DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG 12. BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG
TẠO

BÀI 2

ỮNG Ô CỬA NHÌN RA CUỘC SỐNG
(Truyện hiện thực và lãng mạn)
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm
-Trường: THPT Tam Nông (Đồng Tháp)

Ngữ văn 12

BÀI 2

G Ô CỬA NHÌN RA CUỘC

(Truyện hiện thực và lãng mạn)

MỤC TIÊU

Năng lực Phẩm chất

* Năng lực chung: Học sinh
phát triển: Tư duy phản biện,
năng lực hợp tác, giải quyết vấn
đề,….
* Năng lực đặc thù:
- Học sinh nhận biết
được một số đặc điểm cơ
bản của phong cách cổ
điển, hiện thực và lãng

MỤC TIÊU

Kiến thức – Kỹ năng

*Kiến thức:
- Một số đặc điểm cơ bản của
phong cách hiện thực; khái
niệm về tỉnh chỉnh thể của tác
phẩm,
sự kiện trong tác phẩm
* Kỹ năng:
truyện;
các viết
giá trị
củavăn
tác bản
- Học sinh
được
phẩm
văn về
học.
nghị luận
một vấn đề có
-liên
Cách
đọcđến
truyện
quan
tuổi mang
trẻ. đặc
điểm của phong cách hiện

BÀI 2

ỮNG Ô CỬA NHÌN RA CUỘC SỐNG
(Truyện hiện thực và lãng mạn)
TRI THỨC NGỮ VĂN

1. Hoạt động tìm hiểu Tri thức Ngữ văn:
- Phong cách hiện thực;
- Tính chỉnh thể của tác phẩm;
- Sự kiện trong tác phẩm truyện;
- Các giá trị của tác phẩm văn học

(1) Đọc lại mục Phong cách lãng mạn (Bài 1, SGK, tr. 10) và mục Phong
cách hiện thực
(Bài 2, SGK, tr. 29), lập bảng so sánh đặc điểm của hai phong cách sáng tác
trên.
 
Đề tài
Cảm hứng
 
Nghệ thuật

Phong cách lãng mạn

Phong cách hiện thực

(1) Đọc lại mục Phong cách lãng mạn (Bài 1, SGK, tr. 10) và mục Phong cách
hiện thực
(Bài 2, SGK, tr. 29), lập bảng so sánh đặc điểm của hai phong cách sáng tác
trên.
 

Phong cách lãng mạn

Phong cách hiện thực

Đề tài

Tình cảm, cảm xúc và trí tưởng Đời sống hằng ngày, cuộc sống và môi trường xã hội
tượng
đương thời

Cảm hứng

Giải phóng con người cá nhân,
bộc lộ cá tính

 
Nghệ thuật

Có xu hướng phá vỡ các quy Có xu hướng khắc hoạ chính xác, tỉ mỉ những bức tranh
phạm nhằm giải phóng con chân thực về cuộc sống và môi trường xã hội, những
người cá nhân, bộc lộ cá tính nhân vật điển hình cho một hoàn cảnh, tính cách, số
phận trong xã hội

Phê phán, bóc trần những tiêu cực của thực tại

(2)

Đọc mục tính chỉnh thể của tác phẩm (SGK, tr. 29) và điền
thông tin vào sơ đồ sau:
Chỉnh thể tác phẩm

Hình thức
....................
....................
....................

Nội dung
....................
....................
....................

Nội dung
Chỉnh thể
tác phẩm

–
–
–
–

Đề tài
Chủ đề
Tư tưởng
...

Hình thức
– Kết cấu
– Ngôn ngữ
– Sự kiện, chi tiết
– Nhân vật

 

(3)
Đọc mục sự kiện trong tác phẩm truyện (SGK, tr. 29 –
30) và trả lời câu hỏi: Thế nào là sự kiện trong tác phẩm truyện?
Lấy ví dụ từ một truyện đã đọc để làm rõ.
Sự kiện trong tác phẩm truyện là những sự việc, biến cố quan
trọng tác động đến nhân vật, tạo ra sự thay đổi của nhân vật, thúc
đẩy cốt truyện phát triển. Sự kiện vừa phản ánh các mối quan
hệ, xung đột xã hội vừa giúp bộc lộ tính cách và số phận nhân
vật.
Ví dụ: Sự kiện nhân vật “tôi” trong truyện Giang (Bảo Ninh) trượt
chân ngã và đến giếng nước ở đầu trấn để rửa ráy đã mở ra cuộc gặp gỡ
và tình cảm giữa nhân vật “tôi” và cô gái tên Giang.

