Tiết 13+14:
LÃO HẠC
Nam cao
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Nam Cao

Vị trí: là cây bút xuất hiện thực sắc nhất của VHVN trước CMT8-1945
1917-1951: sinh ra trong thời đại đầy bão táp và khó khăn của dân tộc.
Quê quán: làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lý Nhân
→ vùng quê gắn bó, trở thành bút danh và đi vào trong các tác phẩm văn chương của ông.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Nam Cao

Sự nghiệp sáng tác:
+ số lượng tác phẩm: đồ sộ
+ thể loại: phong phú: truyện ngắn, kí, tiểu thuyết
+ nghệ thuật: đặc sắc: miêu tả tâm lí nhân vật, xây dựng hình tượng nhân vật, kể chuyện….
Đề tài: 2 đề tài chính
+ đề tài người nông dân:
người nông dân nghèo khổ bị áp bức nhưng vẫn giữ được tấm lòng son
người nông dân nghèo khổ bị áp bức bị tha hóa, lưu manh hóa
+ người trí thức nghèo sống mòn mỏi trong xã hội
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm Lão Hạc
Vị trí: là một dấu son trong sự nghiệp sang tác của Nam Cao
Nhan đề: là chìa khóa để tìm hiểu tác phẩm + thu hút người đọc
+ lấy tên nhân vật chính – phong cách Nam Cao
+ kể về cuộc đời lão Hạc – người nông dân nghèo khổ
+ thể hiện thái độ trân trọng vs người nông dân + phê phán xã hội phong kiến
→Nhan đề đơn giản nhưng giàu giá trị nghệ thuật
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm Lão Hạc
Thể loại: truyện ngắn
Phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, nghị luận
Được đăng báo lần đầu năm 1943
I. TÌM HIỂU CHUNG
3. Đọc – tóm tắt
Đọc văn bản
Tóm tắt
Lão Hạc là lão nông nghèo khổ sống cùng con trai
Anh con trai vì nhà nghèo, không đủ tiền cưới vợ mà quẫn chí bỏ đi đồn điền cao su, bỏ lại lão sống bơ vơ cùng con chó Vàng
Sau trận ốm thâp tử nhất sinh, lão yếu rơi vào cảnh “đói deo đói dắt”
Vì không muốn tiêu vào tiền giành dụm cho con, lão bán cậu Vàng.
Sau khi bán cậu Vàng, lão vô cùng ân hận.
Lão gửi 3 sào vườn + 30 đồng tiền cho ông giáo nhờ ông lo việc ma chay và giao cho con trai lúc nó về
Lão xin bả chó của Binh Tư rồi tự vẫn trong đau đớn

I. TÌM HIỂU CHUNG
4. Bố cục và chú thích
Chú thích
Bố cục
2 phần
- phần 1: đầu -> …. : lão Hạc khi còn sống
- phần 2: còn lại: cái chết của lão Hạc
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Hoàn cảnh của lão Hạc

Góa vợ một mình gà trống nuôi con
Cả gia tài chỉ có 3 sào vườn
Người con vì không lo đủ tiền cưới vợ mà quẫn chí, nộp đơn đi đồn điền cao su đã hơn 3 năm gần 4 năm – gần năm nay chưa có tin tức gì
Lão sống cùng con Vàng – món quà duy nhất cậu con trai để lại cho lão
Nhận xét:
Hoàn cảnh của lão Hạc vô cùng đáng thương: vừa thiếu thốn nghèo khó về vật chất, vừa cô đơn về tinh thần
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Hoàn cảnh của lão Hạc

