CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN
VỚI BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Cầu Long Biên gắn với những sự
kiện, quá trình lịch sử nào trong
lịch sử Việt Nam?

BÀI 1:

HIỆN THỰC LỊCH SỬ VÀ
NHẬN THỨC LỊCH SỬ

NỘI DUNG BÀI HỌC
1. Lịch sử là gì?
2. Sử học
a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học
b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học
c. Các phương pháp cơ bản của Sử học
d. Các nguồn sử liệu

1. Lịch sử là gì?
 HS đọc thông tin trong SGK tr.7 và trả lời câu hỏi:

Lịch sử là gì? Khái niệm
“lịch sử” được hiểu theo
những nghĩa nào?

1. Lịch sử là gì?
 Lịch sử là những gì đã diễn ra
trong quá khứ.
 Lịch sử loài người là toàn bộ
những hoạt động của con người từ
khi xuất hiện đến ngày nay.

1. Lịch sử là gì?
KHÁI NIỆM LỊCH SỬ

Hiện thực lịch sử là tất cả

Nhận thức lịch sử là những hiểu

những gì đã diễn ra trong quá

biết của con người về hiện thực

khứ. Hiện thực lịch sử tồn tại

lịch sử, được trình bày, tái hiện

hoàn toàn khách quan, không

theo những cách khác nhau: kể

phụ thuộc vào ý muốn chủ

chuyện, ghi chép, nghiên cứu,

quan của con người.

trình bày,...

1. Lịch sử là gì?
 HS thảo luận nhóm, phân tích Tư liệu 1, Tư liệu 2 SGK tr.7 và trả lời câu
hỏi:
 Em hiểu câu nói của Ét-uốc Ha-lét Ca trong
Tư liệu 1 như thế nào?
 Dựa vào Tư liệu 2, hãy cho biết hình ảnh
nào thể hiện hiện thực lịch sử, hình ảnh
nào thể hiện nhận thức lịch sử?

1. Lịch sử là gì?

 Ý nghĩa: giữa hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử luôn có
khoảng cách, do đó nhà sử học luôn phải “tương tác” với sự
thật lịch sử để không ngừng khám phá về sự thật lịch sử.
Nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử chính là cách con người trong xã hội
hiện tại trò truyện, “đối thoại ” với quá khứ.

1. Lịch sử là gì?
 Hình 2,3 là chứng cứ xác thực
của hiện thực lịch sử.
 Hình 4 là một trong những cách
người đời sau thể hiện kết quả
nhận thức của họ về hiện thực
lịch sử.

1. Lịch sử là gì?
 Ví dụ phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
Khi em soi gương hoặc chụp ảnh:
Hình trong gương và tấm ảnh
chỉ phản ánh được, ghi lại
được bản thân em trong một
khoảnh khắc, một góc nhìn
nào đó, chứ không cho biết
được đầy đủ thông tin về con
Soi gương: bản thân em là hiện

Chụp ảnh: tấm ảnh là

thực lịch sử, hình ảnh của em ở

nhận thức lịch sử.

trong gương là nhận thức lịch sử.

người và cuộc sống của em.

1. Lịch sử là gì?
 HS đọc mục Em có biết SGK tr.8:
Câu chuyện Thầy bói xem voi là một minh
chứng sinh động rằng khi tìm hiểu về một sự
vật, hiện tượng nếu không đặt nó trong cấu
trúc, mối quan hệ toàn diện sẽ dẫn đến sự
phản ánh không đúng, sự vật, hiện tượng bị
bóp méo, xuyên tạc.

1. Lịch sử là gì?
 HS thảo luận nhóm, khai thác thông tin và quan sát Hình 5, 6 trong Tư
liệu 3 SGK tr.8, trả lời câu hỏi vào Phiếu học tập số 1:
 Chỉ ra điểm giống nhau giữa hai tư liệu.
 Chỉ ra những điểm khác nhau giữa hai tư
liệu.
 Giải thích vì sao có sự khác nhau đó.

1. Lịch sử là gì?
 Điểm giống nhau giữa 2 tư liệu:
o Cùng phản ánh về một sự kiện:
cuộc hành trình đi vòng quanh thế
giới bằng đường biển.
o Cùng đề cập đến những nhân vật
lịch sử: Ma-gien-lăng, La-pu-la-pu.

1. Lịch sử là gì?
 Điểm khác nhau giữa 2 tư liệu:
TƯ LIỆU A
Ma-gien-lăng chỉ huy quân đội xâm lược.

TƯ LIỆU B
Ma-gien-lăng chỉ huy đoàn thủy thủ thực hiện phát
kiến địa lí.

Sự kiện đó là cuộc xâm lược đầu tiên của thực dân châu
Âu đến Phi-lip-pin.

Sự kiện đó là cuộc phát kiến địa lí vĩ đại – lần đầu tiên con
người đi vòng quanh thế giới bằng đường biển.

Nội dung tấm bia trong Hình 5 là một cuộc kháng chiến
chống xâm lược của người dân địa phương dưới sự lãnh

Nội dung tấm bia trong Hình 6 đơn giản là cuộc đụng độ
giữa đoàn thám hiểm với người dân địa phương dưới sự

đạo của thủ lĩnh La-pu-la-pu.

lãnh đạo của La-pu-la-pu.