(4) Đọc mục các giá trị của tác phẩm văn học (SGK, tr. 29
– 30) và điền vào sơ đồ:
Giá
trị..........................................................

Các giá
trị chính
của văn
học

Giá
trị..........................................................

Giá
trị..........................................................

Thể hiện qua
....................
....................
....................

(4) Đọc mục các giá trị của tác phẩm văn học (SGK, tr. 29
– 30) và điền vào sơ đồ:
Giá trị nhận thức: hiểu biết về tự nhiên,
xã hội và chính bản thân mình.

Các giá
trị chính
của văn
học

Thể hiện qua:
- Hình tượng

Giá trị giáo dục: hình thành hẩm chất
đạo đức thay đổi thế giới quan, nhân sinh
quan

Giá trị thẩm mỹ: thỏa mãn nhu cầu về
cái đẹp, phát triển năng lực, thị hiếu về cái
đẹp

- Ngôn ngữ

TRI THỨC NGỮ VĂN
LUYỆN TẬP

Một số nhà văn và tác phẩm tiêu biểu trong thời kì những năm
đầu TKXX – Trước CMT8/1945

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Em hãy hình dung một người rơi vào hoàn cảnh nghèo đói, túng
quẫn, họ sẽ có những phản ứng như thế nào? Lí giải dự đoán
của em.

ĐỌC VĂN BẢN 1:

LÃO HẠC
(Nam Cao)

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
I. Tìm hiểu chung về tác giả Nam Cao và tác phẩm “Lão Hạc”
- Tác giả: Nam Cao là “nhà văn hiện thực xuất sắc với những truyện ngắn,
nguyện dài chân thực viết về người nông dân nghèo đói bị vùi dập và
người tri thức nghèo sống mòn mỏi, bế tắc trong xã hội cũ”
- Tác phẩm “Lão Hạc” là một truyện ngắn xuất sắc của Nam Cao viết về đề
tài người nông dân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945

II. Đọc hiểu tác phẩm “Lão Hạc”
1. Tìm hiểu một số đặc điểm của truyện ngắn và tính chỉnh thể của tác phẩm
a. Tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”.
b. Tìm hiểu nhân vật lão Hạc và ông giáo.
c. Tìm hiểu ngôi kể, điểm nhìn.
2. Tìm hiểu một số giá trị của tác phẩm văn học và các giá trị văn hoá, triết lí nhân
sinh qua truyện ngắn “Lão Hạc”
3. Tìm hiểu đặc điểm của phong cách hiện thực qua truyện ngắn Lão Hạc

II. Đọc hiểu tác phẩm “Lão Hạc”
1. Tìm hiểu một số đặc điểm của truyện ngắn và tính chỉnh thể của tác phẩm
a. Tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”.
– Lão Hạc sang nhà ông giáo tâm sự về việc bán chó à Ông giáo thờ ơ nghĩ về năm quyển
sách của mình và hồi tưởng về đứa con trai của lão Hạc đã đi phu ở Nam Kỳ à Ông giáo
hiểu ra con chó là kỉ vật của đứa con, nên rất quý giá với lão Hạc.
– Lão Hạc sang nhà ông giáo tâm sự về việc đã bán chó à Ông giáo xót xa, đồng cảm với
lão Hạc và không còn tiếc sách của mình à Lão Hạc ngỏ ý gửi vườn và một số tiền cho ông
giáo để lo hậu sự cho mình à Từ đó, lão Hạc chỉ ăn khoai ráy và từ chối mọi sự giúp đỡ
của ông giáo.
– Ông giáo nghe Binh Tư nói về việc lão Hạc xin bả chó và thất vọng về con người lão Hạc
à Ông giáo và người trong làng chứng kiến lão Hạc tự tử bằng bả chó à Ông giáo tự hứa sẽ
giữ gìn mảnh vườn cẩn thận và giao lại cho con trai lão.

II. Đọc hiểu tác phẩm “Lão Hạc”
1. Tìm hiểu một số đặc điểm của truyện ngắn và tính chỉnh thể của tác phẩm
a. Tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”.
b. Tìm hiểu nhân vật lão Hạc và ông giáo.
Câu 2a: Nêu một số nét tính cách nổi bật của nhân vật lão Hạc và cho biết những chi
tiết nào thể hiện tính cách đó?
Tính cách
Chi tiết thể hiện
...

...

...

...

