CÓ THỂ HAY KHÔNG THỂ?

Có thể tạo ra cả một cơ
thể chỉ từ 1 tế bào?

Có thể xây ngôi nhà
chỉ từ một viên gạch?

Tiết 5 -Bài 20:

SỰ LỚN LÊN VÀ SINH SẢN CỦA TẾ BÀO
Phần I

Phần II

Phần III

SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO

SỰ SINH SẢN (PHÂN CHIA) CỦA TẾ BÀO

Ý NGHĨA CỦA SỰ LỚN LÊN VÀ SINH
SẢN CỦA TẾ BÀO

I. Sự lớn lên của tế bào

TẾ BÀO LỚN LÊN NHƯ THẾ NÀO?

PHIẾU HỌC TẬP
So sánh tế bào non và tế
Câu 1 bào trưởng thành vào bảng
dưới đây:
Đặc điểm

TB non

TB trưởng thành

Kích thước
nhân

Nhỏ

Lớn hơn

Tế bào chất

Ít

Nhiều hơn

Vị trí nhân

Trung tâm

Lệch về 1 phía

Nhỏ

Tăng so với
ban đầu

Kích thước,
khối lượng
của TB

Hình. Sự lớn lên của tế bào
động vật

Hình. Sự lớn lên của tế bào
thực vật

Sự lớn lên tế bào
Sau thời gian tế bào con dần lớn lên về kích thước và
thay đổi hình dạng.
Khi tế bào tăng đến một kích thước nhất định được gọi là

bào trưởng thành.

Hình. Sự lớn lên của tế bào động
vật

Hình. Sự lớn lên của tế bào thực vật

tế

Tế bào có lớn lên mãi không? Vì sao?

TB không lớn lên mãi vì đến một giới hạn xác định
màng TB sẽ vỡ.

2. Sự sinh sản của tế bào

QS H 20.1, trả lời câu hỏi: Khi nào thì tế bào
phân chia?

Hình 20.1.

Sự lớn lên của tế
bào

Hình 20.2.

Sơ đồ quá trình lớn lên và sinh
sản của tế bào

Khi tế bào lớn lên
và kích thước nhất
định
(tế
bào
trưởng
thành) sẽ thực hiện
quá trình phân
chia.

Quan sát hình, hãy chỉ ra dấu hiệu sự sinh sản tế bào

Hình. Sự sinh sản của tế bào động vật

Dấu hiệu: tế bào phân chia thành tế bào khác
Tế bào

Lớn lên

Tế bào trưởng
thành

Phân chia

2 tế bào
con

SỰ PHÂN BÀO

Sự sinh sản tế
 Mỗi tế bào lớn lên đến một kích thước nhất định sẽ phân chia thành
bào
hai tế bào con.

Hình. Sự phân chia của tế bào động vật
Sự phân chia có mấy quá trình? QS Video

TẾ BÀO PHÂN CHIA NHƯ THẾ NÀO?

Giai đoạn 1: Phân chia nhân
Tách 1 nhân thành 2 nhân tách xa nhau

SỰ
PHÂN
BÀO

Giai đoạn 2: Phân chia chất tế
bào
Hình thành màng ngăn, tạo eo
thắt

Quá trình PHÂN CHIA CỦA TẾ BÀO gồm 2 giai đoạn:
+ Phân chia NHÂN: Nhân của TB nhân đôi và đi về hai cực TB
+ Phân chia TẾ BÀO CHẤT: Tế bào chất chia đều cho hai TB con bằng
cách hình thành vách ngăn ngang (ở TB thực vật) hoặc màng tế bào thắt lại
(ở TB động vật).
- Kết quả: Từ 1 TB trưởng thành sau khi phân chia (1 lần) hình thành 2 TB
con.
- TB non nhờ quá trình LỚN LÊN mà thành TB trưởng thành có khả năng
phân chia (sinh sản). Kết quả của quá trình SINH SẢN (PHÂN CHIA) lại
sinh ra những TB non mới.
 

Số tế bào được tạo ra
2 = 21 tế bào

I

II

Số tế bào được tạo ra
2 x 2 = 22 = 4 tế bào

III

Số tế bào được tạo ra
2 x 2 x 2 = 23 = 8 tế bào

Xác định số tế bào con được tạo thành lần
thứ n là:

SỰ SINH SẢN

Quan sát hình 20.2, trả lời câu hỏi:
Cơ thể chúng ta gồm hàng nghìn tỉ tế bào được
hình thành nhờ quá trình nào?

Hình 20.2.

Sơ đồ quá trình lớn lên và sinh sản của tế bào

Cơ thể con người xuất phát
ban đầu là hợp tử, chỉ gồm

1

tế bào,

nhờ quá trình phân
chia tế bào theo công thức 2n
sẽ tạo ra
Hình 20.2.

Sơ đồ quá trình lớn lên và sinh
sản của tế bào

hàng tỉ tế bào.