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
a. Tình cảm của lão Hạc với cậu Vàng
- Xưng hô: gọi “cậu Vàng” – gọi người - “đàn bà hiếm hoi goi đứa con cầu tự’
- Cậu Vàng là món quà duy nhất mà con trai để cho lão (lúc đầu nuôi để lấy vợ thịt → lúc con trai đi đồn điền cao su để lại cho lão)
- Lão coi cậu vàng như người
+ thỉnh thoảng tắm + bắt rận
+ cho nó ăn cơm vào cái bát như một nhà giàu
+ lão ăn gì cũng cho nó ăn đấy
+ chửi yêu nó nói với nó như một đứa trẻ
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
a. Tình cảm của lão Hạc với cậu Vàng
→ cậu Vàng - dấu tích cho mối tình dang dở của người con → hiện thân của người con, một thành viên trong gia đình
→ lão Hạc gửi gắm tình yêu thương con + nỗi ân hận với con vào cậu Vàng
→ Yêu thương, thân thiết
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
b. Nguyên nhân bán chó
Nguyên nhân trực tiếp
- Sau trận ốm thập tử nhất sinh 2 tháng 18 ngày lão không làm ra được 1 xu, rồi tiền thuốc men, tiền ăn khiến lão “hết nhẵn tiền”
- Người lão “yếu đi ghê gớm lắm”, công việc nặng không làm được, việc nhẹ không tranh được với đàn bà trong làng → không có công việc
- Bão → Hoa màu bị phá sạch sành sanh – vườn không có gì để bán
- 1 người 1 chó mỗi ngày chỉ mất 3 hào gạo mà vẫn “đói deo đói dắt” – cậu Vàng ăn khẻo – không nỡ để cậu đói.
- Sợ phải tiêu lẹm vào tiền và mảnh vườn dành dụm cho con

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
b. Nguyên nhân bán chó
Nguyên nhân gián tiếp
- Tình yêu thương sâu sắc của người cha giành cho con
- Tình yêu thương của một con người dành cho 1 loài vật
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
c. Tâm trạng khi bán chó
Trước khi bán chó :
Nói đi nói lại việc bán chó với ông giáo
→ suy tính đắn đo nhiều, coi đó là một việc hệ trọng


Sau khi bán chó :
Thái độ cử chỉ :
+ cố làm ra vẻ vui vẻ
+ cười như mếu
+ đôi mắt ầng ậc nước
+ mặt đột nhiên co rúm lại , những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra
+ đầu nghẹo về một bên, miệng móm mém, mếu như con nít
+ hu hu khóc
→ tâm trạng đau đớn, xót xa
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
c. Tâm trạng khi bán chó
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
c. Tâm trạng khi bán chó
- Suy nghĩ, lời nói
+ nó có biết gì đâu!... Tôi nỡ tâm lừa nó
→ ân hận day dứt
+ khiếp con chó là khiếp khổ … hóa khiếp cho nó làm khiếp người
+ thế thì không biết khiếp người cũng khổ nốt thì ta nên làm khiếp gì cho thật sướng
→buồn , bất lực , ngậm ngùi chua chát
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
c. Tâm trạng khi bán chó
- Nghệ thuật:
+ từ tượng hình, từ tượng thanh, động từ có sức gợi tả cao
+ lời nói mang đậm màu sắc triết lý
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
c. Tâm trạng khi bán chó
Lão Hạc
Nhân hậu, tình nghĩa, thủy chung
Người cha yêu thương con sâu sắc
Nhân cách cao quý
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Hành động bán chó của Lão Hạc
d. Việc nhờ cậy ông giáo
Nhờ ông giáo giữ lại mảnh vườn cho con lão
Gửi tiền ông giáo lo ma chay cho mình
Thương con sâu sắc, giàu đức hi sinh cao cả
Cẩn thận, chu đáo, lòng tự trọng cao
II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cái chết của lão Hạc
Trước khi chết
Chỉ ăn khoai -> khoai cũng hết
Chế được món gì ăn món ấy: củ chuối, sung luộc, rau má, củ ráy, trai, ốc…
Từ chối gần như hách dịch tất cả những gì ông giáo cho
→ cùng cực, khổ sở
→ giàu long tự trọng
→ tự tìm đến cái chết bằng bả chó -> chết bất ngờ

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cái chết của lão Hạc
Diễn biến :
Lão vật vã nằm ở trên giường
Đầu tóc rũ rượi
quần áo xộc xệch
hai mắt long sòng sọc
Lão tru tréo, bọt mép sùi ra, khắp người chốc chốc lại bị giật mạnh một cái, này lên.
Vật vã đến hai giờ đồng hồ mới hết
→ Miêu tả cụ thể sinh động, sử dụng liên tiếp nhiều từ láy tượng thanh, tượng hình
→ Cái chết đau đớn, dữ dội, thê thảm, thương tâm
II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cái chết của lão Hạc
Nguyên nhân :
Trực tiếp: chết bằng bả chó
Gián tiếp:
+ Tình cảnh đói khổ, túng quẫn, cùng cực đẩy đến cái chết như một sự tự giải thoát.
+ Lòng thương con âm thầm lớn lao
+ Lòng tự trọng đáng kính
Ý nghĩa:
Cách giải thoát bi thảm
Phản ánh số phận cùng cực
Tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến
Ca ngợi khẳng định phẩm chất cao đẹp của người nông dân nghèo
Làm tăng sức ám ảnh, hấp dẫn khiến người đọc cảm động hơn

