CHƯƠNG IV:
HỖN HỢP – TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP

BÀI 16.
HỖN HỢP CÁC CHẤT

KHỞI ĐỘNG - NƯỚC BIỂN CÓ GÌ?
Quan sát nước biển/nước muối và suy nghĩ:
Vì sao nước biển có vị mặn?
Nước biển chỉ chứa nước hay còn có
những chất khác?

NỘI DUNG CHÍNH CỦA BÀI
I
Chất tinh
khiết và
hỗn hợp

II

III

IV

Dung dịch

Huyền phù
và
nhũ tương

Sự hòa tan
các chất

I. CHẤT TINH KHIẾT
VÀ HỖN HỢP

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP
Em hãy cho biết thành phần của nước cất?

Nước cất

Thành phần: Chỉ có duy
nhất một chất là nước

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Bạc

Khí hydrogen

Khí oxygen

Hãy cho biết thế nào là chất tinh khiết?
Lấy ví dụ về chất tinh khiết.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Thanh nhôm

Em biết những tính chất nào của nước
cất (nước tinh khiết) và oxygen?
Nước: sôi 100nóng chảy ở 0
Oxygen: hóa lỏng ở -183 , hóa rắn ở -218

Chất tinh khiết có những tính chất xác định.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

1. Chất tinh khiết chỉ có một chất duy
nhất và có những tính chất xác định.
Ví dụ: Nước cất được tạo từ một chất duy
0
0
nhất là nước, sôi ở 100 C, nóng chảy ở 0 C.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP
Em hãy cho biết thành phần của nước biển?

Nước biển

Thành phần: Nước,
muối, cát, xác động
thực vật…

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Nước đường

Nước chấm

Nước cam

Hãy cho biết thế nào là hỗn hợp?
Lấy ví dụ?

Khi pha thêm nước vào cốc nước cam, em thấy màu và vị
nước cam thay đổi như thế nào? Từ đó hãy cho biết tính chất
của hỗn hợp có phụ thuộc thành phần không?

 Pha thêm nước, màu vàng của
nước cam nhạt đi, bớt ngọt so
với nước cam ban đầu.
 Kết luận: tính chất của hỗn hợp
phụ thuộc vào thành phần của
chất có mặt trong hỗn hợp.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

2. Hỗn hợp chứa từ hai chất trở lên.
Tính chất của hỗn hợp thay đổi tùy thuộc
vào thành phần các chất có trong hỗn hợp .

Ví dụ: Nước đường (ngoài nước còn có đường ),
nước cam (ngoài nước, đường, còn có axit hữu
cơ, tinh dầu)….

II. DUNG DỊCH

THẢO LUẬN:

1. Khi hòa tan đường vào nước, đường có bị biến
đổi thành chất khác không?

Đường không bị biến đổi thành chất khác nó
chỉ chia nhỏ thành các hạt mà mắt ta không
nhìn thấy được, trộn lẫn vào trong nước. Nếm
nước đường, ta thấy vị ngọt của đường. Để cốc
nước đường lâu ngày, nước bay hơi đi, đường
lắng một phần thành chất rắn ở đáy cốc.

HÌNH 16.2 - SỰ TẠO THÀNH DUNG DỊCH ĐƯỜNG
Quan sát trình tự: đường → cho vào nước và khuấy đều → nước đường.
Dự đoán: đường “biến mất” hay vẫn còn trong hỗn hợp?

Đường

Cho đường vào nước
và khuấy đều

Nước đường

GIẢI THÍCH HIỆN TƯỢNG
Đường không biến đổi thành chất khác; nó phân bố trong nước
tạo hỗn hợp đồng nhất.
Nước là dung môi; đường là chất tan; nước đường là dung dịch.

Dung môi
(nước)

Chất tan
(đường)

Dung dịch
(nước đường)

Muối ăn

Nước

Nước muối
Hỗn hợp đồng nhất

Chất tan

Dung môi

Dung dịch

CÂU HỎI SGK – DUNG MÔI VÀ CHẤT TAN
Nước muối, giấm ăn và nước giải khát có gas là các dung dịch.
Hãy chỉ ra dung môi và chất tan trong từng trường hợp.