1. Tìm hiểu một số đặc điểm của truyện ngắn và tính chỉnh thể của tác phẩm
a. Tóm tắt truyện ngắn “Lão Hạc”.
b. Tìm hiểu nhân vật lão Hạc và ông giáo.
Tính cách

Nhân hậu, giàu
lòng yêu thương

Tự trọng

Chi tiết thể hiện
–Lo lắng sắp xếp chu toàn mọi thứ...
cho cuộc đời con, không cho
con bán vườn vì lo cho đời sống của con sau này.
–Nhìn con chó luôn nhớ đến con, trông ngóng thư con.
–Đau khổ vì sợ mất con khi con nộp thẻ đi phu.
–Giữ gìn mảnh vườn cho con, thà chết chứ không bán đi một sào.
– Chăm sóc con chó Vàng như con cháu mình (tắm rửa bắt rận,
gọi “cậu”, tâm sự với nó như với cháu mình, cho ăn trong bát,…).
– Đau đớn, dằn vặt khi buộc phải bán con chó Vàng.
–Dù nghèo đói nhưng vẫn tự chuẩn...bị tiền lo hậu sự cho mình,
không muốn phiền đến hàng xóm.
–Cương quyết không nhận sự giúp đỡ từ ông giáo.
– Chọn cái chết bằng bả chó để không làm phiền mọi người.

 

Thời điểm
Khi nghe lão Hạc nói về
việc bán chó
Khi nhớ lại nguồn gốc của
con chó và hoàn cảnh của
lão Hạc
 
Khi lão Hạc nói đã bán chó
Khi lão Hạc ăn khoai ráy
qua ngày và từ chối sự
giúp đỡ của ông giáo
Khi nghe Binh Tư nói về
việc lão Hạc xin bả chó
 
Khi chứng kiến cái chết
của lão Hạc

Chi tiết, từ ngữ thể hiện suy nghĩ, cảm nhận của ông giáo về hành
động của lão Hạc

Thái độ, tình cảm của ông
giáo đối với lão Hạc

 

Thời điểm

Chi tiết, từ ngữ thể hiện suy nghĩ, cảm nhận của ông giáo về hành
động của lão Hạc

Khi nghe lão Hạc nói về
việc bán chó

Trong lòng tôi rất dửng dưng. Tôi nghe câu ấy đã nhàm rồi… Làm Thờ ơ, không quan tâm
quái gì một con chó mà lão có vẻ băn khoăn quá thế

Thái độ, tình cảm của ông
giáo đối với lão Hạc

Khi nhớ lại nguồn gốc của Bây giờ thì tôi hiểu tại sao lão không muốn bán con chó vàng của  
con chó và hoàn cảnh của lão. Lão chỉ còn mình nó để làm khuây
Cảm động, thấu hiểu
lão Hạc
 
Trông lão cười như mếu và đôi mắt lão ầng ậng nước, tôi muốn ôm  
Khi lão Hạc nói đã bán chó choàng lấy lão mà oà lên khóc. Bây giờ thì tôi không xót năm Xót xa, đồng cảm
quyển sách của tôi quá như trước nữa
Khi lão Hạc ăn khoai ráy Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy và tôi cũng buồn lắm. Những người Thương cảm cho lão Hạc xen
qua ngày và từ chối sự nghèo nhiều tự ái vẫn thường như thế. Họ dễ tủi thân nên rất hay lẫn trách móc lão quá tự ái và
giúp đỡ của ông giáo
chạnh lòng
không hiểu mình
Khi nghe Binh Tư nói về Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Con người  
việc lão Hạc xin bả chó
như thế ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời Đau xót, thất vọng về lão Hạc
quả thật cứ một ngày một thêm đáng buồn
và cuộc đời
 
Khi chứng kiến cái chết
của lão Hạc

Không! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay vẫn đáng buồn
nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác… Nhưng nói ra làm gì
nữa! Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt

Xúc động, đau buồn nhưng
không còn thất vọng về lão
Hạc và cuộc đời

Câu 5a: Đọc đoạn văn sau: “Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố
tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi... toàn những cớ
để cho ta tàn nhẫn; không bao giờ ta thấy họ là những người đáng thương; không bao giờ
ta thương...” (Lão Hạc). Từ việc trả lời câu 4, hãy cho biết đoạn văn thể hiện quan niệm
của ông giáo về vấn đề gì; ông đã “cố tìm mà hiểu” như thế nào?
Gợi ý: Trước khi ông giáo có suy nghĩ ấy, sự kiện gì đã xảy ra?
– Quan niệm của ông giáo về cách để hiểu đúng, hiểu sâu về người khác. Theo ông giáo, để hiểu
đúng, hiểu sâu về người khác, ta cần có cả sự độ lượng, cảm thông lẫn sự nỗ lực không ngừng. Việc
nhận thức đúng đắn về một con người đòi hỏi ta phải “cố”, phải luôn đặt mình vào hoàn cảnh của
người khác để thấu cảm cho tâm tư của họ và hơn nữa, phải luôn nhận thức lại, lật lại những gì mình
đã biết về họ, vượt qua những thiên kiến có sẵn trong mình. Bởi con người là một thực thể không
ngừng thay đổi nên chúng ta khó có thể có lời kết luận cuối cùng về một con người.
– Hành trình “cố tìm” của ông giáo để “hiểu” lão Hạc: Ông giáo đã không ngừng vượt qua những thiên
kiến bản thân để cố gắng thấu hiểu cho lão Hạc: ông đã vượt qua suy nghĩ chủ quan ban đầu của mình
khi nghĩ con chó Vàng chỉ như một món tài sản, không so được với sách vở của ông, để thấu hiểu vì sao
lão Hạc lại đau buồn khi phải bán chó. Nhưng cuối cùng, ông vẫn rơi vào sự hiểu lầm tai hại, chỉ vì vô
tình chấp nhận cái nhìn hẹp hòi, thiên kiến của Binh Tư về lão Hạc.

c. Tìm hiểu ngôi kể, điểm nhìn.

Ngôi kể

-Ngôi kể thứ nhất

Điểm nhìn

-Điểm nhìn ông giáo

Tác dụng

Tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể và điểm nhìn

• Toàn bộ cuộc đời lão Hạc hiện lên qua cái nhìn, cảm xúc và suy nghĩ của ông giáo, kể cả
những hiểu lầm hoặc đánh giá lầm của chính bản thân ông về lão Hạc,
• Thể hiện rõ tính cách nhân từ, tốt bụng và những nỗ lực muốn thấu hiểu con người của
ông giáo.

2. Tìm hiểu một số giá trị của tác phẩm văn học và các giá trị văn hoá, triết lí nhân
sinh qua truyện ngắn “Lão Hạc”

- Hoàn cảnh sống đã tác động như thế nào đến số
phận, tính cách của nhân vật?
- Theo bạn, lão Hạc tiêu biểu cho tầng lớp nào
trong xã hội đương thời?

2. Tìm hiểu một số giá trị của tác phẩm văn học và các giá trị văn hoá, triết lí nhân
sinh qua truyện ngắn “Lão Hạc”
(1) Câu 2b:
– Hoàn cảnh sống của lão Hạc: Là nông dân ở một vùng nông thôn nghèo, người làng xung quanh đều vất vả kiếm sống,
giành giật nhau từng công việc, kiếm tiền bằng những nghề lương thiện lẫn bất lương; từng có một gia đình hạnh phúc, tôn
trọng và yêu thương nhau (người vợ vất vả làm lụng mua được mảnh vườn cho con, đứa con trai tôn trọng và nghe lời cha, lo
lắng gửi lại tiền trước khi đi xa kiếm sống,…); vợ mất sớm, con đi xa, tuổi già neo đơn, chỉ còn một con chó bầu bạn.
– Mối liên hệ giữa tính cách và hoàn cảnh: Hoàn cảnh gia đình khiến cho lão Hạc luôn muốn bảo vệ tâm nguyện của người
vợ đã mất (giữ mảnh vườn cho con) và chăm lo cho đứa con độc nhất dù anh đã trưởng thành (lo lắng sắp xếp tương lai cho
con); Giữa làng xóm khốn khó, phức tạp, bon chen, lão Hạc luôn giữ tâm hồn lương thiện, trong sáng, lão tự trọng bao
nhiêu thì cũng tôn trọng người khác bấy nhiêu (lão không muốn làm phiền ai và luôn nói về người khác bằng lời lẽ tôn
trọng nhất có thể “gọi là của lão có tí chút còn bao nhiêu đành nhờ hàng xóm cả…”.).
=> Nhân vật lão Hạc là điển hình của tầng lớp nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945: nghèo
khổ, khốn cùng, bị đẩy vào hoàn cảnh buộc phải lựa chọn giữa một bên là hi sinh nhân cách và đạp lên người khác để có
miếng ăn mà sống và một bên là chết để dành sự sống cho gia đình, người thân và bảo toàn lòng tự trọng.

2. Tìm hiểu một số giá trị của tác phẩm văn học và các giá trị văn hoá, triết lí nhân
sinh qua truyện ngắn “Lão Hạc”

(2) Câu 5b: HS tự do trình bày quan điểm cá nhân miễn là lập
luận hợp lí, chặt chẽ.

