MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
LỚP 6
BÀI 44
LỰC MA SÁT
(03 tiết)
CHƯƠNG VIII: LỰC TRONG ĐỜI SỐNG
Câu 1: Lực hấp dẫn là gì ?
TRẢ LỜI: Lực hấp dẫn là lực hút của các vật có khối lượng.
Câu 2: - Trọng lượng là gì? Kí hiệu? Đơn vị đo?
- Khối lượng là gì? ? Kí hiệu? Đơn vị đo?
Trọng lượng: Là độ lớn lực hút của trái đất tác dụng lên vật, Kí hiệu là P.
Đơn vị là Niutơn (N)
Khối lượng: Là số đo lượng chất của vật đó, Kí hiệu là m, Đơn vị là kilôgam(kg)
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 3: Viết công thức liên hệ giữa trọng lượng và khối lượng?
Câu 4: Một vật có khối lượng 100g thì có trọng lượng bao nhiêu Niutơn ?
TRẢ LỜI: Công thức liên hệ giữa trọng lượng và khối lượng:
P = 10.m => m = p:10
Trong đó P là trọng lượng (N)
m là khối lượng (kg)
BÀI GIẢI
m =100g = 0,1kg
Trọng lượng của vật là:
P = 10.m =10.0,1 =1N
KIỂM TRA BÀI CŨ
Khi đi trên sàn nhà trơn ướt, ta có thể bị trượt ngã.
Em hãy giải thích
tại sao?
Khởi động
Tiết 110
BÀI 44. LỰC MA SÁT
Hình 44.1 Thí nghiệm về lực ma sát
I. Lực ma sát là gì?
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
I. Lực ma sát là gì?
Lực do mặt bàn tác dụng lên bề mặt miếng gỗ tiếp xúc với mặt bàn làm miếng gỗ thay đổi chuyển động.Lực này gọi là lực ma sát
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Lực ma sát là gì?
I. Lực ma sát là gì?
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
- Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.
1. Lực ma sát là lực tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
2. Xác định phương, chiều của lực ma sát?
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
VÍ DỤ VỀ LỰC MA SÁT
Khi sơn tường bằng rulô, giữa rulô với mặt tường xuất hiện lực ma sát.
- Ma sát làm phấn bám được lên bảng.
Khi bóp phanh mạnh, bánh xe ngừng quay và trượt trên mặt đường.
Giữa mặt đường và bánh xe có xuất hiện lực ma sát không? Nếu có theo em đây là lực ma sát gì?
Fk
Fms nghỉ
II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
1. Lực ma sát nghỉ
Độ lớn: Fmsn= Fk
Lực ma sát nghỉ giữ cho vật đứng yên ngay cả khi nó bị kéo hoặc đẩy.
Độ lớn: Fmsn= Ftd
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Fk
Fms trượt
II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
2. Lực ma sát trượt
Lực ma sát trượt là lực xuất hiện khi vật trượt trên bề mặt của vật khác
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Tiết 29 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Lực ma sát nghỉ trong đời sống và kĩ thuật:
II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
1. Lực ma sát nghỉ
a. Bàn chân và mặt đường
b. Hàng hóa và băng chuyền
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Lực ma sát trượt trong đời sống và kĩ thuật:

