KHỞI ĐỘNG
Xôi là một trong những
món ăn quen thuộc của
người Việt trong các dịp lễ
cả những ngày thường.
Chia sẻ cảm nhận của em
về hương vị của món ăn
đó.

Văn bản:

GẶP LÁ CƠM NẾP
(Thanh Thảo)

I. ĐỌC, TÌM HIỂU CHUNG

GẶP LÁ CƠM NẾP
- THANH THẢO -

“ Xa nhà đã mấy năm

Ôi mùi vị quê hương

Thèm bát xôi mùa gặt

Con quên làm sao được

Khói bay ngang tầm mắt

Mẹ già và đất nước

Mùi xôi sao lạ lùng.

Chia đều nỗi nhớ thương.

Mẹ ở đâu, chiều nay

Cây nhỏ rừng Trường Sơn

Nhặt lá về đun bếp

Hiểu lòng nên thơm mãi…”

Phải mẹ thổi cơm nếp

Mà thơm suốt đường con.

(Thanh Thảo, Dấu chân qua
trảng cỏ, NXB Hội Nhà Văn,

2.Tác giả,tác phẩm

Tên khai
sinh
Thanh Thảo (1946), tên khai sinh
là Hồ Thành Công.
Quê quán
Học vấn

huyện Mộ Đức- tỉnh Quảng
Ngãi

Hoàn
cảnh
sáng
- Trích Dấu chân qua
tác –
tràng cỏ
Xuất
xứ
Thể thơ
- Thể thơ: Năm chữ
Bố cục
Bố cục: 2 phần
Phần I: 2 khổ thơ đầu:
Nhớ quê hương qua hình
ảnh thân thuộc.
Phần II: 2 khổ còn lại.
Cảm xúc, suy ngẫm của
nhà thơ qua nỗi nhớ.

Tốt nghiệp khoa Ngữ văn,
trường Đại học Tổng hợp Hà
Nội, Thanh Thảo vào công tác ở
chiến trường miền Nam.

Sự nghiệp

-Tác phẩm chính: Những người đi

tới biển (Trường ca) , Dấu chân
qua trảng cỏ (thơ) , Khối vuông
ru-bích (thơ) , ....

Phương
thức
biểu
đạt

Biểu cảm.

Xa nhà đã mấy năm

Ôi mùi vị quê hương

Thèm bát xôi mùa gặt

Con quên làm sao được

Khói bay ngang tầm mắt

Mẹ già và đất nước

Mùi xôi sao lạ lùng.

Chia đều nỗi nhớ thương.

Mẹ ở đâu, chiều nay

Cây nhỏ rừng Trường Sơn

Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp

Hiểu lòng nên thơm mãi …

Phần 2: (2 khổ cuối)
 Tình cảm của người
Phần 1: (2 khổ đầu)
con dành cho mẹ và
 Hình ảnh người mẹ quê hương.
qua kí ức của con
Mà thơm suốt đường con.

II.Khám phá văn bản
1.Đặc điểm thể loại
ĐỒNG DAO GẶP LÁ
ĐẶC ĐIỂM
MÙA XUÂN CƠM NẾP
So sánh đặc
điểm của bài

Cách chia khổ
thơ

xuân và Gặp lá

Số tiếng trong
mỗi dòng

cơm nếp.

Cách gieo vần

Đồng dao mùa

Cách ngắt
nhịp

Đặc điểm

Gặp lá cơm nếp

Số tiếng

5 tiếng

Cách gieo vần

Nhịp thơ

Chia khổ thơ

 
 

Đồng dao mùa xuân
4 tiếng

vần liền (chữ cuối của
hai dòng kế tiếp vần
với nhau).

vần cách (chữ cuối của
dòng chẵn vần với
nhau).

nhịp 2/3; 1/4; 3/2 tùy
theo từng câu.

nhịp 2/2; 1/3 tùy theo
từng câu.

