CHÀO MỪNG
TẬP THỂ 11C1
THPT PHÚ TÂN
GV: LÊ XUÂN DỊ

Làm văn: Tiết 100

LUYỆN TẬP VẬN DỤNG CÁC THAO TÁC LẬP LUẬN
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Đoạn văn sau bàn về nội dung gì? Sử dụng các thao tác lập luận nào? Sử dụng thao tác đó một cách rời rạc hay kết hợp?
Mục đích lớn nhất của Nam Cao khi xây dựng nhân vật thị Nở là tạo ra một chất "xúc tác" để thể hiện trọn vẹn vấn đề trung tâm của tác phẩm: tính chất bi thảm trong bi kịch cuộc đời của Chí Phèo.
Khi xuất hiện với tư cách một con người có tình thương ở bên cạnh Chí, thị Nở khiến Chí hồi sinh: thoạt đầu là tỉnh rượu, tiếp đó là tỉnh ngộ rồi cuối cùng khát khao làm người lương thiện, khát khao hoàn lương. Nghĩa là, trong mối quan hệ với thị Nở, Chí Phèo đã trở lại với tính người toàn vẹn.
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Sự từ chối của thị Nở đẩy Chí từ đỉnh cao của khát khao hạnh phúc xuống đến tận cùng của nỗi bất hạnh, tủi nhục, khốn khổ vì bị một người đàn bà xấu ma chê quỷ hờn từ chối. Chí đau đớn, tuyệt vọng vì cánh cửa mở vào thế giới lương thiện đã bị đóng lại, con đường trở lại làm người lương thiện đã bị chặn đứng. Chí uất ức, hận thù vì bị khinh bỉ, coi thường, bị tước đi cơ hội sống như một con người,... Tất cả những yếu tố tâm lí ấy đẩy Chí đến chỗ tự sát một cách nhanh chóng, quyết liệt và bi thảm.
( Theo Đỗ Ngọc Thống )
Nội dung: Mục đích xây dựng nhân vật Thị Nở
của Nam Cao.

Người viết sử dụng kết hợp các thao tác phân
tích, giải thích, so sánh, bình luận.
CÁC THAO TÁC LẬP LUẬN
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
GiẢI
THÍCH
PHÂN
TÍCH
CHỨNG
MINH
BÌNH
LUẬN
BÁC BỎ
SO SÁNH
1. Giải thích
C. Dùng những bằng chứng ( dùng dẫn chứng và lí lẽ) chân thực, đã được thừa nhận để chứng tỏ đối tượng.

2. Phân tích
A. Là cắt nghĩa ( dùng lí lẽ và dẫn chứng) một sự vật, hiện tượng, khái niệm để người khác hiểu rõ, hiểu đúng vấn đề.
3. Chứng minh
B. Là chia nhỏ đối tượng thành nhiều yếu tố bộ phận để xem xét một cách toàn diện giá trị nội dung, hình thức của đối tượng.
F. Là bàn bạc, đánh giá, nhận xét một vấn đề (hiện tượng)
5. Bác bỏ
D. Là đối chiếu giữa hai hay nhiều sự vật để chỉ ra sự giống và khác nhau.
6. Bình luận
E. Dùng lí lẽ và chứng cứ để gạt bỏ những quan điểm, ý kiến sai lệch hoặc thiếu chính xác.
4. So sánh
1. Giải thích

ĐỐI CHIẾU
2. Phân tích
3. Chứng minh
5. Bác bỏ
THUYẾT PHỤC
6. Bình luận
KHÁM PHÁ
4. So sánh
TIN
HIỂU
ĐÁNH GIÁ
dẫn chứng và lí lẽ
lí lẽ và dẫn chứng
cùng bình diện, tiêu chí
Lí lẽ loại bỏ ý kiến sai
Chia tách đối tượng
Thể hiện rõ ý kiến của mình
Tên thao tác
Bản chất của thao tác
Ghép thông tin hai cột cho phù hợp.
(1) Chủ nghĩa hiện thực là trào lưu nghệ thuật lấy hiện thực xã hội và những vấn đề có thực của con người làm đối tượng sáng tác. Chủ nghĩa hiện thực hướng tới cung cấp cho công chúng nghệ thuật những bức tranh chân thực, sống động, quen thuộc về cuộc sống, về môi trường xã hội xung quanh.
……….