II. Lực ma sát nghỉ và lực ma sát trượt?
2. Lực ma sát trượt
Tiết 29 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Cầu trượt
Trượt tuyết
VÍ DỤ VỀ LỰC MA SÁT NGHỈ TRONG CUỘC SỐNG
Ma sát trượt giữa dây cung ở cần kéo của đàn violon với dây đàn.
Khi quẹt diêm, đầu diêm trượt trên bề mặt bao diêm Sẽ tạo ra lửa. Cần tăng độ nhám nhám bề mặt vỏ diêm
Sự khác nhau giữa trục bánh xe bò ngày xưa và trục bánh xe đạp, xe ô tô ngày nay là trục bánh xe ngày nay có ổ bi còn trục bánh xe bò không có ổ bi.
Con người mất hàng chục thế kỉ để phát minh ra ổ bi tạo nên sự khác nhau đó.
Việc phát minh ra ổ bi có ý nghĩa như thế nào đối với khoa học và công nghệ?
- Ổ bi có tác dụng làm giảm ma sát do thay ma sát trượt bằng ma sát lăn của các viên bi.
- Nhờ sử dụng ổ bi đã giảm lực cản lên các vật chuyển động làm cho máy móc hoạt động dể dàng, hiệu quả cao góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành như động lực học, cơ khí, chế tạo máy…
Ai nhanh hơn: Chia lớp thành 3 đội, mỗi đội hãy lấy ví dụ cho mỗi loại lực ma sát ghi vào bảng nhóm trong vòng 2 phút, đội nào ghi được nhiều đáp án chính xác nhất đội đó dành chiến thắng
Phiếu học tập số 1
NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
Phiếu học tập số 2
NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
III. Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
Chia lớp thành 4 nhóm hoạt động trong 7 phút:
Nhóm 1, 3: Hoàn thành PHT số 1.
Nhóm 2, 4: Hoàn thành PHT số 2.
Các nhóm sẽ thực hiện báo cáo trong thời gian 8 phút:
Nhóm 1 sẽ báo cáo sau đó nhóm 3 nhận xét, bổ sung.
Nhóm 2 sẽ báo cáo sau đó nhóm 4 nhận xét, bổ sung.
Nhận xét kết quả học tập trong thời gian 5 phút.
Học sinh ghi nhận và điều chỉnh phiếu học tập.
Tiết 77 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Tiết 110 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
BÀI 44
LỰC MA SÁT
TIẾT 111
Ai nhanh hơn: Chia lớp thành 3 đội, mỗi đội hãy lấy ví dụ cho mỗi loại lực ma sát ghi vào bảng nhóm trong vòng 2 phút, đội nào ghi được nhiều đáp án chính xác nhất đội đó dành chiến thắng
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Ai nhanh hơn: Chia lớp thành 3 đội, mỗi đội hãy lấy ví dụ cho mỗi loại lực ma sát ghi vào bảng nhóm trong vòng 2 phút, đội nào ghi được nhiều đáp án chính xác nhất đội đó dành chiến thắng
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
III. Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
Chia lớp thành 3 nhóm hoạt động trong 7 phút:
Nhóm 1, 2: Hoàn thành PHT số 1.
Nhóm 3: Hoàn thành PHT số 2.
Các nhóm sẽ thực hiện báo cáo trong thời gian 8 phút:
Nhóm 1 sẽ báo cáo sau đó nhóm 2 nhận xét, bổ sung.
Nhóm 3 sẽ báo cáo sau đó nhóm 1 nhận xét, bổ sung.
Nhận xét kết quả học tập trong thời gian 5 phút.
Học sinh ghi nhận và điều chỉnh phiếu học tập.
Tiết 77 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Tiết 111 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Phiếu học tập số 1
Phiếu học tập số 2
III. Tác dụng của lực ma sát đối với chuyển động
- Lực ma sát có tác dụng cản trở hoặc thúc đẩy chuyển động
- Lực ma sát vừa có lợi, vừa có hại. Vì vậy cần biết cách làm giảm lực ma sát có hại cũng như tăng lực ma sát có lợi.
Ví dụ:
Tiết 77 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
Tiết 111 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
- Lực ma sát làm mòn đế giày, dép, lốp xe đạp, xe máy, ô tô; đĩa, líp, và xích xe đạp,... Là lực ma sát có hại nên phải làm giảm lực ma sát.
- Lực ma sát giữ cho các vật đứng yên,... Là lực ma sát có lợi nên phải làm tăng lực ma sát.
- Ma sát nghỉ giúp ô tô đứng và di chuyển được ở trên đường một cách an toàn.
- Cách làm tăng ma sát: Tạo rãnh cho lốp xe, làm phanh cho xe.
LỰC MA SÁT CÓ LỢI
Ô tô đi vào đường đất mềm, khi đó lực ma sát lên lốp ô tô quá nhỏ nên bánh ô tô bị quay trượt trên mặt đường. Ma sát lúc này có lợi.
Ma sát vừa có lợi, vừa có hại. Vì vậy cần biết cách làm giảm lực ma sát cũng như tăng lực ma sát.
LỰC MA SÁT CÓ HẠI
Lực ma sát làm mòn đế giày, dép, lốp xe đạp, xe máy, ô tô; đĩa, líp, và xích xe đạp,...
Bài tập: Quan sát các đồ vật trong nhà và trả lời các câu hỏi sau
- Tại sao cán dao, cán chổi không để nhẵn bóng?
- Tại sao người ta thường tra dầu mỡ vào các ổ trục xe đạp, ổ khoá và thay dầu xe máy định kì.