Mỗi khổ có 4 câu thơ, có trường hợp đặc biệt có khổ
chỉ 2 câu và 3 câu. Cách chia này nhằm tạo điểm
nhấn và sự suy tư cho văn bản.

2. Nhớ quê hương qua hình ảnh thân thuộc.
Hoàn cảnh: Trên đường hành quân
ra mặt trận, anh gặp lá cơm nếp.
-Trong kí ức của người con có bát
xôi mùa gặt, có cả mùi cơm nếp nơi
góc bếp nhỏ của mẹ.

Xa nhà đã mấy năm
Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm
mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.

Bát xôi mùa gặt: Thức quà quê nồng ấm, ngọt lành.
“Khói”, “mùi cơm nếp”: quê hương bình yên trong kí ức
người lính.
-“Thèm” nhấn mạnh cảm giác, ấn tượng khác lạ.
=> Cảm nhận tinh tế, tình yêu quê nhà sâu sắc.

3.Hình ảnh người mẹ qua kí ức của con
Xa nhà đã mấy năm
Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.
Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

a. Hoàn cảnh của người con
Xa nhà đã mấy năm

Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.

- Trên đường hành quân ra mặt trận,
anh gặp lá cơm nếp. Chính hương vị
của lá cơm nếp đã gợi cho anh nhớ
đến hình ảnh thân thương của người
mẹ bên bếp lửa đang nấu xôi.

b. Hình ảnh của người mẹ
Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

b. Hình ảnh của người mẹ
Mẹ ởở đâu,
đâu, chiều
chiều nay
nay
Mẹ
Nhặt
đunbếp
bếp
Nhặt lá
lá về đun
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

Hình ảnh người mẹ trong kí ức
Những dòng thơ kể về mẹ người con
Mẹ ở đâu chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con

- Mẹ là người tần tảo, chăm lo
cuộc sống gia đình.
- Mẹ rất yêu thương các
con.

- Mẹ rất giản dị, mộc mạc, chất
phác.

=> -Hình ảnh người mẹ trong kí ức con: hiền từ, đảm
đang, chịu thương chịu khó, thương con.
- Cụm từ “thơm suốt đường con” là nỗi nhớ, tình yêu mà
tác giả dành cho món ăn dân dã ở quê và tình cảm dành
cho mẹ mình.

4. Hình ảnh người lính
- Mẹ già và đất nước: tình yêu gia đình, đất nước luôn song hành trong
tâm hồn người lính.
- Mùi vị quê hương: hương thơm của lá cơm nếp đã khiến người con nhớ
đến món cơm nếp mà người mẹ nấu. Hương vị món ăn dân dã, bình dị
thôn quê đã được lính xem như biểu tượng của quê hương.
-> Tình yêu gia đình hòa quyện, gắn bó với tình yêu quê hương, đất
nước.
- Tình cảm của người con:
+ Yêu thương, thấu hiểu những nỗi vất vả, tình yêu của mẹ dành cho
mình.
+ Nỗi xót xa vì anh đi xa, không thể đỡ đần, sẻ chia nỗi vất vả cùng mẹ.
 Anh rất yêu thương mẹ, thấu hiểu nỗi vất vả và tình cảm mà mẹ dành
cho mình. Trong nỗi nhớ người con dành cho mẹ của mình, người đọc
cảm nhận được cả nỗi xót xa vì anh đi xa, không thể đỡ đần, sẻ chia nỗi
vất vả, nhọc nhằn cùng mẹ.

III. Tổng kết

 
Thể

Nội dung chính
 

Đặc điểm nghệ thuật
Nhịp

Hình ảnh

Biện pháp tu

thơ
 

Thông qua hình ảnh
nồi xôi mới, bài thơ
thể hiện tình cảm sâu
sắc của tác giả dành
cho quê hương và cho
người mẹ kính yêu
của mình.

Vần

từ
 

 

5
ch
ữ
Vần
chân

 

Linh
họa,
biến
tấu.

Cụ
thể,
mộc
mạc,
giản
dị.

 

Ẩn dụ,
nhân hóa.