Ôn lại kiến thức bài trước
Câu 1: Hãy nêu đặc điểm của vectơ cảm ứng từ tại một điểm gần dòng
điện trong dây dẫn thẳng dài?
Cảm ứng từ tại một điểm của dòng điện trong dây dẫn thẳng dài
+ Điểm đặt: Tại điểm ta xét
+ Phương: Tiếp tuyến với đường sức từ
+ Chiều: Cùng chiều đường sức từ
+ Độ lớn: B = 2.10- 7

I
r

I: Cường độ dòng điện
r: Khoảng cách từ điểm đó đến dây dẫn

M

ur
B

Ôn lại kiến thức bài trước
Câu 2: Hãy nêu đặc điểm của vectơ cảm ứng từ tại một điểm trong
lòng ống dây hình trụ?
Cảm ứng từ tại một điểm trong lòng ống dây hình trụ
+ Điểm đặt: Tại điểm ta xét
+ Phương: Song song với trục của ống dây
+ Chiều: Xác định bằng quy tắc nắm bàn tay phải
(hoặc vào ở đầu nam, ra ở đầu bắc)
N
- 7
B
=
4
p
.10
I
=
4
p
.10
nI
+ Độ lớn:
l
I: Cường độ dòng điện
N: Số vòng dây của ống
l: Chiều dài của ống dây
n: Số vòng dây quấn trên một đơn vị dài của ống
- 7

ur
B

Ôn lại kiến thức bài trước
Câu 3: Hãy nêu đặc điểm của lực từ tác dụng lên một phần tử dòng điện
đặt trong từ trường đều?
- Đặc điểm của lực từ trường đều tác dụng lên phần tử
dòng điện
+ Điểm đặt: Tại trung điểm của đoạn dây là phần tử
dòng điện
r
ur
+ Phương: Vuông góc với vectơ I và B
+ Chiều xác định bằng quy tắc bàn tay trái
ur r
+ Độ lớn của lực từ: F = IlB sin a = B; I

( )

Quy tắc bàn tay trái: Đặt bàn tay trái duỗi thẳng sao cho
vectơ cảm ứng từ hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay
đến ngón giữa là chiều dòng điện, khi đó chiều ngón cãi
choãi ra chỉ chiều của lực từ

Bài 22. LỰC LO-REN-XƠ
Nội dung chính của bài:
I. Lực Lo-ren-xơ
1. Định nghĩa
2. Đặc điểm của lực Lo-ren-xơ
II. Chuyển động của hạt điện tích trong từ trường đều
1. Chú ý quan trọng
2. Chuyển động của hạt điện tích trong từ trường đều
Hendrick Antoon Lorentz
(1853 – 1928)
Nhà vật lý Hà Lan
Giải Nô-ben năm 1902

r
I

I. Lực Lo-ren-xơ
1. Định nghĩa lực Lo-ren-xơ
+ Dây dẫn mang dòng điện đặt trong từ trường chịu
tác dụng của lực từ
+ Lo-Ren-Xơ khẳng định: Lực từ tác dụng lên dây
dẫn là do lực từ tác từng điện tích chuyển động trong
dây dẫn có dòng điện:
Vậy: Mọi điện tích chuyển động trong từ trường đều
chịu tác dụng của lực từ
Định nghĩa: Lực Lo-Ren-Xơ là lực từ tác dụng lên
điện tích chuyển động trong từ trường

Hãy
Hãynêu
nêu
phát
cách
định
biểu
xác
nghĩa
định
định
nghĩa
chiều
dòng
lựcdòng
Lo-Ren-Xơ?
điện?
điện?

r
F
+


v

+


v

-


v


v

+

r
B
r
I

r
F


v

r
B

-


v

2. Đặc điểm của Lo-ren-xơ
+ Điểm đặt: Ở điện tích chuyển động trong
r từ trường
+ Phương: Vuông
góc với vectơ vận tốc v và vectơ
r
cảm ứng từ B
+ Chiều: Các định bằng quy tắc bàn tay trái
Để bàn tay trái mở rộng sao cho từ trường hướng vào
lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón giữa là chiều
của vectơ vận tốc khi điện tích dương; ngược chiều
vectơ khi điện tích âm. Lúc đó chiều của Lực Lo-renxơ là chiều của ngón cái choãi ra
+ Độ lớn: f = qBvsin
q: Điện tích di chuyển
B: Cảm ứng từ
v: Vận tốc của điện tích
ur r
a = B; v

( )

r
f

r
f

r
B


v


v

+

-

r
B

Hãy nêu đặc điểm của
Hãy nêu đặc điểm của
lực từ tác dụng lên dây
lực Lo-Ren-Xơ?
dẫn mang dòng điện?