* Để lực ma sát giữa tay và cán dao, cán chổi tăng lên giúp giữ những vật đó chặt hơn.
* Tra dầu mỡ vào ổ trục, ổ khóa và thay dầu định kì giúp chống han gỉ và chống mòn do lực ma sát tác dụng khi xe chuyển động.
Luyện tập
Câu 1: Trường hợp nào sau đây lực xuất hiện không phải là lực ma sát?
A. Lực xuất hiện khi lốp xe trượt trên mặt đường.
B. Lực xuất hiện làm mòn đế giầy.
C. Lực xuất hiện khi lò xo bị nén hay bị dãn.
D. Lực xuất hiện giữa dây curoa với bánh xe truyền chuyển động.
Câu 2: Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đăt trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe chuyển động.
D. Ma sát giữa ma phanh với vành xe khi bóp nhẹ phanh.

Bài 1: Lực xuất hiện trong trường hợp nào sau đây không phải là lực ma sát?
A. Lực xuất hiện khi bánh xe trượt trên mặt đường.
B. Lực xuất hiện giữa má phanh và vành xe khi phanh xe.
C. Lực của dây cung tác dụng lên mũi tên khi bắn.
D.Lực xuất hiện khi các chi tiết máy cọ xát với nhau.

Bài 2: Trường hợp nào sau đây xuất hiện lực ma sát trượt?
A. Một vật nằm yên trên mặt phẳng nghiêng.
B. Khi viết phấn trên bảng.
C. Quyển sách nằm yên trên mặt bàn nằm ngang.
D. Trục ổ bi ở quạt trần đang quay.
C
B
1. Hãy cho biết các nguyên nhân gây ra tai nạn giao thông?

2. Các biện pháp làm giảm tai nạn giao thông có liên quan đến lực ma sát?
NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
IV. Ma sát trong an toàn giao thông
1. Tại sao trên mặt lốp xe lại có các khía rãnh (hình 44.7)? Đi xe mà lốp có các khía rãnh đã bị mòn thì có an toàn không? Tại sao?
2. Tại sao khi phanh gấp, lốp xe ô tô để lại một vệt đen dài trên đường nhựa?
Tiết 112 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
- Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều bị mòn đi.
- Hãy nêu hai ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông.

* Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông.
Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao thông.
H 40.7. Lốp xe
H 40.8 Biển báo có đoạn đường trơn trượt ở phía trước
- Ma sát nghỉ giúp ô tô đứng và di chuyển được ở trên đường một cách an toàn.
LỰC MA SÁT CÓ LỢI TRONG GIAO THÔNG
Ô tô đi vào đường đất mềm, khi đó lực ma sát lên lốp ô tô quá nhỏ nên bánh ô tô bị quay trượt trên mặt đường. Ma sát lúc này có lợi.
Lực ma sát trượt giữa phanh và đĩa phanh làm cho xe dừng lại.
Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao thông.
Tiết 112 - BÀI 44. LỰC MA SÁT
IV. Ma sát trong an toàn giao thông
Hãy giải thích ý nghĩa của biển chỉ dẫn tốc độ giới hạn chạy trên đường cao tốc mô tả trong hình 44.8
Vận dụng

Hãy so sánh các khía ở đế giày dùng cho người đi bộ và dùng cho vận động viên quần vợt ở Hình 44.3. Giải thích tại sao?
tác dụng thúc đẩy chuyển động
tác dụng cản trở chuyển động