THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:

DẤU CÂU (DẤU GẠCH NGANG),
BIỆN PHÁP TU TỪ (SO SÁNH, NHÂN HOÁ, ĐIỆP NGỮ)

GVgọi hai học sinh lên bảng và thực hiện
yêu cầu:
- Kể tên các biện pháp tu từ mà em đã học.
- Kể tên các dấu câu trong tiếng Việt.

I. DẤU CÂU (DẤU GẠCH NGANG)
Dấu gạch ngang:
-Đặt ở đầu dòng để đánh dấu lời nói của nhân vật.
Ví dụ:
Tôi nhắm mắt và chạm tay rồi gọi tên từng món quà. Tôi chạm phải bố. Tôi
la lên:
- A! Món quà của tui đây rồi. Ôi cái món quà này bự quá!
(Nguyễn Ngọc Thuần, “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”)

- Liệt kê.
Ví dụ:
Danh sách học sinh giỏi gồm có:
- Nguyễn Văn Nam
- Võ Ngọc Trà
- Triệu Tấn Hùng

-Đặt ở trong câu để đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích.
Ví dụ 1:
Hôm đó chú Tiến Lê - họa sĩ, bạn thân của bố tôi - đưa theo bé Quỳnh đến
chơi.
(Tạ Duy Anh, “Bức tranh của em gái tôi”)

Ví dụ 2:
Tôi nhớ bé Lan - con của thầy giáo An.
- Nối các từ trong một liên danh.
Ví dụ:
Chuyến xe Hà Nội - Hải Phòng sắp khởi hành.

LUYỆN TẬP
Bài tập 1 (SGK trang 110)
Đọc hai câu văn sau và thực hiện những yêu cầu bên dưới:
a. Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội – là mùa xuân
có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng
trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái
đẹp như thơ mộng...
b. Đẹp quá đi, mùa xuân ơi – mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt
thương mến.
(1) Nêu công dụng của dấu gạch ngang trong các câu văn trên.
(2) Theo em, nếu không có các cụm từ được tách ra bởi dấu gạch ngang thì nội
dung của những câu văn trên sẽ thay đổi như thế nào?

a. Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội – là
mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm
xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát
huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng...
b. Đẹp quá đi, mùa xuân ơi – mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc
Việt thương mến.
(1). Công dụng của dấu gạch ngang:
Phần đặt giữa hai dấu gạch ngang (câu a) và phần sau dấu gạch ngang
(câu b) đánh dấu bộ phận giải thích, chú thích.
(2). Nếu không có các cụm từ được tách ra bởi dấu gạch ngang thì nội
dung của câu văn sẽ không cung cấp đầy đủ thông tin.

II. BIỆN PHÁP TU TỪ
1. So sánh
So sánh là biện pháp tu từ là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự
việc khác có nét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn
đạt.
2. Nhân hoá
Nhân hoá là biện pháp tu từ là gán cho đồ vật, cây cối, con vật,... những
đặc điểm, thuộc tính của người, nhằm làm cho đối tượng được miêu tả gần
gũi, sinh động.
3. Điệp ngữ
Điệp ngữ là biện pháp tu từ lặp lại từ ngữ (hoặc câu) để nhấn mạnh, khẳng
định, liệt kê…

Chỉ khi hai sự vật có những nét tương đồng thì mới
được so sánh với nhau.

LUYỆN TẬP
Bài tập 2 (SGK trang 110)
Chỉ ra biện pháp tu từ so sánh trong các câu sau. Cho biết điểm tương đồng giữa
các đối tượng được so sánh với nhau trong mỗi trường hợp và nêu ý nghĩa của sự
tương đồng đó:
a. Tôi yêu sông xanh, núi tím; tôi yêu đôi mày ai như trăng mới in ngần và tôi
cũng xây mộng ước mơ, nhưng yêu nhất mùa xuân không phải là vì thế.
b. Cuối tháng Giêng có những đêm không mưa, trời sáng lung linh như ngọc, chỉ
chừng mười giờ tối thì trăng mọc cao lên đỉnh đầu.
- Các sự vật được so sánh với nhau:
+ (a) Cặp so sánh “đôi mày ai” – “trăng mới in ngần” có nét tương đồng: chỉ sự
thanh tân (tươi trẻ, trong trắng, dịu dàng).
+ (b) Cặp so sánh “trời sáng lung linh” – “ngọc” có nét tương đồng: chỉ vẻ đẹp
của ánh sáng trong, thanh khiết (trong sạch), có sắc màu ảo diệu (có vẻ đẹp kì lạ).

