LÃO HẠC

- Nam Cao -

Văn bản:

LÃO HẠC
(Nam Cao)

I. Giới thiệu tác giả , tác phẩm .
1. Tác giả (SGK)

2. Tác phẩm

II - Phân tích VB
1- Nhân vật lão Hạc
1.1. Tình cảnh của lão Hạc
- Là nông dân, không có ruộng cày, chỉ có một mảnh
vườn, làm thuê để kiếm sống.
- Nhà nghèo, vợ chết
- Không đủ tiền cưới vợ cho con; anh con trai quẫn chí
bỏ đi đồn điền cao su (nơi địa ngục trần gian)và để lại
cho Lão một con chó.
- Đã có khi phải ăn những thứ tự chế sống qua ngày.
- Tự tìm đến cái chết vì quá nghèo

->Tình cảnh khốn cùng về vật chất kéo theo nỗi
đau về tinh thần

II - Phân tích VB
1- Nhân vật lão Hạc
1.1. Tình cảnh của lão Hạc
- Lão đau đớn ,day dứt về trách nhiệm làm cha
- Chỉ có con chó bầu bạn, cuối cùng cũng phải bán đi
- Day dứt, mặc cảm tội lỗi vì trót lừa một con chó.
-> Sự đau khổ, cô đơn về tinh thần
Lão Hạc là con người đau khổ bất hạnh cả về đời
sống vật chất và tinh thần.

1.2. Vẻ đẹp nhân cách của lão Hạc
1.2.a. Tình cảm của lão với con chó Vàng
*Ý nghĩa:
Là vật kỉ niệm con trai để lại
* Tình cảm:
+ Cách gọi: cậu Vàng như một bà hiếm hoi gọi đứa con cầu tự
+ Cách chăm sóc: Bắt rận, tắm, cho ăn ( cơm trong cái bát
như nhà giàu... nhắm vài miếng lại gắp cho nó một miếng)
+ Cách trò chuyện: Chửi yêu, nói với nó như nói một đứa
cháu “À không, ông không giết… ông nuôi”
Gần gũi, gắn bó, thương yêu con chó như con, như cháu. Nó
là một người bạn, là nguồn động viên tinh thần của lão.
( Tình cảm với cậu Vàng chính là tình yêu con, nỗi nhớ con,
nỗi giày vò về trách nhiệm làm cha chưa trọn) .

* Quyết định bán cậu Vàng:
- Nguyên nhân:
+ Vì tiêu hết số tiền dành cho con sau trận ốm, mất việc làm
thuê, cạn nguồn thu hoạch từ vườn vì bão
+ Muốn giữ tiền cho con, mà cậu Vàng thì ăn khoẻ .
->Vì con, vì miếng cơm manh áo.
( Lão mất đi người bạn tinh thần, cô đơn lại càng cô đơn).

* Tâm trạnglão Hạc sau khi bán chó:
+ Lão cố làm ra vui vẻ; cười như mếu, đôi mắt ầng ậng nước;
mặt đột nhiên co rúm lại; vết nhăn: xô lại; ép cho nước mắt
chảy ra; cái đầu ngẹo về một bên; miệng móm mém; mếu máo
như con nít; khóc hu hu.
NT:
Sd phong phú các từ loại. Miêu tả cụ thể, chính xác những
biểu hiện bên ngoài để làm nổi diễn biến tâm trạng nhân vật
(phù hợp với tâm lí, hình dáng và cách biểu hiện của người
già).
=> Vô cùng đau đớn, mặc cảm là kẻ có tội, thương con chó
và không thể tha thứ cho mình.