II. Chuyển động của hạt điện tích trong từ trường đều
1. Chú ý quan trọng
+ Gia tốc của một vật đặc trưng cho sự thay đổi vận
của vật chuyển động
+ Gia tốc cùng phương với chuyển động không làm
thay đổi vận tốc về hướng, chỉ làm thay đổi độ lớn
vận tốc của vật chuyển động
+ Gia tốc của vật vuông góc với vận tốc không làm
thay đổi độ lớn của vận tốc, chỉ làm thay đổi hướng
vận tốc của vật chuyển động
+ Gia tốc của một vật luôn cùng hướng với lực tác
dụng vào vật đó

Hãy
Hãy
phát
nêubiểu
ý
nghĩa
định luật
gia tốc
II
của
Niu-Tơn?
một vật?

2. Chuyển động của hạt điện tích trong từ trường đều

-

+ Xét một điện
 động


 tích q0 có khối lượng m chuyển


f

B với v  B
f
+ Điện tích chịu tác dụngcủa 
lực Lo-Ren-Xơ

+ Lực Lo-Ren-Xơ f  v  a  v
với vận tốc v trong từ trường đều


B

+ Từ trường đều nên gia tốc của điện tích có độ lớn
không đổi, điện tích chuyển động tròn đều. Lực LoRen-Xơ đóng vai trò lực hướng tâm

Trong từ
Hãy
trường
nêuđều,
đặc
điểm
điệncủa
tíchlực
chuyển
Lo-Ren-xơ?
động
như thế nào?


v

- Bán kính quỹ đạo của hạt điện tích chuyển động
trong từ trường đều
+ Khi điện
 tích q0 có khối lượng m chuyển động với

vận tốc v trong từ trường đều B theo phương
vuông góc với cảm ứng từ thì điện tích chuyển động
tròn đều. Lực Lo-Ren-Xơ đóng vai trò lực hướng tâm
2
 
mv
mv
 R=
f ma ht  q 0 Bv 
R
q0 B

Kết luận: Quỹ đạo của hạt điện tích chuyển động
trong một từ trường đều với điều kiện vận tốc ban đầu
vuông góc với từ trường, là một đường tròn nằm trong
mặt phẳng vuông góc với từ trường, có bán kính xác
mv
định bằng công thức

R=

q0 B

-


f


B

Hãy nêu kết
Hãy
luậnviết
về quỹ
biểu
đạo
thứccủa
tínhđiện
độ
tích
lớn của
chuyển
lực
động
hướng
trong
tâm?
từ
trường đều?


v

3. Ứng dụng
Lực Lo-Ren-Xơ có nhiều ứng dụng trong khoa
học, công nghệ: Đo lường điện từ, ống phóng
điện tử, trong truyền hình, khối phổ kế, các máy
gia tốc …
Ti vi

Máy gia tốc hạt

Ống phòng điện tử

Củng cố bài học
Câu 1: Hãy vẽ lực Lo-ren-xơ của các trường hợp trong các hình sau


B
+


B


f


v

Hình 1


f

-

Hình 2


B


v


v


B
-


f

Hình 3

 +
f


v

Hình 4

Củng cố bài học
Câu 2: Tìm nhận định sai trong các câu sau
A. Một điện tích chuyển động trong từ trường sẽ chịu tác dụng của lực từ
B. Một điện tích đứng yên trong từ trường sẽ chịu tác dụng của lực từ
C. Lực Lo-Ren-Xơ là lực từ tác dụng lên điện tích chuyển động trong từ
trường
D. Một điện tích bay vào một từ trường có vận tốc ban đầu vuông góc với từ
trường sẽ chuyển động tròn đều

Củng cố bài học
Câu 3: Tìm công thức sai trong các nhận định sau
A. Độ lớn của lực từ tác dụng lên một phần tử dòng điện trong từ trường
đều là F = BIlsin với  là góc hợp bởi vevtơ cảm ứng từ và đoạn dây dẫn là
phần tử dòng điện
mv 2
B. Độ lớn của lực hướng tâm là F =
R
C. Độ lớn của lực Lo-Ren-Xơ là f = qBvsin với  là góc hợp bởi vectơ
cảm ứng từ và vectơ vận tốc của hạt điện tích
D. Bán kính quỹ đạo của điện tích bay vào từ trường đều theo phương
mv
vuông góc với từ trường là R =
B

Nội dung tự học
1. Ôn tập nội dung bài đã học
+ Đặc điểm của lực từ trường đều tác dụng một phần tử dòng điện
+ Định nghĩa lực Lo-Ren-Xơ
+ Đặc điểm của lực Lo-Ren-Xơ
+ Ý ngĩa gia tốc của một vật
+ Chuyển động của điện tích trong từ trường đều có vận tốc ban đầu vuông góc với
từ trường
+ Làm các bài tập có liên quan trong SGK và tài liệu học tập
2. Chuẩn bị bài học tiếp theo:
Bài 23: Từ thông. Cảm ứng điện từ
+ Các nội dung chính của bài
+ Các nội dung đó như thế nào

Có học vấn không có đạo đức như một
kẻ xấu; có đạo đức không có học vấn
như một người thô bỉ