2. Sử học
a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học
 HS thảo luận theo cặp đôi, đọc thông tin mục 2a SGK tr.9, 10 và trả lời
câu hỏi:
 Nêu khái niệm Sử học.
 Nêu đối tượng nghiên cứu, chức năng,
nhiệm vụ của Sử học.

a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học

KHÁI NIỆM

ĐỐI TƯỢNG

Sử học là khoa học

Đối tượng nghiên cứu của

nghiên cứu về quá khứ

Sử học là toàn bộ quá khứ

của loài người.

của loài người.

a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học
CHỨC NĂNG

KHOA HỌC
 Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn
ra trong quá khứ.
 Rút ra bản chất của quá trình lịch
sử để phát hiện quy luật vận động
và phát triển của lịch sử.

XÃ HỘI
 Giáo dục tư tưởng, tình cảm, và đạo
đức.
 Rút ra bài học kinh nghiệm cho cuộc
sống hiện tại.

a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học
NHIỆM VỤ

Giáo dục: góp phần truyền bá những giá
Nhận thức: cung cấp tri thức khoa

trị và truyền thống tốt đẹp trong lịch sử

học, giúp con người tìm hiểu, khám

cho thế hệ sau, góp phần giáo dục đạo

phá hiện thực lịch sử một cách

đức, tinh thần dân tộc, tình yêu quê

khách quan, khoa học, chân thực.

hương, đất nước, bồi dưỡng lòng khoan
dung, nhân ái,…

Dự báo: Thông qua việc tổng kết
thực tiễn, rút ra các bài học kinh
nghiệm,…Sử học góp phần dự báo
về tương lai của đất nước, nhân
loại.

a. Khái niệm, đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học
 HS quan sát Hình 7 SGK tr.9 và yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Xác định đối tượng
nghiên cứu của các
tác phẩm lịch sử có
trong hình.

b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học
 HS thảo luận nhóm, đọc nội dung Tư liệu 4 SGK tr.11 và trả lời câu hỏi:

 Câu chuyện Thôi Trữ giết vua được
lưu truyền để tôn vinh đức tính nào của
nhà sử học?
 Khai thác Tư liệu 4 giúp em biết được
điều gì trong khi nghiên cứu lịch sử?

b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học

Câu chuyện Thôi Trữ giết vua được lưu truyền
để tôn vinh đức tính phải luôn luôn tuân thủ
nguyên tắc trung thực, khách quan trong nghiên
cứu, biên soạn lịch sử của nhà sử học.

b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học
Nội dung Tư liệu 4:
Bên cạnh việc đảm bảo nguyên tắc trung thực,
khách quan trong nghiên cứu lịch sử, nhà sử học
vẫn luôn phải chịu tác động từ những yếu tố
khác nhau như hệ tư tưởng, tôn giáo, quốc gia,
dân tộc, gia đình, hiểu biết và phương tiện nhận
thức của họ.

b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học

Em hãy nêu và phân
tích một số nguyên tắc
cơ bản của Sử học.

b. Nguyên tắc cơ bản của Sử học
KHÁCH QUAN

TRUNG THỰC

NHÂN VĂN, TIẾN BỘ

Tái hiện hiện thực lịch sử, đưa lại Tôn trọng sự thật lịch sử,  Giúp con người hiểu rõ về quá
nhận thức đầy đủ nhất về quá tái hiện nó một cách chân
khứ, rút ra những bài học hữu
khứ của con người dựa trên

thực dựa trên nguồn sử

ích trong cuộc sống.

những thông tin đáng tin cây  là liệu đáng tin cậy, không  Không kích động hận thù, kì thị,
xung đột, sử học phải góp phần
nguyên tắc quan trọng nhất của
xuyên tác sự thật lịch sử.
bảo vệ hòa bình, xây dựng xã hội
Sử học.
văn minh, tiến bộ.

c. Các phương pháp cơ bản của Sử học
 HS quan sát Hình 9 – Sơ đồ các phương pháp cơ bản của Sử học SGK
tr.12 và trả lời câu hỏi:

Hãy nêu một số phương
pháp cơ bản của Sử học.

c. Các phương pháp cơ bản của Sử học
- Phương pháp lịch sử:
 Là phương pháp nghiên cứu sự vật, hiện tượng theo các giai
đoạn phát triển cụ thể của nó.
 Phương pháp đòi hỏi khi xem xét, mô tả, khôi phục sự kiện lịch
sử, nhân vật lịch sử phải đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, tránh
suy diễn, hiện đại hóa lịch sử.

c. Các phương pháp cơ bản của Sử học
- Phương pháp logic:
 Là phương pháp nghiên cứu mối liên hệ biện chứng bên trong các sự
vật, hiện tượng, từ đó nhận thức được bản chất, quy luật phát triển
của sự vật, hiên tượng.
- Phương pháp liên ngành:
 Vận dụng phương pháp, kĩ thuật nghiên cứu của nhiều ngành khoa
học khác nhau (KH XH&NV, KHTN, công nghệ).