=> Quyết định vô cùng khó khănsau bao cuộc đấu tranh nội
tâm âm thầm quyết liệt.
- “Thì ra tôi ngần này tuổi đầu rồi mà còn đánh lừa 1 con
chó, nó không ngờ tôi nỡ tâm lừa nó!”
-> Mặc cảm tội lỗi, tự trách mình
- Chua chát ngậm ngùi, nói về số kiếp: “Kiếp con chó ... kiếp
tôi chẳng hạn! - Kiếp người cũng khổ ... cho thật sướng.”
->Cay đắng về số phận con người qua số phận của bản thân;
những câu nói thể hiện nỗi buồn, bất lực sâu sắc trước hiện tại
và tương lai đều mịt mù, vô vọng.
=> Vẻ đẹp tâm hồn của Lão Hạc: trong sáng, trung thực,
nhân hậu và sống rất tình nghĩa và thủy chung.

1.2.b. Tình cảm đối với con trai
- Lão luôn day dứt vì không đủ tiền cưới vợ cho con
- Định bụng dành dụm cho con.
- Lão lo lắng sợ tiêu vào tiền dành cho con nên luôn mấy
ngày lão chỉ ăn củ chuối, sung luộc, con trai con ốc,…
- Lão nhờ ông giáo trông coi hộ mảnh vườn cho con trai
- Cuối cùng lão đi đến một lựa chọn đau lòng: chọn cái chết.
-> Yêu con và hết lòng vì con.

1.2.c. Cái chết của lão Hạc:
- Lão Hạc âm thầm chuẩn bị cho cái chết của mình:
+ Làm văn tự, nhờ ông giáo trông nom hộ 3 sào vườn để khi
con về sẽ có đất ở, có vườn làm... văn tự để tên ông giáo, về
sau này nhờ ông giáo trông nom cho con ông.
+ Gửi ông giáo 30 đồng bạc để khi lão chết nhờ hàng xóm chi
tiêu lo hộ việc ma chay.
-> Lão Hạc chủ động và tự nguyện tìm đến cái chết.
=>  Là một người cha hết lòng vì con. Là người sống chu đáo,
giàu lòng tự trọng.
- Lão tự tử bằng bả chó.
( Lão tự tử bằng bả chó: lão vật vã trên giường, đầu tóc rũ
rượi, quần áo xộc xệch, mắt long sồng sọc, miệng tru tréo, bọt
mép sùi ra, ..vật vã đến hai giờ đồng hồ mới chết.)
-> Cái chết vật vã, đau đớn, dữ dội, để lại nỗi ám ảnh khôn
nguôi trong lòng người đọc.

- Nguyên nhân :
+ Tình cảnh đói khổ túng quẫn đẩy lão Hạc đến cái chết như
hành động tự giải thoát
+Vì lòng thương con âm thầm mà lớn lao, từ lòng tự trọng đáng
kính.(lão nhịn ăn âm thầm dọn đường đi đến cái chết rất chu đáo từ
lúc bán con chó vàng).
- Ý nghĩa cái chết của lão Hạc:
+ Là cách tự giải thoát khỏi số phận cơ cực,để bảo toàn gia sản
cuối cùng cho con và để giữ trọn vẹn giá trị cao quý của con người.
Còn là hình thức lão tự trừng phạt vì đã trót lừa một con chó.
+ Cho thấy số phận nghèo khổ, bế tắc, đáng thương của người
nông dân trong XH cũ.
+Tố cáo XHTDPK đẩy người nông dân đến đường cùng.
-> Tấm lòng nhân đạo của tác giả: cảm thương, trân trọng và tin
tưởng ở nhân cách con người
=> Lão Hạc là người cha rất mực yêu thương con hi sinh tất cả
vì con, Lão Hạc là người nhân hậu và giàu lòng tự trọng.

2 - Nhân vật "tôi"- ông giáo:
* Vị trí của nhân vật ông giáo trong truyện:
- Là người kể chuyện và cũng là người tham gia vào câu
chuyện.
- Nhân vật "tôi" - ông giáo là sự hoá thân nhập vai của chính
tác giả.

