(5 phuùt)

? Haõy neâu thí nghieäm chöùng
toû doøng ñieän coù taùc duïng töø.

Caêng moät ñoaïn daây daãn song song vôùi truïc cuûa moät kim nam chaâm ñöôïc ñaët treân trụ
nhoïn, cho doøng ñieän chaïy qua daây daãn thì kim nam chaâm bò leäch. Thí nghieäm chöùng toû
doøng ñieän coù taùc duïng töø

ÑAÙP AÙN

A

Trªn ®©y lµ TN ¥-xtet cho thÊy dßng ®iÖn t¸c dông lªn
KNC.

Bµi
27:
Ngược­l¹i, liÖu kim nam ch©m cã t¸c



dông lªn dßng ®iÖn hay kh«ng?

Lùc ®iÖn tõ

Muèn hiÓu râ chóng ta sang bµi h«m nay:

3

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
1. Thí nghieäm (H 27.1 – sgk/
73)

Maéc maïch ñieän nhö hình
veõ. Ñoaïn daây thaúng AB
naèm trong töø tröôøng cuûa
moät nam chaâm.
Ñoùng công taéc K. Quan saùt
xem hieän töôïng gì xảy ra
vôùi ñoaïn daây daãn AB

+

Ñoùng công
taéc K. Quan
saùt xem hieän
töôïng gì xảy
ra vôùi ñoaïn
daây daãn AB

-

K

+

1
0

2

A

-

3 4

A
B

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện

1. Thí nghieäm (H27.1- sgk/73)
Đóng công tắc K: dây dẫn AB
lệch khỏi vị trí ban đầu.
C1: Hieän töôïng ñoù chöùng toû
ñieàu gì?

-> Chöùng toû, ñoaïn daây
daãn AB chòu taùc duïng cuûa
moät löïc naøo ñoù.
Lực đó gọi laø lực điện
từ

Ñoùngthícông
taécmK.
?? Qua
nghieä
treâQuan
n, ta saù
ruùtt
xem
hieä
n töôï
ngngì
ra
ñöôï
c keá
t luaä
gìxaåy ra vôùi
ñoaïn daây daãn AB

2.

Keát luaän:

• Töø tröôøng taùc duïng löïc leân ñoaïn daây daãn AB coù
doøng ñieän chaïy qua ñaët trong töø tröôøng. Lực đó
gọi laø lực điện từ.

Trả lời câu hỏi nêu ra ở đầu bài:
? Dòng điện tác dụng lực từ lên kim nam châm, vậy
ngược lại nam châm có tác dụng lực từ lên dòng điện
hay không.
- Dòng điện tác dụng lực từ lên kim nam châm (thí
nghiệm Ơ- xtét: H22.1-sgk/61).
- Ngược lại nam châm cũng tác dụng lực từ lên dây dẫn
có dòng điện đặt trong từ trường của nó (thí nghiệm:
H27.1- sgk/73) ->Lực đó gọi là lực điện từ.

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
Töø tröôøng taùc duïng löïc leân
ñoaïn daây daãn AB coù doøng
ñieän chaïy qua ñaët trong töø
tröôøng. Lực đó được gọi là lực
điện từ.

II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
1. Chieàu cuûa löïc ñieän töø phuï
thuoäc vaøo yeáu toá naøo?
a. Thí nghieäm (H27.1-sgk/73)
Đổi chiều dòng điện qua AB
hoặc đổi chiều đường sức.

+

-

K

+

1
0

2

A

-

3 4

A
B

+

-

K

-

1
0

2

A

+

3 4

A
B

+

K

-

1
0

2

A

+

3 4

A
B

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.

1. Chieàu cuûa löïc ñieän töø phuï
thuoäc vaøo những yeáu toá naøo?
a. Thí nghieäm:
b. Kết luận:

Chiều của lực từ taùc duïng
leân daây daãn AB phuï thuoäc vaøo
chieàu doøng ñieän chaïy trong
daây daãn vaø chieàu cuûa ñöôøng
söùc töø.
2. Quy taéc baøn tay traùi:

Qua 2 thí nghieäm treân, ta ruùt ra
ñöôïc keát luaän gì ?

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
1. Chieàu cuûa löïc ñieän töø phuï
thuoäc vaøo yeáu toá naøo?
Chiều của lực từ taùc duïng leân
daây daãn AB phuï thuoäc:
- chieàu doøng ñieän chaïy trong
daây daãn
- chieàu cuûa ñöôøng söùc töø
2. Quy taéc baøn tay traùi:

Quy tắc bàn tay trái
Đặt bàn tay trái sao cho các
đường sức từ hướng vào lòng
bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón
tay giữa hướng theo chiều dòng
điện thì ngón tay cái choãi ra 900
chỉ chiều lực điện từ.

