BÀI 28: LỰC MA SÁT

Đẩy một khối gỗ trượt trên mặt bàn. Cho dù được đẩy
rất mạnh, sau khi buông tay. Khối gỗ vẫn chuyển động
chậm dần rồi dừng lại.

 Khi đẩy hoặc kéo vật
này chuyển động trên
bề mặt của vật kia, giữa
hai vật xuất hiện lực ma
sát chống lại sự chuyển
động đó. Trong những
trường hợp như thế, lực

Các vật chuyển động khác như xe máy, ô tô
cũng tương tự. Nếu bị tắt động cơ, chúng
cũng chuyển động chậm dần rồi dừng lại.

I. Lực ma sát trượt
Khi đẩy hoặc kéo vật này
chuyển động trượt trên
bề mặt của vật kia, giữa
hai vật xuất hiện lực ma
sát chống lại chuyển
động.
Lực ma sát trong trường
hợp này là lực ma sát

Lực ma sát trượt cũng xuất hiện khi bóp
phanh xe đạp. Lúc này lực xuất hiện do
má phanh ép sát vào vành xe, cản trở
chuyển động của bánh xe và làm xe
nhanh chóng dừng lại.

Ví dụ về ma sát trượt trong khoa học và đời
sống:
o Ma sát giữa bánh xe và mặt đường để
dừng chuyển động.
o Ma sát giữa dây đàn với tay hay móng, hay
dụng cụ đánh đàn.
o Lực ma sát giữa các chi tiết máy trượt trên
nhau là lực ma sát trượt.
o Khi chuyển các kiện hành từ trên xe hàng
xuống đất bằng mặt phẳng nghiêng thì
giữa kiện hàng và mặt phẳng nghiêng có

o Khi trượt từ từ trên cầu trượt xuống
đất thì có lực ma sát trượt giữa lưng ta
với mặt cầu trượt.
o Khi ta viết phấn lên bảng thì giữa đầu
viên phấn với mặt bảng có lực ma sát
trượt.
o Ma sát giữa trục quạt bàn với ổ trục

II. Lực ma sát nghỉ
Khi tác dụng vào vật một lực song
song với mặt tiếp xúc nhưng vật chưa
chuyển động thì mặt tiếp xúc đó tác
dụng vào vật một lực ma sát
nghỉ cân bằng với ngoại lực.

Khi lực kéo đạt đến một giá trị xác định thì
gối gỗ bắt đầu trượt.
Lúc đó lực ma sát nghỉ có số đo lớn nhất.
Khi đã trượt, lực ma sát giữa gỗ và mặt bàn
là lực ma sát trượt.

 Lực ma sát có thể vừa có lợi, vừa có
hại.
Ví dụ: Khi viết bảng, ma sát giữa bảng
và phấn khiến phấn bị mòn là có hại
nhưng ma sát này cũng giúp phấn bám
trên bảng tạo ra chữ viết.

Khi một vật lăn trên bề mặt của vật khác
thì lực ma sát xuất hiện, lực đó gọi là lực
ma sát lăn.

III. Lực ma sát và bề mặt tiếp xúc
Bề mặt một tấm kim loại rất nhẵn khi
nhìn bằng mắt thường nhưng qua kính
hiển vi có thể thấy gồ ghề với các chỗ
lồi lõm đan xen nhau.

Khi hai bề mặt áp sát vào nhau, chúng
cũng gây ra lực ma sát. Nói cách khác,
tương tác giữa hai bề mặt tiếp xúc tạo
nên ma sát giữa chúng.

IV. Ma sát và chuyển động
Trong cuộc sống, ma sát có thể cản trở
nhưng cũng có thể thúc đẩy chuyển động.
1. Làm giảm ma sát
Lực ma sát có hại khi làm cản trở chuyển
động của vật

Ví dụ: khi dùng cưa để cưa gỗ, ma sát trượt giữa mặt gỗ
và mặt lưỡi cưa cản trở chuyển động của cưa, hay khi
kéo, đẩy vật trên mặt sàn...

Để làm giảm ma sát, người ta dùng nhiều cách
khác nhau.
 dụ:
Dùng dầu, mỡ được cho
Ví
vào giữa các bộ phần bằng
kim loại chuyển động
trong động cơ để làm giảm
ma sát, giúp động cơ hoạt
động tốt hơn và giảm hao
mòn bề mặt bộ phận.
 Thay chuyển động trượt

2. Làm tăng ma sát
- Ma sát không chỉ cản trở chuyển động mà trong nhiều
trường hợp còn thúc đẩy chuyển động.
- Ví dụ: Khi đi bộ trên đường trơn cần phải tăng ma sát
giữa chân và mặt đường.

