I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC

Năm 1942, Nhà Tiến hóa học
Ơnxt Mayơ đã đưa ra khái niệm
loài sinh học.

Đọc mục I SGK/123 
cho biết thế nào là loài
sinh học?

Ernst Mayr

I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC
1. Khái niệm:
- Loài sinh học (loài giao phối) là một quần thể hoặc một
nhóm quần thể:
+ Các cá thể có khả năng giao phối với nhau sinh ra đời
con có sức sống, có khả năng sinh sản và được cách li
sinh sản với những nhóm quần thể thuộc loài khác.
- Ở các loài sinh sản vô tính, đơn tính sinh, tự phối thì Loài là
nhóm cá thể có vốn gen chung, có những tính trạng chung về
hình thái, sinh lý, có khu phân bố xác định và có chung một lịch
sử phát triển.
Khái niệm loài sinh học không áp dụng
được cho những trường hợp nào? Vì
sao?

I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC
1. Khái niệm
Cho ví dụ về các loài sinh vật mà em biết?

I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC
VOI CHÂU PHI

VOI ẤN ĐỘ

Voi châu Phi và voi Ấn độ có thuộc cùng 1 loài không? Tại
sao?
Voi châu Phi và voi Ấn Độ không thuộc cùng 1 loài vì giữa chúng
không có khả năng giao phối với nhau trong tự nhiên (có cách li
sinh sản), có hình thái khác nhau, có khu vực sống khác nhau.

I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC
1. Khái niệm

Các con La là con lai giữa Lừa
và Ngựa có thể coi là 1 loài
không? Tại sao?
Không, vì chúng không tồn tại
như một nhóm quần thể, không
có khả năng giao phối với nhau
và sinh ra đời con có sức sống.

▼ Để phân biệt loài này với loài khác ta dựa
vào những tiêu chuẩn nào?

2. Các tiêu chuẩn phân biệt 2 loài thân thuộc:
- Tiêu chuẩn hình thái
- Tiêu chuẩn địa lí - sinh thái
- Tiêu chuẩn sinh lí, hóa sinh
- Tiêu chuẩn cách li sinh sản

I. KHÁI NIỆM VỀ LOÀI SINH HỌC

2. Các tiêu chuẩn phân biệt 2 loài thân thuộc

Dê

Cừu
Dựa vào tiêu chuẩn nào để phân biệt đây là 2 loài khác
nhau?
5
Dựa vào tiêu chuẩn hình thái

Xương
rồng 3
cạnh

Xương
rồng 5
cạnh

KHÁI NIỆM LOÀI- PHÂN BIỆT LOÀI
2. Tiêu chuẩn phân biệt 2 loài
-Tiêu chuẩn địa lý- sinh thái
Hai loài thân thuộc chiếm 2 khu phân bố riêng biệt.

Ngựa hoang (Trung Á)

Ngựa vằn (Châu Phi)

KHÁI NIỆM LOÀI- PHÂN BIỆT LOÀI
2. Tiêu chuẩn phân biệt 2 loài
-Tiêu chuẩn địa lý- sinh thái
Các loài khác nhau thì thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau.

Mao lương ẩm

Mao lương nước

KHÁI NIỆM LOÀI- PHÂN BIỆT LOÀI
2. Tiêu chuẩn phân biệt 2 loài
-Tiêu chuẩn sinh lý- hóa sinh:
Cấu trúc Pr, các chỉ tiêu sinh lý khác nhau.

Cả 2 đều thuộc họ Cà nhưng thuốc lá có khả năng tổng hợp ancalôit còn
cà chua thì không

KHÁI NIỆM LOÀI- PHÂN BIỆT LOÀI
2. Tiêu chuẩn phân biệt 2 loài
- Tiêu chuẩn hình thái
- Tiêu chuẩn địa lý-sinh thái
- Tiêu chuẩn sinh lý- hóa sinh
- Tiêu chuẩn sinh sản:
Các cá thể khác loài không giao
phối với nhau hoặc giao phối sinh
ra con không có khả năng sống,
khả năng sinh sản.