+

K

-

1
0

2

A

+

3 4

A
B

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
III. Vận dụng:
C2: aùp duïng quy taéc baøn
tay traùi, xaùc ñònh chieàu
doøng ñieän chaïy qua ñoaïn
daây daãn AB trong H27.3

A
F

B

Trong đoạn dây AB, dòng điện có chiều đi từ B đến A

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
III. Vận dụng:

C2: aùp duïng quy taéc baøn tay
C
ñoaïchieà
n daâuy doø
AB,
nn
g
2: i,Trong
traù
xaùc ñònh
ng doø
ñieä
ñieä
chieàñoaï
u ñin töødaâByñeádaã
n nA.AB
chaïny coù
qua
trong H27.3
C3: Xaùc ñònh chieàu ñöôøng söùc
töø cuûa nam chaâm treân hình
27.4

A
F

B

Ñöôøng söùc töø cuûa nam chaâm coù chieàu ñi töø döôùi leân treân.

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
III. Vận dụng:

C2: Trong ñoaïn daây AB, doøng
ñieän coù chieàu ñi töø B ñeán A.
c nñònh
söùc
CC33:: Xaù
Ñöôø
g söùchieà
c töøu ñöôø
cuûangnam
töø m
cuûa
n i hình
chaâ
coù nam
chieàuchaâ
ñimtöø treâ
döôù
leân
27.4
treâ
n.

S

N

I. Tác dụng của từ trường
lên dây dẫn có dòng điện.
II. Chiều của lực điện từ.
Quy tắc bàn tay trái.
III. Vận dụng:
C4: Biểu diễn lực điện từ tác
dụng lên các đoạn AB, CD
của khung dây dẫn có dòng
điện chạy qua trong hình
27.5a, b, c. Các cặp lực điện
từ tác dụng lên AB và CD
trong mỗi trường hợp có tác
dụng gì đối với khung dây?

B

A

C

D

Hình a : Cặp lực từ F1 F2 tác dụng lên AB và CD làm
cho khung dây quay theo chiều kim đồng hồ .

Hình b: Cặp lực từ F1, F2 tác dụng lên AB
và CD không có tác dụng làm khung quay .

B

A

C

D

Hình c: Cặp lực từ F1 F2 tác dụng lên AB và
CD làm cho khung dây quay ngược chiều
kim đồng hồ .

IV NGUYÊN TẮC CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN
MỘT CHIỀU

1. Các bộ phận chính của động cơ điện một chiều

C

D

B
A

Hình 28.1

Hình 28.1

Khung dây dẫn

Nam
châm
D

B

C

C1
A

C2

Bộ góp điện

Thanh quét
C1,C2

2. Hoạt động của động cơ điện một chiều
Động cơ điện một
chiều hoạt động dựa
trên tác dụng của từ

F2

C

D
C1

trường lên khung dây
dẫn có dòng điện chạy
qua đặt trong từ trường.
C2. Dự đoán: Khung dây

B
F1

A

C2

sẽ quay do tác dụng của
hai lực F1, F2

Hình 28.1

3. Kết luận
- Động cơ điện một chiều có 2
bộ phận chính là:
+Nam châm tạo ra từ trường
(bộ phận đứng yên) được gọi là
stato.
+ Khung dây dẫn cho dòng
điện chạy qua (bộ phận quay)
được gọi là rôto.

Hoạt động của động cơ điện một
chiều

- Khi đặt khung dây dẫn
ABCD trong từ trường và cho
dòng điện chạy qua khung thì
dưới tác dụng của lực điện từ,
khung dây sẽ quay.

Một số ứng dụng trong đời sống và sản xuất

Nếu đưa liên tục dòng điện vào trong khung dây
thì khung dây sẽ liên tục chuyển động quay trong
từ trường của nam châm, như thế ta sẽ có một
động cơ điện. Nguyên tắc hoạt động và cấu tạo của
động cơ điện như thế nào? Bài học sau sẽ giúp
chúng ta làm sáng tỏ điều đó.
Động cơ điện

? Nhắc lại quy tắc bàn tay trái.
? Sử dụng quy tắc bàn tay trái để làm gì.
- Xác định chiều lực điện từ tác dụng lên dây dẫn có dòng điện
đặt trong từ trường khi biết chiều dòng điện và chiều
đường sức (C4).
- Xác định chiều dòng điện khi biết chiều lực điện từ tác
dụng lên dây dẫn và chiều đường sức (C2).
- Xác định chiều đường sức (hay cực của nam châm) khi biết
chiều lực điện từ tác dụng lên dây dẫn và chiều dòng điện chạy
qua dây dẫn (C3).

•

Dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường và
không song song với đường sức từ thì chịu tác dụng của lực
điện từ.
• Chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn phụ thuộc vào
chiều dòng điện và chiều đường sức từ.
• Quy tắc bàn tay trái: Đặt bàn tay trái sao cho các đường sức
từ hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa
hướng theo chiều dòng điện thì ngón cái choãi ra 900 chỉ
chiều của lực điện từ.

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT???
Trong tivi, máy tính … để
điều khiển hướng đi của
chùm tia electron đến màn
hình, người ta cho chùm
tia đi qua từ trường của
hai cặp nam châm điện
(NC1 và NC2) đặt vuông
góc với nhau. Nhờ thay đổi
chiều của từ trường mà
chùm tia electron (E) có
thể bị lệch lên trên, xuống
dưới hoặc sang phải, sang
trái.