Nước muối

Giấm ăn

Nước giải khát có gas

Nước muối: dung môi là nước; chất tan là muối ăn.
Giấm ăn: dung môi chủ yếu là nước; có acetic acid hòa tan.
Nước giải khát có gas: có các chất tan như đường và carbon dioxide trong nước.
NƯỚC MUỐI
Dung môi:
nước

NƯỚC GIẢI KHÁT CÓ GAS

GIẤM ĂN

Dung môi:
nước

Dung môi chủ
yếu: nước

Chất tan:
muối ăn (NaCl)
Chất tan:
acetic acid
(CH₃COOH)

Chất tan:
đường (sucrose...)
và carbon dioxide
(CO₂)

3. Chỉ ra loại nước nào là hỗn hợp đồng nhất?
không đồng nhất?

Hỗn hợp nước và dầu
không đồng nhất

Nước cam: Là hỗn hợp
không đồng nhất

Nước đường: Là hỗn hợp
đồng nhất

THỰC HIỆN Ở NHÀ - THU HỒI MUỐI TỪ DUNG DỊCH
Pha muối vào nước ấm, lấy một ít dung dịch rồi làm bay hơi nước
dưới sự hướng dẫn phù hợp.
Quan sát chất rắn thu được và so sánh màu sắc, vị với muối ăn ban đầu.
Hoạt động có gia nhiệt chỉ thực hiện khi có người lớn/GV hướng dẫn
và bảo đảm an toàn.

MUỐI

Ý NGHĨA THÍ NGHIỆM THU HỒI MUỐI
Hòa tan không đồng nghĩa tạo chất mới.
Khi dung môi bay hơi, chất tan có thể được thu hồi lại.
Đây cũng là cầu nối sang bài sau về tách chất khỏi hỗn
hợp.

MUỐI

II. DUNG DỊCH:

- Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của
dung môi và chất tan.

+ Dung môi là chất có khả năng hoà tan chất
khác để tạo thành dung dịch.
+ Chất tan là chất bị hoà tan trong dung môi.
Ví dụ: Khi hòa tan đường vào nước ta được nước
đường. Khi đó, đường là chất tan, nước là dung môi,
nước đường là dung dịch.

III. HUYỀN PHÙ VÀ
NHŨ TƯƠNG

III. HUYỀN PHÙ VÀ NHŨ TƯƠNG
Phân biệt các hỗn hợp không đồng nhất qua quan sát.

Huyền phù

Nhũ tương

Làm thế nào để phân biệt huyền phù với dung dịch

Thí nghiệm:
- Chuẩn bị: 2 cốc nước, đường, bột sắn dây.
- Tiến hành: Cho 1 thìa đường vào cốc thứ nhất, cho 1 thìa bột sắn
dây vào cốc thứ hai. Khuấy đều 2 cốc. Để yên trong 2 – 3 phút.
? Quan sát và trả lời câu hỏi:
1.Cốc nào trong suốt? Cốc nào là dung dịch, cốc nào là huyền phù?
2.Sau 2- 3 phút ở mỗi cốc có sự thay đổi như thế nào?

Dầu ăn (chất lỏng)

Chất rắn

Nước

Cốc 1:
Nước muối

HỖN HỢP
ĐỒNG NHẤT

Cốc 2:
Dầu ăn và nước

Cốc 3:
Nước bột sắn

(Nhũ tương)

(Huyền phù)

HỖN HỢP KHÔNG
ĐỒNG NHẤT

HUYỀN PHÙ
Huyền phù là hỗn hợp không đồng nhất có các hạt chất
rắn lơ lửng trong chất lỏng.
Ví dụ: nước phù sa, nước bột màu, nước bùn...
Sau một thời gian, các hạt có thể lắng xuống.
Sau một
thời gian