* Thái độ, tình cảm của ông giáo đối với lão Hạc:
-Khi nghe lão Hạc kể chuyện về ý định bán con chó vàng
-> Lúc đầu ông giáo còn dửng dưng-> hiểu, đồng cảm chia
sẻ ,sẵn sàng giúp đỡ lão Hạc.
- Khi nghe Binh Tư nói về chuyện lão Hạc xin bả chó: Ông
giáo hiểu lầm lão Hạc: "Con người đáng kính ấy…Cuộc đời
quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn"-> Ông giáo buồn
và thất vọng.
(chi tiết "đánh lừa"chuyển ý nghĩ tốt đẹp của ông giáo và của
mọi người về lão Hạc sang một hướng khác)

- Khi chứng kiến cái chết của lão Hạc:
"Cuộc đời chưa hẳn là đã đáng buồn hay đáng buồn theo một cách
khác".
-> Suy ngẫm về cuộc đời. "Chưa hẳn đã đáng buồn" vì còn những
người cao quý như lão Hạc; còn đáng buồn vì người tốt như lão
Hạc mà không được sống; ông tâm niệm sẽ làm tròn những điều
mà lão Hạc gửi gắm.
- ý nghĩ của ông giáo "Chao ôi!... không bao giờ ta thương".
=> Triết lí xen lẫn cảm xúc xót xa của Nam Cao khẳng định thái độ
ứng xử mang tinh thần nhân đạo: Cần phải nhìn những người
sống quanh ta bằng sự đồng cảm, tình yêu thương; biết đặt mình
vào vị trí của họ mới có thể hiểu đúng về họ.
=> Là trí thức ở nông thôn sống nhân hậu vị tha, luôn có cái
nhìn day dứt đầy triết lí đối với cuộc sống, đối với con người.

GV : Nguyễn Thị Bích Thùy

III - Tổng kết:
1 - Nghệ thuật:
- Kể theo ngôi thứ nhất làm cho truyện gần gũi chân thực, có thể
kết hợp tự nhiên giữa kể và tả biểu lộ cảm xúc, tác giả như kéo
người đọc cùng nhập cuộc, cùng sống, chứng kiến với các nhân
vật.
- Miêu tả tâm lí nhân vật qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói sinh động.
- Kết hợp kể tả, biểu cảm nên lời văn giàu chất trữ tình.
2 - Nội dung, ý nghĩa:
-Toát lên giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo.
- Ca ngợi vẻ đẹp nhân cách của người nông dân: yêu thương con,
nhân hậu sống thuỷ chung tình nghĩa, vị tha tự trọng. Phẩm giá của
người nông dân không bị hoen ố cho dù phải sống trong cảnh khốn
cùng.
- Cảm thương cho số phận của người nông dân trong XH cũ: nghèo
khổ, bần cùng, bế tắc.
* Ghi nhớ SGK tr 48.

III . LUYỆN TẬP
1. Hãy triển khai câu chủ đề sau thành một đoạn văn: “ Lão Hạc,
trước hết là câu chuyện cảm động về tình phụ tử thiêng liêng, giản
dị”
- Hình thức:
+ Đảm bảo hình thức đoạn văn
+ Có thể trình bày theo các cách: diễn dịch, qui nạp,…
-Nôi dung:
Dùng các thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh để làm rõ
vấn đề: câu chuyện về tình phụ tử thiêng liêng, giản dị.

CÂU HỎI
? Qua những phẩm chất tốt đẹp của lão Hạc
em học tập được điều gì?

- Luôn biết dành tình yêu thương cho
mọi người, cho người thân và cho cả loài vật...
- Có lòng tự trọng, lòng trung thực dù
trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng giữ được
phẩm chất tốt đẹp, cao quý.

Bài tập VỀ NHÀ
- Tóm tắt truyện
- Phân tích nhân vật Lão Hạc, ông giáo.
- Tìm hiểu về giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của truyện
- Chuẩn bị bài sau: Từ tượng hình, từ tượng thanh