Từ a tế bào phân chia
n lần. Số tế bào con
được tạo thành:
N = a. 2n

Mối quan hệ giữa quá trình lớn lên
và phân chia tế bào.

KẾT LUẬN

 Tế bào thực hiện trao đổi chất để lớn lên
đến một kích thước nhất định. Một số tế
bào sẽ thực hiện phân chia tạo ra các tế
bào con (còn gọi là sự sinh sản tế bào).

ĐẤU TRƯỜNG TRIỆU ĐÔ

LUẬT CHƠI
- Mỗi bạn sẽ có 1 bảng ghi đáp án
đúng cho mỗi câu hỏi trong vòng 15
giây suy nghĩ.
- Bạn nào có đáp án sai sẽ dừng
cuộc chơi và bị loại khỏi danh sách
chơi  thành khán giả cổ vũ.

1

A

H

2

Â

Y

Ô

K

3

Đ
Ê
T

U

V

G

D

U

B

5

6

7
w

Ng

P

B1

T

4
P1

A1

He

B3

H7

K1

Q.

T1

8

END

Một tế bào mẹ sau khi phân chia (sinh sản) sẽ tạo
ra bao nhiêu tế bào con ?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
A

2 tế bào

B

1 tế bào
4 tế bào
8 tế bào

C
D

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Cơ thể sinh vật lớn lên chủ yếu dựa vào
những hoạt động nào dưới đây?

A

Sự hấp thụ và ứ đọng nước trong dịch tế bào theo thời gian

B

Sự gia tăng số lượng tế bào qua quá trình phân chia.

C

Sự lớn lên và phân chia của tế bào

D

Sự tăng kích thước của từng tế bào do trao đổi chất.

Hiện tượng nào dưới đây không phản ánh
sự lớn lên và phân chia của tế bào?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
A

Sự gia tăng diện tích bề mặt của một chiếc lá

B

Sự xẹp, phồng của các tế bào khí khổng

C

Sự tăng dần kích thước của một củ khoai lang

D

Sự vươn cao của thân cây tre

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Sự lớn lên của tế bào có liên quan mật
thiết đến quá trình nào dưới đây?

A

Sinh sản

B

Trao đổi chất

C

Cảm ứng

D

Trao đổi chất và cảm ứng

5

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

A

16 tế bào    

B

32 tế bào 

C

4 tế bào 

D

8 tế bào 

Một tế bào mô phân sinh ở thực vật tiến hành
phân chia liên tiếp 4 lần. Hỏi sau quá trình này,
số tế bào con được tạo thành là bao nhiêu?

6

Quá trình phân chia tế bào gồm hai giai
đoạn là:

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

A

Phân chia tế bào chất  phân chia nhân

B

Phân chia nhân  phân chia tế bào chất.

C

Lớn lên  phân chia nhân

D

Trao đổi chất  phân chia tế bào chất.

7
A
B
C
D

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Phát biểu nào dưới đây về quá trình lớn lên
và phân chia của tế bào là đúng ?

Mọi tế bào lớn lên rồi đều bước vào quá trình phân chia tế bào.
Sau mỗi lần phân chia, từ một tế bào mẹ sẽ tạo ra 3 tế bào con
giống hệt mình
Phân chia và lớn lên và phân chia tế bào giúp sinh vật tăng kích
thước, khối lượng.
Sự phân tách chất tế bào là giai đoạn đầu tiên trong quá trình
phân chia

8

Điều gì sẽ xảy ra với cơ thể nếu không kiểm
soát được quá trình phân chia tế bào?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

A

Cơ thể lớn lên thành người khổng lồ.

B

Xuất hiện các khối u ở nơi phân chia mất kiểm soát.

C

Cơ thể phát triển mất cân đối (bộ phận to, bộ phận nhỏ không
bình thường).

D

Cơ vẫn thể phát triển bình thường.

 Ở thực vật có nhiều loại tế bào ở các bộ phận khác nhau
 Tế bào ở các mô phân sinh có khả năng phân chia tạo tế
bào mới cho cơ thể thực vật.

Em có biết

 Tế bào da khoảng 10 – 30 ngày sẽ phân chia một lần.
 Tế bào niêm mạc má khoảng 5 ngày sẽ phân chia một lần.
 Tế bào gan khoảng 1 – 2 năm sẽ phân chia một lần.
 Tế bào thần kinh sau khi hình thành sẽ không phân chia
thêm lần nào.

NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
1. Hình thức: HS làm việc cá nhân và nhóm
2. Nhiệm vụ:
Quan sát và ghi lại các hiện tượng xung quanh
em có thể giải thích bằng sự lớn lên và phân
chia của tế bào.
Tìm hiểu về bệnh ung thư.

CAM KẾT: CÔNG DÂN NÓI KHÔNG VỚI THỰC PHẨM
BẨN

TẾ BÀO KHOẺ MẠNH, CƠ THỂ KHOẺ MẠNH

XIN C
HÂN
TH À N
QUÝ
THẦY
H CẢ
M ƠN
CÔ V
À CÁ
C EM
!