▼Tùy vào từng đối tượng khác nhau mà ta sử dụng
các tiêu chuẩn khác nhau để phân biệt các loài.
Đối với Vi Khuẩn: sử dụng tiêu chuẩn hóa sinh
Đối với động thực vật : sử dụng tiêu chuẩn hình thái.
Một số trường hợp phải phối hợp nhiều tiêu chuẩn.

▼Trong các tiêu chuẩn kể trên, vận dụng tiêu chuẩn
nào là chính xác nhất?

II. Các cơ chế cách ly
1. Khái niệm cách ly sinh sản
Đọc SGK/123 mục II Thế nào là cách li và
cách li sinh sản?

Cách li sinh sản là các trở ngại trên cơ thể
sinh vật (trở ngại sinh học) ngăn cản các cá
thể giao phối với nhau hoặc ngăn cản tạo ra
con lai hữu thụ.

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN
1. Khái niệm cách ly sinh sản
2. Các cơ chế cách ly sinh sản
Có mấy cơ chế cách ly?
-Cách ly trước hợp tử
-Cách ly sau hợp tử

Nội dung

Cách ly trước hợp tử

Cách ly sau hợp tử

Khái niệm

Những trở ngại ngăn cản sinh vật
giao phối với nhau.
Thực chất là ngăn cản sự thụ
tinh tạo ra hợp tử

Những trở ngại ngăn cản việc
tạo ra con lai hoặc ngăn cản
tạo ra con lai hữu thụ

-Cách ly nơi ở: các cá thể trong
cùng một khu vực địa lý nhưng
không giao phối
-Cách ly tập tính: sinh vật khác
loài có những tập tính giao phối
riêng biệt
-Cách ly mùa vụ: sinh vật khác
loài sinh sản khác mùa
-Cách ly cơ học: sinh vật khác
loài có cấu tạo cơ quan sinh sản
khác nhau

Con lai khác loài không có sức
sống hoặc có sức sống nhưng
không sinh sản hữu tính được
do khác biệt về cấu trúc di
truyền  mất cân bằng gen 
giảm khả năng sinh sản hoặc
cơ thể bất thụ hoàn toàn

Sẻ ngô Châu Âu không giao phối
với sẻ ngô Trung Quốc

Ngựa giao phối với lừa  con
La hoặc con Bacdo bất thụ

Đặc điểm

Ví dụ

Chim sẻ ngô Trung Quốc

Chim sẻ ngô Châu Âu

Chim sẻ ngô Trung Quốc Và chim sẻ ngô Châu Âu không giao
phối với nhau

- Cách

li nơi ở (sinh cảnh): sống cùng khu vực địa lí nhưng

khác sinh cảnh nên không thể giao phối.

Cách li nơi ở

Loài mao lương sống ở
bãi cỏ ẩm

Loài mao lương sống
ở bờ mương

Cách li tập tính

Con đực “làm
quen” với con
cái từ phía sau
để giao phối

Con đực cong đuôi
phun tín hiệu hóa
học lên mình con
cái để “dụ dỗ”

Con đực đến đối
diện con cái và rung
cánh trước khi giao
phối

Cách li thời gian

Chồn hôi có đốm Miền Chồn hôi có đốm ở Miền Tây
Đông có mùa giao phối vào có mùa giao phối vào cuối
cuối đông.
hè.

Cách li cơ học

C¸ch li c¬ häc: cấu tạo cơ quan sinh sản khác nhau nên
chúng không thể giao phối với nhau

Cách li cơ học

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN

Cách li sau hợp tử
Có

giao phối nhưng không thụ tinh,

Ngỗng

Vịt

Ví dụ: Tinh trùng ngỗng không sống được trong âm đạo
vịt cái.

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN

Cách li sau hợp tử

Trứng nhái thụ tinh bằng tinh trùng của Cóc thì hợp
tử không phát triển

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN

Cách li sau hợp tử

Cừu có thể giao phối với dê tạo hợp tử nhưng hợp tử
chết ngay.