2. Tìm hiểu một số giá trị của tác phẩm văn học và các giá trị văn hoá, triết lí nhân
sinh qua truyện ngắn “Lão Hạc”
(3) Câu 6: Qua nhân vật lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao, Em có nhận xét
gì về cuộc sống của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 ?
- Nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 đang dần suy tàn, kiệt
quệ, nông dân bị bần cùng hoá, gần như chỉ còn đường chết để bảo vệ chút thiện lương
cuối cùng.
- Một số chi tiết điển hình cho đời sống người nông dân Việt Nam Cách mạng tháng
Tám năm 1945 được đề cập trong tác phẩm: thanh niên nông thôn bỏ làng đi phu trong
các đồn điền của Pháp (dù văn hoá Bắc Bộ vốn rất trọng việc gắn bó với quê hương làng
xóm), khiến mô hình gia đình truyền thống dần rạn vỡ; các ngành nghề thủ công truyền
thống dần mai một (làng lão Hạc bị mất vé sợi khiến nghề dệt suy tàn), thợ thủ công thất
nghiệp, đời sống sa sút, khó khăn; làng quê tiêu điều do mất mùa, người nông dân không
sống nổi trên mảnh đất của chính mình, họ phải tranh giành nhau từng công việc để kiếm

3. Tìm hiểu đặc điểm của phong cách hiện thực qua truyện ngắn “Lão Hạc”

Câu 7. Theo em, tác phẩm “Lão Hạc” của Nam Cao được viết theo
phong cách lãng mạn hay phong cách hiện thực? Căn cứ vào đâu để em
khẳng định như vậy? (Câu 7 sgk)
 
Đề tài

Phong cách hiện thực
Thể hiện trong “Lão Hạc”
Đời sống hằng ngày, cuộc sống và môi trường xã  
hội đương thời

Cảm
hứng

Phê phán, bóc trần những tiêu cực của thực tại

Nghệ
thuật

Có xu hướng khắc hoạ chính xác, tỉ mỉ những bức  
tranh chân thực về cuộc sống và môi trường xã
hội, những nhân vật điển hình cho một hoàn cảnh,
tính cách, số phận trong xã hội

 

Truyện ngắn Lão Hạc được viết theo phong cách hiện thực vì có những căn cứ sau:
 

Phong cách hiện thực

Thể hiện trong “Lão Hạc”

Đề tài

Đời sống hằng ngày, cuộc Nông thôn Việt Nam và đời sống người nông dân trước
sống và môi trường xã hội
Cách mạng tháng Tám năm 1945.
đương thời

Cảm
hứng

Phê phán, bóc trần những
tiêu cực của thực tại

Nghệ
thuật

Có xu hướng khắc hoạ
chính xác, tỉ mỉ những bức
tranh chân thực về cuộc
sống và môi trường xã hội,
những nhân vật điển hình
cho một hoàn cảnh, tính
cách, số phận trong xã hội

Phơi bày hiện thực tăm tối và đời sống khốn cùng của
người nông dân, từ đó ca ngợi sức mạnh của tình yêu
thương và bản chất lương thiện của họ.
Sử dụng một loạt những hình ảnh, chi tiết chân thực, xuất
phát từ đời sống nông thôn Việt Nam trước Cách mạng
tháng Tám năm 1945 thời Nam Cao sống (nông thôn mất
mùa, làng bị mất vé sợi, dân làng tranh nhau chút kế sinh
nhai, thanh niên nông thôn nộp thẻ đi phu đồn điền thực
dân Pháp); nhân vật điển hình cho tầng lớp nông dân Việt
Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.

TỔNG KẾT

Nghệ thuật

Nội dung
Số phận và hoàn
cảnh của những
người nông dân
trước Cách
mạng Tháng 8 ở
Nông thôn Việt
Nam

• Lựa chọn
ngôi kể,
điểm nhìn,
lời người
kể chuyện

• Xây
dựng
khắc
họa
nhân vật

Ngôn
ngữ chân
thực, gần
với đời
sống

HOẠT ĐỘNG: VẬN DỤNG, LIÊN HỆ

HOẠT ĐỘNG: VẬN DỤNG, LIÊN HỆ
Qua nhân vật Lão Hạc, em hãy trình bày suy nghĩ của mình về tầm quan
trọng của việc giữ gìn một phẩm chất cao đẹp ngay cả khi đối mặt với
những tình huống éo le nhất ?