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cái chết của lão Hạc
Nhận xét
Cuộc đời đau khổ, bất hạnh
Phẩm chất tốt đẹp: hiền lành, chất phác, vị tha, nhân hậu, trong sạch, giàu lòng tự trọng
Điển hình, hiện thân của người nông dân trước CMT8 - 1945
Tình cảm xót thương, trân trọng của Nam Cao với lão Hạc nói riêng và người nông dân trước CM T8 nói chung → đó là tình cảm nhân đạo sâu sắc của nhà văn
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
a. Vai trò của ông giáo
- là người chứng kiến, tham gia và kể chuyện
- là người trí thức nghèo, giàu tình thương và lòng tự trọng, được mọi người kiêng nể
- là hàng xóm thân thiết, gần gũi với lão Hạc
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
b. Tình cảm của ông giáo với lão Hạc
- Ban đầu thờ ơ, dửng dưng
- Sau đó:
+ hiểu, thông cảm
+ ái ngại, xót thương
+ an ủi bùi ngùi, chia sẻ
Khi nghe lão Hạc kể chuyện bán chó
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
b. Tình cảm của ông giáo với lão Hạc
Khi nghe kể lão Hạc xin bả chó của Binh Tư


Khi chứng kiến cái chết của lão Hạc

- Buồn nghĩ rằng lão Hạc không hiểu mình
- Ngạc nhiên, ngỡ ngàng, buồn, thất vọng


Cảm động, hứa trước vong linh lão Hạc làm tròn những gì mà lão gửi gắm

II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
c. Suy nghĩ của ông giáo
Khi nói chuyện với vợ

“ Chao ôi, đối với những … ích kỉ che lấp mất”
→ Khẳng định thái độ sống, cách ứng xử mang tinh thần nhân đạo:
+ cần phải quan sát, suy nghĩ đầy đủ về những con người hằng ngày quanh mình.
+ cần phải nhìn nhận họ bằng long đồng cảm, bằng đôi mắt của tình thương
→ Nêu lên một phương pháp đúng đắn, sâu sắc khi đánh giá một con người: cần biết đặt mình vào cảnh ngộ của họ, thì mới có thể hiểu đúng, cảm thông đúng
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
c. Suy nghĩ của ông giáo
Khi nghe Binh Tư kể chuyện lão Hạc xin bả chó để bắt chó
→ là một chi tiết đánh lừa chuyển suy nghĩ của ông giáo và người đọc →
“Hỡi ơi lão Hạc!... Cuộc đời cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn
→ đẩy mâu thuẫn của tác phẩm lên đến đỉnh điểm
→ “đáng buồn”: cuộc đời cái nghèo đã làm đổi trắng thay đen, biến người lương thiện như lão Hạc trở thành kẻ trộm, tha hóa và cùng đường
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo
c. Suy nghĩ của ông giáo
Khi chứng kiến cái chết của lão Hạc
“ Không! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn…một nghĩa khác”
→ “ cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn”: vì không gì hủy hoại được nhân phẩm của người lương thiện như lão Hạc để ta có quền hi vọng và tin tưởng ở con người
→ “hay vẫn đáng buồn theo một nghĩa khác” vì người tốt như lão Hạc mà hoàn toàn vô vọng, phải tìm đến cái chết như một sự tự giải thoát tự nguyện và bất đắc dĩ
II. Đọc – hiểu văn bản
4. Nhân vật ông giáo

Nhận xét
Hiểu đời, hiểu người
Giàu lòng nhân ái, vị tha
Biết cảm thông, trân trọng với mọi người
III. Kết luận
1. Nghệ thuật
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
- Cách kể chuyện tự nhiên, giản dị
- Giọng điệu linh hoạt, đa dạng
- Xây dựng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình
2. Nội dung:
- Truyện kể chân thực và cảm động số phận đau thương của người nông dân trong xã hội cũ và phẩm chất cao quý, tiềm tàng của họ
- Tấm long yêu thương, trân trọng của tác giả với người nông dân
- Lời lên án tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến đã giết chết con người, đẩy con người vào bước đường cùng