Nước phù sa

Nước bột màu

Ban đầu

Các hạt lắng xuống

NHŨ TƯƠNG
Nhũ tương là hỗn hợp không đồng nhất của các giọt chất
lỏng phân tán trong một chất lỏng khác.
Ví dụ: sữa; hỗn hợp dầu ăn và nước khi được khuấy trộn.
Nhũ tương thường không trong suốt và có thể tách lớp theo
thời gian.
DẦU ĂN

SỮA

NƯỚC

KHI KHUẤY TRỘN

Ngay sau khi trộn

Sau một thời gian

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT:

1. Khả năng tan của các chất
- Các chất rắn, lỏng, khí đều có thể hòa tan trong nước
để tạo thành dung dịch.
- Các chất khác nhau có khả năng tan khác nhau trong
cùng một dung môi.
- Có chất tan nhiều
- Có chất tan ít và
- Có chất không tan.

Đường

Đá vôi

Rượu

Giấm ăn

Nước ngọt có ga

- Rượu, giấm là các dung dịch mà chất tan là các chất
lỏng.
- Khi mở chai nước ngọt, ta thấy các bọt khí sủi lên. Đó là
carbon dioxide đã hòa tan khi nén vào nước ngọt, giờ mới
thoát ra.

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT:

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự hòa tan
Để hòa tan được nhiều muối ăn hơn, ta phải pha muối
trong nước nóng hay nước lạnh? Vì sao?

- Khi tăng nhiệt độ, chất
rắn tan nhiều và nhanh
hơn trong nước, ngược lại
chất khí tan ít hơn,

Đường

Đá vôi

Chất
tinh khiết
HỒN
HỢP
CÁC
CHẤT

TỔNG KẾT
Chất rắn
và chất lỏng

Huyền phù

Hỗn hợp
không đồng nhất
Hỗn hợp

Chất lỏng và
Nhũ tương
chất lỏng
Hỗn hợp
đồng nhất

Dung dịch

Câu hỏi 1 : Oxygen là chất
tinh khiết hay hỗn hợp?
Oxy là chất tinh khiết

Câu hỏi 2 : Khi cho 2 ml rượu etylic vào 20
ml nước. Câu nào sau đây là đúng?
A. Rượu etylic là dung môi.
B. Nước là dung môi.
C. Nước hoặc rượu có thể là chất tan hoặc là
dung môi.
D. Cả hai chất nước và rượu etylic vừa là
chất tan, vừa là dung môi
Đáp án: B

Câu hỏi 3: Dung dịch là hỗn hợp:
A.chất rắn trong chất lỏng.
B. chất khí trong chất lỏng.
C. đồng nhất của chất rắn và dung
môi.
D. đồng nhất của dung môi và chất tan

Đáp án: D

Câu hỏi 4: Chất nào sau đây là
huyền phù?

A.Nước phù sa.
B. Sữa.
C. Kem dưỡng da. D. Mayonnaise
Đáp án: A

Câu hỏi 5: Chất nào sau đây là
nhũ tương:
A.Nước bột sắn.
B.Nước muối sinh lý.

B. Nước cam.
D. Kem

Đáp án: D

Câu hỏi 6: Đặc điểm nào sau đây là của nhũ
tương?
A. Trong suốt, đồng nhất.
B. Không trong suốt, bị phân lớp sau 1 thời gian
ngắn.
C. Không trong suốt, không bị phân lớp.
D. Trong suốt, bị phân lớp sau 1 thời gian ngắn.

Đáp án: C

Khoanh tròn vào phương án trả lời đúng
trong các câu sau

Câu 1: Chất tinh khiết là
A. Nước đường.
B. Nước muối.
C. Nước chanh.
D. Nước cất.

Khoanh tròn vào phương án trả lời
đúng trong các câu sau

Câu 2: Hỗn hợp là
A. Dây đồng.
B. Dây nhôm.
C. Nước biển.
D. Nước cất.