? Công việc?Lời
nói? Hành động? Cảm xúc, suy nghĩ? Mối quan hệ với các nhân
vật khác?
-H: Dựa vào chi tiết tiêu biểu nhận xét về tính cách của nhân vật
anh thanh niên?

Hồ sơ về nhân vật anh thanh niên
Độ tuổi ngoại hình
Hoàn cảnh sống
Công việc
Lời nói
Hành động
Suy nghĩ
Quan hệ với mọi người
Đánh giá chung

 

Nhận xét

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Độ
tuổi
ngoại
hình
Hoàn
cảnh
sống
Công
việc

+ Hai mươi bảy tuổi, tầm vóc bé nhỏ,
+ nét mặt rạng rỡ

Một chàng thanh
niên trẻ trung, sổi
nổi, ham hoạt động.

- anh sống một mình trên đỉnh núi, bốn bề chỉ có cây
cỏ và mây mù lạnh lẽo.
- Căn nhà ba gian sạch sẽ với bàn ghế, sổ sách, biểu
đồ, thống kê, máy bộ đàm... rất gọn gàng,ngăn nắp.
- Có niềm vui lớn là đọc sách và trồng rất nhiều hoa.

Hoàn cảnh cô đơn,
vắng vẻ, hoàn cảnh
thật đặc biệt.

+ Làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên
Sơn cao 2600m.
+ Công việc cụ thể của anh do anh kể lại: Đo gió, đo mưa,
đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết
hằng ngày, phục vụ cho sản xuất, phục vụ cho chiến đấu
+ Gian khổ nhất là làm việc lúc một giờ sáng gió tuyết và
lặng im bên ngoài như chỉ trực mình ra là ào ào xô tới

Công việc khó
khăn, gian khổ, đòi
hỏi sự tỉ mỉ, chính
xác và tinh thần
trách nhiệm cao.

Yên Sơn (Cao 2600m)

Máy đo
mưa của
Trạm Khí
tượng

Lời
nói

Hành
động

+ Lời tâm sự của anh thanh niên với ông họa sĩ già và cô kĩ sư về
công việc của mình "Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao
gọi là một mình được?...Công việc của cháu gian khổ thế đấy chứ
cất nó đi, cháu buồn chết mất". “ Cháu có một ông bố tuyệt lắm
hai bố con cùng viế đơn đi lính, bố cháu thắng cháu một không....”
“Nhờ cháu có góp phần phát hiện một đám mây khô mà ngày ấy,
tháng ấy, không quân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mĩ trên cầu
Hàm Rồng… cháu sống thật hạnh phúc”
+ Lời giới thiệu những người khác xứng đáng hơn mình để ông
họa sĩ vẽ chân dung “ Không bac đừng vẽ cháu......Nhưng cái bản
đồ sét thì sắp song rồi”
-Lấy khúc cây chắn ngang đường để gặp mọi người.
- ( nhận sách) mừng quýnh, trồng hoa, nuôi gà, chạy vụt đi..hái hoa,
trao hoa cho cô gái. Đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươi phút gặp
gỡ.

Say mê,
trách
Say và
nhiệm
khiêm
mê,
tốn.

trách
nhiệm
và
khiêm
tốn.

Sự vui
vẻ, hồn
nhiên của
anh thanh
niên

Cảm xúc, suy
nghĩ của anh
về công việc và
cuộc sống

Mối quan hệ
với các nhân
vật khác:

Khi ta làm việc ta với công việc là đôi, sao lại gọi là
một mình được ? nhưng từ hôm ấy, cháu sống thật
hạnh phúc.

+ Anh gửi bác lái xe củ tam thất vì “ bác gái vừa ốm dậy”
+ Anh mời khách lên nhà chơi.
+ Anh trao bó hoa mới cắt cho cô kĩ sư nông nghiệp trong
lần gặp gỡ đầu
+ Ấn cái làn trứng vào tay ông họa sĩ để mọi người ăn
trưa.

Say mê,
Suy
tráchnghĩ
nhiệm
và
đúng đắn
khiêm tốn.

và sâu sắc.
Cởi mở,
chân
thành, ân
cần, chu
đáo, nhiệt
tình, với
mọi người

-H: Chân dung nhân vật anh thanh niên hiện ra qua cảm nhận và suy
nghĩ của những nhân vật nào? Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân
vật anh thanh niên?
- H: Cách xây dựng nhân vật như vậy có tác dụng gì?

Nghệ thuật xây dựng nhân vật anh thanh niên
Chân dung của nhân vật anh thanh niên được hiện ra qua cảm nhận
suy nghĩ của các nhân vật trong tác phẩm
Qua lời giới thiệu
ban đầu của bác lái
xe

Qua cái nhìn và suy
nghĩ của ông họa sĩ

Qua sự cảm nhận
của cô kĩ sư nông
nghiệp

Vẻ đẹp của nhân vật thêm sáng lấp lánh nhưng vẫn gợi cảm giác
chân thực

Miêu tả nhân vật với nhiều điểm nhìn, ngôn ngữ đối
thoại, độc thoại nội tâm, kết hợp kể, tả và nghị luận.
Anh thanh niên là người có lí tưởng sống, gắn bó, say
mê với công việc, có tinh thần trách nhiệm cao, lạc
quan, yêu cuộc sống, khiêm tốn, cởi mở, ân cần, chu
đáo, quý trọng tình cảm của những người xung quanh.
Anh là đại diện chung cho những người lao động
nhiệt huyết, thầm lặng hoàn thành mọi nhiệm vụ được
giao, cống hiến hết mình cho Tổ Quốc!