-Ý nghĩa của sự tương đồng đó:
+Tạo ra hiệu quả thẩm mĩ cho câu văn.
+ Nhà văn bộc lộ tài năng sáng tạo qua việc tạo ra những liên tưởng bất ngờ,
kết nối những sự vật tưởng như rất khác nhau.

Thẩm mĩ: khả năng cảm thụ và hiểu biết về
cái đẹp.

Bài tập 3 (SGK trang 111)
Hãy chỉ biện pháp tu từ được dùng trong các câu văn sau và nêu tác dụng của
biện pháp tu từ đó:
a. Chàng trai kia yêu mùa xuân, phải chăng là tại lúc đôi mùa giao tiễn nhau,
chàng tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ rung động trong cuộc
đổi thay thường xuyên của cuộc đời?
-Biện pháp tu từ nhân hoá: đôi mùa giao tiễn nhau, đồi núi chuyển mình, sông hồ
rung động.
-Tác dụng: Tăng sức gợi hình gợi cảm, làm nổi bật được sự chuyển động có nhịp,
có linh hồn của sự vật thiên nhiên.
b. Trên giàn hoa lí, vài con ong siêng năng đã bay đi kiếm nhị hoa.
-Biện pháp tu từ nhân hoá: vài con ong siêng năng.
-Tác dụng: Tăng sức gợi hình, gợi cảm đồng thời làm cho hình ảnh của con ong
trở nên sinh động, gần gũi như một con người đang làm việc chăm chỉ, cần mẫn.

Bài tập 4 (trang111)
Câu 4. Đọc câu văn sau và thực hiện các yêu cầu:
   Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương
gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con, ai cấm được cô gái còn
son nhớ chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân.
a. Chỉ ra biện pháp tu từ ở những cụm từ in đậm trong câu văn trên.
b. Biện pháp tu từ đó còn được thể hiện ở những từ ngữ nào khác trong câu?
c. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.
-Biện pháp tu từ:
Điệp ngữ “ai cấm được”, “đừng thương”.
-Tác dụng:
+Tạo nhịp điệu cho câu văn, tạo cảm xúc mạnh cho người đọc.
+Khẳng định tình yêu dành cho mùa xuân của con người là một quy luật tất yếu, tự
nhiên; tình cảm mãnh liệt dành cho mùa xuân (Hà Nội) của nhà văn.

Bài tập 5 (trang 111)
Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau và
cho biết cách so sánh trong câu này có gì khác so với cách so sánh
trong những câu văn ở bài tập 2:
Nhựa sống ở trong người căng lên như máu cũng căng lên
trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối, nằm im mãi không
chịu được, phải trỗi ra thành những cái lá nhỏ tí ti giơ tay vẫy
những cặp uyên ương đứng cạnh.
a.Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh: tăng sức gợi hình gợi cảm;
thể hiện được sức sống căng tràn của mùa xuân đã tác động và làm
cho con người cũng tràn đầy cảm xúc và sự tươi mới.

b. Sự khác biệt:
* Ở bài 2:
+ Đôi mày ai như trăng mới in ngần.
+Trời sáng lung linh như ngọc.
- So sánh một sự vật, hiện tượng với một sự vật, hiện tượng. (1-1)
-So sánh một thứ hữu hình với một thứ cũng hữu hình, nhìn thấy được.
* Ở bài 5:
Nhựa sống ở trong người căng lên như máu cũng căng lên trong lộc của loài nai, như
mầm non của cây cối (…) trỗi ra thành những cái lá nhỏ tí ti (…).
- So sánh một cảm giác (nhựa sống trong người căng lên) với hai hiện tượng (máu
căng lên trong lộc của loài nai), ( mầm non cây cối... trỗi ra thành những cái lá nhỏ li
ti). (1-2)
->So sánh nhiều vế (tầng bậc).
-So sánh một thứ vô hình với một thứ hữu hình, dễ hình dung.
=> Tác dụng: Làm cho đối tượng được so sánh hiện lên đa dạng, phong phú, sâu sắc
hơn.

Xem một
đoạn video
bài hát.

Ghi nhớ những
câu hát có sử
dụng phép so
sánh, nhân hóa,
điệp ngữ.

Hai đại diện lên
bảng và liệt kê
những câu văn
đó trong 1 phút.

Đội nào trình
bày được
nhiều câu văn
nhất sẽ được
10 điểm.

https://www.youtube.com/watch?v=cP9I8DBZP5Q