3. Ma sát và an toàn giao thông
- Giúp cho bánh xe lăn trên đường không bị trượt.
- Giúp xe chuyển động chậm lại và có thể dừng hẳn.
- Giúp xe không bị trượt dốc, hạn chế va chạm người và xe…
=> Ma sát rất quan trọng trong giao thông.

V. Lực cản của nước

Lực ma sát không chỉ xuất hiện khi các vật tiếp
xúc với nhau mà cả khi chúng chuyển
động trong nước hay trong không khí.

Vật chuyển động trong nước sẽ bị nước
cản trở. Ta có thể cảm nhận được lực cản
này rõ khi học bơi hay quạt tay trong nước.

Khi chuyển động trong nước, vật chịu lực cản mạnh
hơn trong không khí.

LỰC CẢN CỦA KHÔNG KHÍ

Lực ma sát trượt

TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA LỰC MA SÁT

Lực mà mặt đất tác
dụng lên bàn chân

TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA LỰC MA SÁT

Củng cố kiến thức
1. Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc
giữa hai vật, cản trở chuyển động của chúng.
2. Lực ma sát trượt xuất hiện khi hai vật trượt lên nhau,
cản trở chuyển động của chúng.
3. Lực ma sát nghỉ xuất hiện khi một vật bị kéo hoặc đẩy
mà vẫn đứng yên trên một bề mặt.
4. Sự tương tác giữa bề mặt của hai vật tạo ra lực ma sát
giữa chúng.
5. Lực ma sát có thể cản trở chuyển động và có thể giúp
thúc đẩy chuyển động.
6. Ma sát có nhiều ảnh hưởng trong giao thông đường bộ.
7. Khi chuyển động trong nước, vật chịu lực cản mạnh

Vận dụng
Câu 1: Hãy lấy ví dụ trong cuộc sống về:
- Làm giảm ma sát.
- Làm tăng ma sát.
Trả lời
- Làm giảm ma sát: Lốp xe máy, xe ô tô đi
lâu ngày bị mòn => giảm ma sát.
- Làm tăng ma sát: đường đất bị trơn, rải
cát lên mặt đường làm tăng ma sát nghỉ
giúp ta không bị trơn trượt

Câu 2: Đề xuất cách làm giảm tác hại của lực ma sát
trong các trường hợp sau:
a) Đẩy một thùng hàng trên mặt sàn.
b) Xe đạp chuyển động trên đường.
Trả lời
a)Để thùng hàng lên giá đẩy có gắn bánh
lăn.
b) Thay lốp xe khi lốp bị mòn để tránh bị
trơn trượt và đảm bảo phanh xe luôn hoạt
động tốt để đảm bảo an toàn.

Câu 3:
1. Em hãy cho biết trong các hiện tượng sau đây,
ma sát có lợi hay hại:
a) Khi đi trên sàn nhẵn mới lau ướt dễ bị ngã.
b) Bảng trơn, viết phần không rõ chữ.
2. Phải làm thế nào để tăng ma sát có lợi hay
giảm ma sát có hại trong các trường hợp trên?
Vì sao?

a) Khi đi trên sàn nhẵn mới lau ướt dễ bị ngã.
=> Sàn mới lau rất trơn, vì vậy khi đi trên sàn
mới lau thì ma sát nghỉ giữa bàn chân với đá hoa
nhỏ, làm người dễ trượt ngã. Lực ma sát trong
trường
này
là phấn
có lợi không rõ chữ.
b) Bảnghợp
trơn,
viết
=> Bảng trơn thì phấn dễ trượt trên bảng, nên
lượng phấn bám vào bảng không nhiều, nên khi
viết không rõ chữ. Lực ma sát trong trường hợp
này
ma pháp
sát có
2.
Mộtlực
số biện
hạnlợi.
chế ma sát có hại:
a. Đi dép hoặc giày có khía sâu
b. Để khô bảng, lau bảng bằng giẻ ẩm và lau lại bằng giẻ khô

Câu 4: Lực ma sát là:
A. Lực tiếp xúc
B. Lực không tiếp xúc