3. Nhân vật ông họa sĩ
- HSHĐCĐ(4') đọc thông tin trong văn bản và trả lời câu hỏi
5(SGK/22)
- H1: Tìm chi tiết thể hiện cảm xúc , suy nghĩ của nhân vật ông
họa sĩ về con người và nghệ thuật? Tình cảm thái độ của ông đối với
anh thanh niên?
- H2: Trên cơ sở đó em có nhận xét gì về vai trò của nhân vật này
trong tác phẩm?

- Ông họa sĩ cảm thấy bối rối, nhận thấy sự bất lực của nghệ
thuật trước bức chân dung cuộc sống giản dị mà đẹp đẽ: Chao
ôi, bắt gặp một người như anh là một cơ hội hãn hữu sáng tác,
nhưng hoàn thành được sáng tác còn là một chặng đường dài.
- Khi gặp anh thanh niên người họa sĩ dường như đã tìm thấy
cảm hứng , ý tưởng cho sáng tác nghệ thuật của mình: Vì họa sĩ
đã bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi, một nét
thôi đủ khẳng định một tâm hồn , khơi gợi một ý sáng tác , một nét
mới đủ là giá trị của một chuyến đi dài.
=>Điểm nhìn trần thuật, thể hiện những suy nghĩ, tình cảm của tác
giả.

Nhân vật ông họa sĩ có vai trò quan trọng trong tác phẩm:
-Ông là một nghệ sĩ từng trải, có cảm nhận sâu sắc về cuộc sống.
-Tác phẩm được trần thuật chủ yếu từ điểm nhìn,cảm nhận, suy nghĩ của
ông.
-Qua nhân vật này, nhà văn muốn gửi gắm những trăn trở, suy ngẫm của
mình về con người và nghệ thuật.
-Đem đến cho tác phẩm chiều sâu tư tưởng.

Ông họa sĩ là người từng trải, yêu cuộc sống, có
những suy nghĩ sâu sắc về nghệ thuật, về con người.

4. Các nhân vật khác
- H: Ngoài nhân vật ông họa sĩ, còn có những nhân vật nào, họ có vai
trò như thế nào trong tác phẩm?
+ Cô kĩ sư: Góp phần làm câu chuyện thêm hấp dẫn, và làm nổi bật tính
cách của nhân vật anh thanh niên. Điểm một nét vẽ nhẹ nhàng, duyên dáng
vào câu chuyện.
+ Bác lái xe: là người tốt bụng, nhiệt tình với khách.
+ Ông kĩ sư vườn rau dưới Sa Pa: kiên nhẫn tìm hiểu cách ong thu phấn
cho hoa su hào; miệt mài hàng ngày tự mình đi thụ phấn hoa thay ong.
+ Anh cán bộ nghiên cứu sét trên đỉnh Phan-xi-păng: luôn trong tư thế
sẵn sàng chờ sét, cứ nghe thấy sét là chạy ra ngoài bất kể nửa đêm mưa gió
rét buốt; đã 11 năm, không một ngày rời xa cơ quan để nghiên cứu làm một
bản đồ sét riêng cho nước ta.

- Cô kĩ sư và Bác lái xe: đã góp phần làm câu chuyện
thêm hấp dẫn, làm nổi bật tính cách nhân vật anh thanh
niên.
- Ông kĩ sư vườn rau Sa pa và Anh cán bộ nghiên cứu
bản đồ sét: Họ là những con người lao động bình dị, đang
âm thầm ngày đêm làm việc, để góp sức mình xây dựng đất
nước.

5. Chất trữ tình ( chất thơ) trong lặng lẽ Sa Pa.
- HSHĐCN(5') thực hiện câu hỏi 6(SGK/22)
- H: Những bức tranh thiên nhiên Sa Pa tuyệt đẹp đã góp phần
tạo nên chất thơ ( chất trữ tình) cho tác phẩm. Hãy tìm chi tiết
trong văn bản thể hiện điều đó?

* Biểu hiện:
- Tiêu đề văn bản: Lặng lẽ Sa Pa.
- Qua tình huống truyện nhẹ nhàng, không có mâu thuẫn, xung đột hay
cao trào.
- Vẻ đẹp của thiên nhiên Sa Pa thơ mộng.
- Vẻ đẹp tâm hồn của các nhân vật trong truyện.
- Ngôn ngữ trau chuốt, gợi hình, gợi cảm, những hình ảnh đầy chất thơ
và giọng điệu nhẹ nhàng, nhịp kể chậm rãi thể hiện qua những câu văn dài.
* Tác dụng
- Tạo sự hấp dẫn đặc biệt của tác phẩm, làm cho câu chuyện như một bài
thơ.
- Tạo không khí thân tình, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị của sự vật, con
người được miêu tả trong truyện.
- Làm chủ đề, tư tưởng câu chuyện được bộc lộ rõ nét và sâu sắc

Sa Pa bắt đầu với những rặng đào.