(2) Bác Hồ từng nói:
“Một năm bắt đầu từ mùa xuân
Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ”
Cũng giống như mùa xuân là mùa đầu tiên trong năm thì tuổi trẻ chính là điểm tựa khởi nguồn cho cuộc đời mỗi người. Bởi tuổi trẻ là hiện thân của sức sống căng tràn, rạo rực, cháy bỏng với biết bao hoài bão, bao mơ ước, dự định. Và để những ước mơ, hoài bão ấy trọn vẹn thì mỗi người đều phải có cho mình những lí tưởng sống đúng đắn.
Vậy lí tưởng sống là gì. Lý tưởng sống là định hướng, là mục đích sống đúng đắn, lành mạnh và tích cực. Lí tưởng sống của mỗi người khác nhau là khác nhau, đó có thể là lớn lao có thể là những điều nhỏ bé nhưng đối với mỗi người nó đều có ý nghĩa nhất định.
Lí tưởng sống là điều vô cùng cần thiết đối với cuộc sống mỗi người. Ai trong mỗi chúng ta chả ước mong có một cuộc sống an nhàn, thảnh thơi, hạnh phúc.
………
(3) TẮT ĐÈN và BưỚC ĐưỜNG CÙNG:
 Cả hai đều viết về cuộc sống cơ cực của người nông dân ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám và sự vùng lên phản kháng tự phát của họ. Đề tài của Tắt đèn và Bước đường cùng có ý nghĩa rất lớn trong việc thức tỉnh người nông dân và ý thức đấu tranh của họ, giục giã họ quyết tâm thay đổi hoàn cảnh sống khi hiểu ra thực trạng bi thảm cuộc sống của mình.
Tắt đèn: miêu tả cuộc sống người nông dân trong những ngày sưu thuế nặng nề, nông dân bị áp bức, bóc lột quá mức phải vùng lên phản kháng.
Bước đường cùng: miêu tả cuộc sống lầm than cơ cực của người nông dân trước những thủ đoạn bóc lột bằng hình thức cho vay nặng lãi của bọn địa chủ ở nông thôn. Bị cướp lúa, cướp đất. bị đẩy vào bước đường cùng, không còn lối thoát, họ phải vùng lên chống lại.
…….
(4) Đầu tiên, rừng chính là ngôi nhà chung của muôn loài thực vật, trong đó có những loài vô cùng quý hiếm. Ngôi nhà ấy không được bảo vệ, sẽ dẫn đến những hậu quả không nhỏ về mặt sinh thái. Bởi vậy mà mới có hình ảnh so sánh “Rừng là lá phổi xanh của trái đất”. Không chỉ vậy, rừng còn là nơi ngăn nước lũ, chống xói mòn, điều hòa khí hậu. Hầu như mọi hiện tượng bất thường của khí hậu đều có nguồn gốc từ việc con người không bảo vệ rừng. Ở Việt Nam chúng ta, suốt từ Bắc đến Nam, lũ lụt, hạn hán xảy ra liên miên trong nhiều năm qua là bởi rừng đã bị con người khai thác, chặt phá không thương tiếc.
……..
(5  "Đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy là không cần thiết". Điều này hoàn toàn sai. Vì bạn không biết hậu quả mà tai nạn giao thông để không chỉ để lại những tổn thương về kinh tế mà còn gây nhiều hệ lụy về thể chất. Theo thống kê, hàng năm nước ta có rất nhiều vụ tai nạn xảy ra khiến nhiều người chấn thương rất nặng thậm chí là tử vong, một trong số những nguyên nhân chính dẫn đến những hậu quả trên  đó chính là người tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm. Việc đội mũ bảo hiểm tưởng chừng như không quan trọng với nhiều người nhưng thực chất mũ bảo hiểm chính là vật bảo vệ tính mạng của mọi người khi xảy ra va chạm giao thông. