Vaät lí 8

KIEÅM TRA BAØI CUÕ
Caâu 1 : Theá naøo laø hai löïc caân baèng?
Cho 1 ví duï veà vaät chòu taùc duïng hai löïc
caân baèng

Caâu 1:Theá naøo laø hai löïc caân baèng?
Cho 1 VD veà vaät chòu taùc duïng 2 löïc caân baèng?
Caâu 2 : Neáu moät vaät ñang chuyeån ñoäng maø chòu
hai löïc caân baèng taùc duïng thì vaät seõ nhö theá naøo?
Caâu 3: Haønh khaùch ngoài treân oâtoâ ñang chuyeån ñoäng boãng
Thaáy mình bò nghieâng ngöôøi sang traùi, chöùng toû xe:
A. Ñoät ngoät giaûm vaän toác.
B. Ñoät ngoät taêng vaän toác.
C. Ñoät ngoät reõ sang traùi.
D. Ñoät ngoät reõ sang phaûi.

Traû lôøi 1:
Hai löïc caân baèng laø hai löïc:
.Cuøng ñaët leân moät vaät.
.Coù cöôøng ñoä baèng nhau.
.Coù cuøng phöông.
.Coù chieàu ngöôïc nhau.
VD: Quaû caàu treo treân sôïi daây chòu taùc
duïng cuûa troïng löïc vaø löïc caêng cuûa
daây.

Traû lôøi 2 : Vaät seõ tieáp tuïc chuyeån ñoäng thaúng ñeàu.
Traû lôøi 3
D. Ñoät ngoät reõ sang phaûi.

Sự khác nhau giữa trục bánh
xe bò ngày xưa và trục bánh
xe đạp, trục bánh xe ôtô
ngày nay?

Trục bánh xe
bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự
khác biệt giữa hai loại trục bánh
xe. Sự phát minh ra ổ bi

BAØI 6 :

LÖÏC MA SAÙT

NOÄI DUNG:

- Löïc ma saùt xuaát hieän khi naøo ?

- Coù mấùy loaïi löïc ma saùt, ñaëc ñieåm cuûa chuùng ?
- Vieäc phaùt hieän ra löïc ma saùt coù yù nghóa gì ?

I. KHI NAØO COÙ LÖÏC MA SAÙT:
1.Löïc ma saùt tröôït:
VD: Xe ñaïp ñang chaïy neáu boùp nheï thaéng thì vaønh xe
chuyeån ñoäng chaäm lai.
Boùp maïnh thaéng thì baùnh xe seõ ngöøng quay vaø tröôït
treân maët ñöôøng roài nhanh choùng döøng laïi.
Löïc sinh ra do ñaâu ? Coù taùc duïng gì ?
Löïc sinh ra do maù phanh eùp saùt leân vaønh xe, coù taùc duïng
caûn chuyeån ñoäng cuûa vaønh xe.
Löïc sinh ra do baùnh xe tröôït treân maët ñöông, coù taùc duïng
caûn trôû chuyeån ñoäng tröôït cuûa baùnh xe treân maët ñöôøng

I. KHI NAØO COÙ LÖÏC MA SAÙT:
1.Löïc ma saùt tröôït:

Löïc xuaát hieän nhö hai
tröôøng hôïp treân treân goïi
laø löïc ma saùt tröôït.
• Vaäy : Löïc ma saùt tröôït xuaát
hieän khi moät vaät tröôït treân beà
maët moät vaät khaùc vaø caûn laïi
chuyeån ñoäng tröôït cuûa vaät.

C1 :Haõy tìm ví duï veà löïc ma
saùt tröôït trong ñôøi soáng vaø kyû
thuaät.
-Baùnh xe ngöøng quay tröôït treân
maët ñöôøng khi thaéng maïnh.
-Tröôït tuyeát.
-Truïc quaït baøn vôùi oå truïc.

Hoøn bi ñang laên treân saøn töø töø döøng
laïi. Taïi sao?
Do có lực ma sát lăn tác dụng lên hòn
bi và cản trở chuyển động của nó.

Fms

Vậy lực ma sát lăn xuất hiện trong
trường hợp nào? Có tác dụng gì?

• TL: Do có lực ma sát lăn tác dụng lên hòn
bi và cản trở chuyển động của nó.

2. Löïc ma saùt laên:
VD: Ñaåy vaøo quaû boùng, quaû boùng laên chaäm daàn
treân saøn roài döøng laïi.
Löïc do maët saøn taùc duïng vaøo quaû boùng caûn trôû
chuyeån ñoäng laên cuûa quaû boùng goïi laø löïc ma saùt laên.

•

Vaäy: Löïc ma saùt laên sinh
ra khi moät vaät laên treân beà
maët moät vaät vaø khaùc caûn
trôû chuyeån ñoäng laên cuûa
vaät

-ÔÛ caùc oå bi cuûa
boä phaän quay.
C2: Haõy tìm
ví duï veà löïc
ma saùt laên
trong ñôøi
soáng vaø kyû
thuaät.

-Xe chaïy treân
ñöôøng.

-Ñaåy vaät naëng
treân caùc con
laên.

C3:Trong caùc tröôøng hôïp ôû hình 6.1 döôùi ñaây, tröôøng
hôïp naøo coù löïc ma saùt tröôït, tröôøng hôïp naøo coù löïc ma
saùt laên? Qua ñoù em coù nhaän xeùt gì veà cöôøng ñoä löïc ma
saùt tröôït,ma saùt laên?

Hình 6.1b Chæ 1 ngöôøi ñaåy
thuøng treân nhöõng baùnh xe.

Coù ma saùt laên.

Hình 6.1a 3 ngöôøi ñaåy
thuøng tröôït treân saøn.

Coù ma saùt tröôït

Hai tröôøng hôïp treân chöùng toû:
ñoä lôùn ma saùt laên raát nhoû
so vôùi ma saùt tröôït.

Ngöôøi ta tính ñöôïc neáu thay ma saùt tröôït baèng
ma saùt laên coù theå giaûm löïc ma saùt ñeán 30 laàn.

Hai loaïi löïc ma saùt tröôït vaø ma saùt laên coù ñieåm
gì gioáng nhau?
• Đều xuất hiện khi vật naøy chuyển ñộng
treân bề mặt của vật khaùc.
• Đều coù taùc dụng ngăn cản chuyển động, vì
vậy lực ma saùt luoân ngược chiều chuyển
động
củamột
vật. vật đứng yên có chịu tác
Vậy
nếu

dụng của lực ma sát không? Chịu tác
dụng trong trường hợp nào?

3.Löïc ma saùt nghæ:
TN:Hình 6.2
trang 22 SGK

Fk
Fms

C4:Taïi sao trong TN treân, maëc duø coù löïc keùo
taùc duïng leân vaät naëng nhöng vaät vaãn ñöùng yeân?

Vaät ñöùng yeân chöùng toû giöõa maët baøn vôùi vaätcoù moät
löïc caûn. Löïc naøy ñaët leân vaät caân baèng vôùi löïc keùo ñeå
giöõ cho vaät ñöùng yeân.

Löïc naøy goïi laø löïc ma
saùt nghæ.

Vaäy: Löïc ma saùt nghæ xuaát hieän khi vaät bò taùc duïng
cuûa löïc khaùc nhöng chöa chuyeån ñoäng.Löïc ma saùt
nghæ giöõ cho vaät khoâng tröôït khi vaät bò taùc duïng
cuûa löïc khaùc ñoù.
Khi taêng cöôøng ñoä cuûa löïc keùo leân vaät thì soá chæ cuûa löïc
keá taêng daàn, vaät vaãn ñöùng yeân. Ñieàu naøy cho ta nhaän
xeùt gì veà moái quan heä giöõa cöôøng ñoä cuûa löïc ma saùt
nghæ cuûa vaät vaø löïc keùo vaät ñoù?

Khi taêng löïc keùo thì soá chæ löïc keá taêng daàn, vaät
vaãn ñöùng yeân, chöùng toû löïc caûn leân vaät cuõng coù
cöôøng ñoä taêng daàn. Ñieàu naøy cho bieát: Löïc ma
saùt nghæ coù cöôøng ñoä thay ñoåi theo löïc taùc duïng
leân vaät.