Cách li sau hợp tử

La bất thụ

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN
1. Khái niệm cách ly sinh sản
2. Các cơ chế cách ly sinh sản
3. Vai trò cơ chế cách ly
Các cơ chế cách li có vai trò
như thế nào trong quá trình
tiếnrahóa?
Điều gì xảy
nếu giữa các

loài không có sự cách ly sinh
sản?

II.CÁC CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN
3 Vai trò cơ chế cách ly
+ Ngăn cản các loài trao đổi vốn gen cho nhau nên duy trì
được sự toàn vẹn của loài(bảo đảm được những đặc điểm
riêng của mỗi loài)
+ Cùng với nhân tố tiến hóa ,các cơ chế cách ly làm phân hóa
vốn gen dẫn tới hình thành loài mới tạo nên sự đa dạng
phong phú trong sinh giới.

Mỗi loài duy trì được những đặc trưng riêng

Sáo đen mỏ trắng.

Rền gai.

Sáo đen mỏ vàng.

Rền tía.

Sáo nâu.

Rền cơm.

Mỗi loài duy trì được những đặc trưng riêng

CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Câu 1: Nội dung của tiêu chuẩn hình thái dùng để phân biệt 2 loài
thân thuộc là?
a. Các cá thể thuộc 2 loài khác nhau phải sống ở những môi
trường khác nhau
b. Các cá thể thuộc 2 loài khác nhau phải có sự gián đoạn về
hình thái
c. Các cá thể thuộc 2 loài khác nhau phải có bộ NST 2n
khác nhau
d. Các cá thể thuộc 2 loài khác nhau phải có sự khác biệt vcề
trình tự các axit amin trong chuỗi polypeptit

CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Câu 2: Một hoặc một nhóm quần thể gồm các cá thể có khả năng
giao phối với nhau trong tự nhiên và sinh ra đời con có sức sống, có
khả năng sinh sản và cách ly sinh sản với các nhóm quần thể khác gọi
là?
a. Quần thể sinh vật
b. Quần thể giao phối
c. Quần thể tự phối
d. Loài sinh học

CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Câu 3: Để phân biệt 2 loài vi khuẩn có quan hệ thân thuộc, tiêu
chuẩn phân biệt quan trọng nhất là?
a. Tiêu chuẩn hình thái
b. Tiêu chuẩn hóa sinh
c. Tiêu chuẩn cách ly sinh sản
d. Tiêu chuẩn địa lý

Câu 4: Các trường hợp sau thuộc loại cách ly nào?

Chim én sinh sản vào mùa xuân, chim gáy sinh sản vào
mùa hè
 Cách ly mùa vụ

Câu 5: Các trường hợp sau thuộc loại cách ly nào?

Cây thông ở thung lũng với cây thông ở đỉnh núi không giao
phấn được với nhau do điều kiện sinh thái khác nhau
 Cách ly nơi ở (sinh cảnh)

Câu 6: Các trường hợp sau thuộc loại cách ly nào?

Các cây thuộc các loài khác nhau có cấu tạo hoa khác nhau nên
hạt phấn của loài cây này không thể thụ phấn cho hoa của loài
cây khác
 Cách ly cơ học

Câu 7: Các trường hợp sau thuộc loại cách ly nào?

Các loài có tập tính giao phối khác nhau sẽ không giao
phối với nhau
 Cách ly tập tính

CHƯƠNG I

Loài khỉ

Loài tinh tinh

Dựa vào tiêu chuẩn nào để phân biệt được 2 loài trên?
 Tiêu chuẩn hình thái

CHƯƠNG I

VK E.Coli

Trùng roi thìa

Đối với các loài vi khuẩn, để phân biệt loài này với loài
khác ta dựa vào tiêu chuẩn nào?
 Tiêu chuẩn hóa sinh(hình thái)

HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC Ở NHÀ
- Trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.
- Đọc mục “Em có biết!”
- Đọc trước bài 29 “Quá trình hình thành loài”
và cho biết:
+ Chướng ngại địa lí là gì?
+ Tại sao cách li địa lí dẫn đến hình thành loài
mới?