CHƯƠNG IV:
VẬT LÍ HẠT
NHÂN
BÀI 21:
CẤU TRÚC
HẠT NHÂN
CREATED BY TỔ 3

 Hơn 2 000 năm trước, Democritus

CÓ THỂ BẠN
CHƯA BIẾT

(Đêmôcrít), một triết gia người Hy Lạp,
đã đưa ra ý tưởng vật chất được cấu
tạo từ các hạt không thể chia nhỏ,
được gọi là nguyên tử.

ĐỂ HIỂU RÕ
HƠN TA CÙNG
VÀO BÀI HÔM
NAY

NỘI DUNG CHÍNH:

I. THÍ NGHIỆM
TÁN XẠ HẠT
ALPHA

II.
NUCLEON
VÀ KÍ HIỆU
HẠT NHÂN

I. THÍ NGHIỆM CẤU
TẠO HẠT ALPHA

Năm 1897, nhà vật lí Joseph John
Thompson (1856-1940) đã phát hiện sự tồn tại
của các electron mang điện âm trong nguyên tử
dựa trên nhưng nghiên cứu về tia âm cực (tia
cathode)

I. THÍ NGHIỆM CẤU
TẠO HẠT ALPHA

Sau đó, ông đã đề xuất một mô
hình nguyên tử gồm phần điện tích
dương phân bố đều trong một không
gian hình cầu đạc và các electron được
phân bố trong hình cầu đó.

I. THÍ NGHIỆM CẤU
TẠO HẠT ALPHA
Mô hình nguyên tử đầu tiên giống
như một một chiếc bánh ngọt có mận
khô bên trong.
Các mẩu mận khô biểu hiện các
electron mang điện tích âm có khối
lượng và kích thước rất nhỏ so với
nguyên tử.

Phần còn lại của
nguyên tử
electron

-

I. THÍ NGHIỆM CẤU
TẠO HẠT ALPHA

Năm 1911, Ernest Rutherford (Ơ-nớt Rơ-dơpho) tiến hành thí nghiệm khám phá nguyên tử vàng.

I. THÍ NGHIỆM CẤU
TẠO HẠT ALPHA
Rutherford sử dụng
chum hạt alpha mang điện
tích dương (kí hiệu α,
chính là hạt nhân nguyên
tử He). Chùm hạt này
được phát ra từ nguồn R
bắn vào lá vàng D rất
mỏng, được đặt trong hộp
chân không G.

Để phát hiện các
hạt alpha sau khi đi qua
lá vàng, ông dung kính
hiển vi M để quan sát
các đốm phát sang khi
các hạt này đạt và kính
S có phủ chất huỳnh
quang.

Khi di chuyển kính hiển
vi từ vị trí (1) đến vị trí (2), tần
suất đốm sang xuất hiện trên
màn S giảm đi rất nhanh. Tại vị
trí (2) vẫn thấy xuất hiện các
đốm sang nhưng tần suất ít
hơn so với tại vị trí (1) cỡ 10^4
lần.

Minh hoạ kết quả thí nghiệm
tán xạ hạt alpha (α)

Hiện tượng lệch
hướng chuyển động của hạt
alpha khi đến gần hạt nhân
vàng gọi là hiện tượng tán
xạ hạt alpha.

Thí nghiệm tán xạ hạt 𝛼 đã cung
cấp bằng chứng cho sự tồn tại
của hạt nhân. Hạt nhân mang
điện tích dương, có đường kính
cỡ
, nằm tại tâm của
nguyên tử và tập trung gần như
toàn bộ khối lượng nguyên tử.

II. NUCLEON VÀ KÍ HIỆU HẠT NHÂN
1. NUCLEON
Hạt nhân nguyên tử được cấu tạo bởi những hạt
nhỏ gọi là nucleon. Có 2 loại nucleon:

Khối lượng nguyên tử bằng tổng khối lượng hạt
nhân và electron có trong nguyên tử. Hạt nhân có
khối lượng rất lớn so với khối lượng của các
electron, vì vậy khối lượng nguyên tử gần như
tập trung toàn bộ ở hạt nhân.

1. NUCLEON
Đơn vị khối lượng nguyên tử được kí hiệu là amu (viết tắt là u):

Số proton trong hạt nhân bằng Z. Tổng số nucleon trong một hạt nhân
được kí hiệu là A; A gọi là số khối.
Hạt nhân cấu tạo gồm A nucleon, trong đó có Z proton và N = A - Z
neutron.
Các nucleon nằm sát nhau và không chồng lấn vào nhau. Có thể coi hạt nhân nguyên tử như một
quả cầu bán kính R; R phụ thuộc vào tổng số hạt nucleon A theo công thức gần đúng:

Kích thước của một số hạt nhân

Hình 21.7. Cỡ kích thước của một số loại hạt vi mô.

2. Kí hiệu hạt nhân

* Kí hiệu hạt nhân:
 Số proton trong hạt nhân bằng Z, với Z là số thứ

tự trong bảng tuần hoàn. Gọi Z là nguyên tử số

 Tổng số nucleon trong một hạt nhân có hiệu là

A. A gọi là số khối

 Số neutron trong hạt nhân là: A - Z

2. Kí hiệu hạt nhân

2. Kí hiệu hạt nhân

3. Đồng vị

3. Đồng vị