C5: Haõy tìm caùc VD khaùc veà löïc ma saùt
nghæ trong ñôøi soáng vaø kyû thuaät.
-Ma saùt giöõa baøn chaân vôùi maët saøn
khi ñi tôùi.
-Ma saùt ôû baêng truyeàn taûi trong
caùc nhaø maùy.
-Ma saùt ôû daây cu-roa.

II. LÖÏC MA SAÙT TRONG ÑÔØI SOÁNG VAØ KYÛ THUAÄT
1. Löïc ma saùt coù theå coù haïi :
C6: Haõy neâu taùc haïi
cuûa löïc ma saùt vaø caùc
bieän phaùp laøm giaûm löïc
ma saùt trong caùc tröôøng
hôïp veõ ôû hình 6.3.

Hình 6.3
a

Xích xe ñaïp

Laøm mau moøn
xích vaø ñóa. Ñeå
giaûm ma saùt caàn
tra daàu môû
thöôøng xuyeân.

b

Truïc quay
coù oå bi

Ñaåy
c thuøng ñoà

Khoù ñaåy do ma
saùt tröôït lôùn.
Laøm caûn chuyeån
Thay ma saùt
ñoäng quay,noùng
tröïôt baèng
vaø mau moøn truïc.
ma saùt laên
Gaén oå bi, tra
daàu môû.

2. Löïc ma saùt coù theå coù lôïi :

C7 :Haõy quan saùt caùc tröôøng
hôïp veõ ôû hình 6.4 vaø töôûng
töôïng xem neáu khoâng coù löïc ma
saùt seõ xaûy ra hieän töôïng gì?Haõy
tìm caùch laøm taêng löïc ma saùt
trong nhöõng tröôøng hôïp naøy.

Hình 6.4
a

b

Phaán vieát khoâng
aên baûng.

OÁc deå bò loûng khi
rung ñoäng, dieâm
queït khoâng chaùy.

Khi thaéng oâ toâ
khoâng döøng laïi
ñöôïc

Taêng ñoä nhaùm ôû
caùc maët raêng, ôû
maët söôøn bao
dieâm .

Laøm maët ñöôøng
coù ñoä nhaùm,loáp xe
phaûi coù raõnh .

Khi laøm baûng
phaûi taïo moät ñoä
nhaùm nhaát ñònh .

c

III. VAÄN DUÏNG :

C8 : Haõy giaûi thích
caùc hieän
töôïng sau vaø
cho bieát trong
caùc hieän
töôïng naày
ma saùt coù
ích hay coù haïi:

a. Khi ñi treân saøn ñaù hoa môùi
lau deå bò ngaõ.

Giaûi thích: Khi ñi
treân saøn ñaù hoa môùi
lau deå bò ngaõ vì löïc
ma saùt nghæ giöõa saøn
vôùi chaân ngöôøi raát
nhoû.
Ma saùt trong tröôøng
hôïp naày coù ích.

b. OÂ toâ chaïy vaøo
ñöôøng coù buøn
deå bò sa laày.

Giaûi thích:Khi ñoù löïc
ma saùt nghæ giöõa loáp
xe vaø maët ñaát quaù
nhoû laøm baùnh xe
quay tröôït taïi choå
khoâng chaïy tôùi ñöôïc.
Ma saùt trong tröôøng
hôïp naày coù ích.

c.Giaày ñi laâu
ñeá bò moøn.

Giaûi thích :Giaày ñi laâu
do ma saùt tröôït giöõa
maët ñaát vôùi ñeá giaày laøm
ñeá bò moøn.
Ma saùt trong tröôøng
hôïp naày coù haïi.

d. Maët loáp oâ toâ
phaûi coù raõnh saâu hôn
xe ñaïp.

Giaûi thích : OÂ toâ naëng neân
maët lôùp saâu ñeå taêng ma
saùt töùc taêng ñoä baùm giöõa
loáp xe vôùi maët ñöôøng. Do
ñoù khi chuyeån ñoäng laøm
xe khoâng bò tröôït,khi
thaéng xe deå döøng laïi.
Ma saùt trong tröôøng
hôïp naøy coù lôïi.

Giaûi thích: Ñeå taêng ma
saùt giöõa daây cung vôùi
daây ñaøn, nhôø ñoù ñaøn
keâu to.
e. Phaûi boâi nhöïa thoâng
vaøo daây cung ôû caàn
keùo ñaøn coø hay violon

C9 : OÅ bi coù taùc duïng gì? Taïi sao vieäc phaùt minh
ra oå bi laïi coù yù nghóa quan troïng ñeán söï phaùt
trieån cuûa khoa hoïc vaø coâng ngheä?

OÅ bi coù taùc duïng laøm giaûm ma saùt do thay
ma saùt tröôït baèng ma saùt laên cuûa caùc vieânbi.
Nhôø söû duïng oå bi ñaõ giaûm löïc caûn leân caùc vaät
chuyeån ñoäng laøm cho maùy moùc hoaït ñoäng deå
daøng, hieäu quaû cao goùp phaàn thuùc ñaåy söï phaùt
trieån cuûa caùc ngaønh nhö ñoäng löïc hoïc,cô
khí,cheá taïo maùy…

PHAÀN GHI NHÔÙ :
.Löïc ma saùt tröôït sinh ra khi moät vaät
tröôït treân beà maët cuûa moät vaät khaùc.
. Löïc ma saùt laên sinh ra khi moät vaät laên
treân beà maët cuûa moät vaät khaùc
.

. Löïc ma saùt nghæ giöõ cho vaät khoâng
tröôït khi vaät bò taùc duïng cuûa löïc khaùc.
. Löïc ma saùt coù theå coù haïi hoaëc coù ích.

Ñoä lôùn löïc ma saùt phuï thuoäc tính chaát maët tieáp
xuùc,löïc eùp leân maët tieáp xuùc, baûn chaátmaët tieáp
xuùc nhöng khoâng phuï thuoäc dieän tích maët tieáp
xuùc

CUÕNG COÁ

BT 6.2 :Trong caùc caùch laøm sau ñaây,caùch
naøo giaûm ñöôïc löïc ma saùt?
A. Taêng ñoä nhaùm maët tieáp xuùc.
B. Taêng löïc eùp leân maët tieáp xuùc.
C. Taêng ñoä nhaün giöõa caùc maët tieáp xuùc.
D. Taêng dieän tích maët tieáp xuùc.

CUÕNG
COÁ
• BT 6.1 :Tröôøng hôïp naøo sau ñaây khoâng phaûi
laø löïc ma saùt ?
A. Löïc xuaát hieän khi loáp xe tröôït treân maët
•
ñöôøng.
B. Löïc xuaát hieän laøm moøn ñeá giaøy.
•
C. Löïc xuaát hieän khi loø xo bò neùn hay bò
•
daõn.
D. Löïc xuaát hieän giöõa daây curoa vôùi baùnh
•
xe truyeàn chuyeån ñoäng.

CUÕNG
COÁ
• BT 6.5 : Moät oâtoâ chuyeån ñoäng thaúng ñeàu khi
löïc keùo cuûa ñoäng cô oâtoâ laø 800N. Tính ñoä lôùn
cuûa löïc ma saùt taùc duïng leân caùc baùnh xe oâtoâ
(boû qua löïc caûn cuûa khoâng khí ).
OÂâtoâ chuyeån ñoäng thaúng ñeàu khi löïc keùo caân baèng
vôùi löïc ma saùt.
Vaäy:
Fms = Fkeùo = 800N

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
I.BAØI VÖØA HOÏC
1.Hoïc thuoäc phaàn ghi nhôù.
2.Xem kyõ laïi töø C1 ñeán C9.
3.Laøm BT töø 6.3 ñeán 6.5
SBT.
II.BAØI SAÉP HOÏC
Xem tröôùc baøi 7: “AÙp
suaát”

TIEÁT HOÏC ÑEÁN ÑAÂY KEÁT THUÙC.
CHUÙC QUÍ THAÀY COÂ VAØ CAÙC EM SÖÙC KHOÛE.