[…] Và với những đàn bò lang cổ có đeo chuông ở các đồng cỏ trong

lũng hai bên đường.

Lúc bấy giờ, nắng đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực
như một bó đuốc lớn.

6. Vẻ đẹp thiên nhiên Sa Pa
-H: Tìm
những
câu Bò
vănlang
miêu
bức
tranhở thiên
nhiên
- Những
rặng
đào, đàn
cổ tả
đeo
chuông
các đồng
cỏ. Sa Pa? Em có
nhận
gì về
nghệ
cảnh của tác giả? Tác dụng?
- Câyxét
trồng
"rung
tít thuật
trong tả
nắng".
- Những cây tử kinh màu hoa cà.
- Mây bị nắng xua cuộn tròn từng cục...
- Nắng đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn.
Bằng vài nét chấm phá, nghệ thuật nhân hóa, so sánh, ngôn ngữ đặc sắc.
Tác giả đã khắc hoạ bức tranh thiên nhiên Sa Pa với vẻ đẹp rực rỡ, tráng lệ,
độc đáo, tươi sáng, thơ mộng, đầy sức sống. SaPa như mời gọi, cuốn hút, hấp
dẫn du khách.
Tình yêu thiên nhiên của tác giả.

- H: Tác phẩm gợi cho em những suy nghĩ và bài học gì?
+ Ý nghĩa, niềm vui lao động.
+ Về sự cống hiến cho cộng đồng.
+ Trân trọng những con người lao động thầm lặng, hi
sinh cho đất nước

III. TỔNG KẾT:
1. Nghệ thuật:
- Xây dựng cốt truyện đơn tuyến.
- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt: tự sự, trữ tình và nghị luận.
- Xây dựng tình huống truyện hợp lí.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu chất thơ.
- Cách kể tự nhiên.
2. Nội dung:

Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” khắc họa thành công hình ảnh những
con người lao động bình thường, mà tiêu biểu là anh thanh niên làm
công tác khí tượng ở một mình trên đỉnh núi cao. Qua đó, truyện
khẳng định vẻ đẹp của con người lao động và ý nghĩa của những công
việc thầm lặng.

- H: Khi đọc hiểu một tác phẩm truyện chúng ta cần chú ý điều gì?
- Xác định được đề tài, tóm tắt được tác phẩm.
- Tìm hiểu nhân vật, chi tiết tiêu biểu.
- Tìm hiểu nghệ thuật kể chuyện, xây dựng tình huống, miêu tả
nhân vật từ nhiều điểm nhìn, kết hợp tự sự với trữ tình.
- Xác định được chủ đề của truyện, khám phá thông điệp của tác
phẩm.

IV. LUYỆN TẬP
Viết kế nói với đọc (SGK/22)- HĐCN (7') làm bài tập
- GV gợi ý:
+ Hình thức: đoạn văn từ 7 đến 9 câu.
+ Nội dung: tưởng tượng mình là nhân vật ông họa sĩ, ghi lại cảm
nghĩ sau cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên.
Đoạn văn được viết bằng lời văn của nhân vật ông họa sĩ. Vì thế
khi viết, cần thể hiện đúng cách nhìn và giọng điệu của nhân vật.
Cảm nghĩ về tính cách anh thanh niên, công việc của anh, mảnh
đất Sa Pa, sáng tác nghệ thuật…

IV. Luyện tập
1.Ai là nhân vật trung tâm của truyện?
A. Ông họa sĩ
B. Cô kĩ sư
C. Anh thanh niên
D. Bác lái xe

2. Truyện được kể chủ yếu theo điểm nhìn và ý nghĩ
của nhân vật nào?
A. Ông họa sĩ
B. Cô kĩ sư
C. Anh thanh niên
D. Bác lái xe

3. Các nhân vật phụ đã góp phần:
A. Tô đậm thêm chân dung nhân vật chính
B. Tô đậm thêm chân dung nhân vật chính và thể
hiện chủ đề tác phẩm.
C. Đẩy các tình huống truyện trở nên gay cấn,
hấp dẫn hơn.
D. Chỉ B,C đúng.

4. Chất trữ tình trong truyện toát lên chủ yếu từ:
A. Phong cảnh thiên nhiên đẹp và thơ mộng.
B. Nội dung của truyện.
C. Vẻ đẹp của những con người trong truyện.
D. Cả A,B,C đều đúng.

Hướng dẫn hoc bài.
a. Bài cũ
- Học bài, đọc tóm tắt văn bản, viết đoạn văn phần Viết kết nối
với đọc.
b. Bài mới
- Tìm hiểu và thực hiện các yêu cầu trong phần nội dung “Thán
từ”. Phần Nhận biết thán từ thực hiện dự án.