c. Các phương pháp cơ bản của Sử học
- Phương pháp lịch đại và đồng đại:
 Lịch đại: tìm hiểu mối liên hệ giữa các sự kiện, nhân vật lịch sử theo
trình tự thời gian trước – sau, quá khứ - hiện tại (mối liên hệ dọc).
 Đồng đại: tìm hiểu mối liên hệ giữa các sự kiện, nhân vật lịch sử diễn
ra trong cùng một thời gian (mối liên hệ ngang).

d. Các nguồn sử liệu
 HS đọc thông tin mục 2d SGK tr.12 và trả lời câu hỏi:

Kể tên một số loại hình sử liệu.
MỘT
SỐ
LOẠI
HÌNH
SỬ
LIỆU

Căn cứ vào hình thức: sử liệu hiện vật, sử liệu
truyền miệng, sử liệu chữ viết, sử liệu hình ảnh,
sử liệu đa phương tiện (phim, băng, đĩa).
Căn cứ vào tính chất: sử liệu trực tiếp (sử liệu gốc, sử
liệu sơ cấp), sử liệu gián tiếp (sử liệu thứ cấp, sử liệu
phát sinh).

d. Các nguồn sử liệu
 HS thảo luận theo cặp đôi và thực hiện nhiêm vụ:
Đóng vai một nhà sử học, em hãy khai
thác và phân tích nhưng thông tin sử liệu
trong Hình 10, 11, 12 SGK tr.12 thông
qua việc vận dụng một số phương pháp
cơ bản của Sử học.

d. Các nguồn sử liệu

Hình 10: Đây là dạng sử liệu kép (sử
liệu gốc và sử liệu hiện vật). Những
chiếc lá đề (chất liệu bằng gốm nung)
chính là phần đầu của những viên
ngói dùng để lợp mái cung điện tại
Hoàng Thành Thăng Long thời Lý.

d. Các nguồn sử liệu

Hình 11: Đây là dạng sử liệu kép
(sử liệu gốc và sử liệu chữ viết).

d. Các nguồn sử liệu

Hình 12: Đây là sử liệu gốc, vừa là sử liệu chữ viết, vừa là
sử liệu hiện vật.

d. Các nguồn sử liệu
 Hãy nên các nhiệm vụ cơ bản của công tác chuẩn bị sử liệu.
• Sưu tầm sử liệu: lập danh mục sử liệu cần sưu tầm; tìm
kiếm, thu thập thông tin liên quan đến đối tượng cần tìm
hiểu.
• Xử lí thông tin sử liệu: phân loại, đánh giá, thẩm định, so
sánh nguồn sử liệu đã thu thập được.

LUYỆN TẬP
Câu 1. Tồn tại hoàn toàn khách quan, không phụ thuộc
vào ý muốn chủ quan của con người là khái niệm:

A. Lịch sử

B. Hiện thực lịch sử

C. Nhận thức lịch sử

D. Khoa học lịch sử

LUYỆN TẬP
Câu 2. Đâu không phải là một trong những nguyên tắc cơ
bản của Sử học:

A. Khách quan

B. Trung thực

C. Nhân văn, tiến bộ

D. Chủ quan

LUYỆN TẬP
Câu 3. Mảnh ngói thời Lê Sơ tráng men là sử liệu:

A. Sử liệu gốc

B. Sử liệu hiện vật

C. Sử liệu hình ảnh

D. Cả A và B đúng

LUYỆN TẬP
Câu 4. Phương pháp nghiên cứu mối liên hệ biện chứng bên trong các sự
vật, hiện tượng, từ đó nhận thức được bản chất, quy luật phát triển của
sự vật, hiên tượng là:

A. Phương pháp logic

B. Phương pháp
đồng đại

C. Phương pháp nghiên
cứu sự vật, hiện tượng

D. Phương pháp
liên ngành

LUYỆN TẬP
Câu 5. Đâu không phải là nhiệm vụ của công tác sưu tầm sử
liệu?
A. Lập danh mục sử liệu
cần sưu tầm.

B. Phân loại nguồn sử liệu
đã thu thập được.

C. Tìm kiếm, thu thập
thông tin liên quan.

D. Thu thập thông tin liên
quan.

VẬN DỤNG
1. Sưu tầm một số tư liệu liên quan đến quá khứ của gia đình/ quê
hương em và viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về những tư liệu
đó. Thông qua những tư liệu đó, em biết được điều gì về gia
đình/quê hương em trong qua s khứ? Cho biết cảm nhận/ cảm
xúc của em khi biết được những điều này.
2. Em hoặc nhóm bạn thân hãy tìm đọc một cuốn truyện/ một
cuốn sách lịch sử, sau đó giới thiệu với các bạn cùng lớp. Điều gì
ở cuốn sách/ cuốn truyện đó khiến em thích nhất?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
 Hoàn thành bài tập phần vận dụng.
 Ôn lại nội dung bài học.
 Học và chuẩn bị bài 2 – Tri thức lịch sử và cuộc sống.

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!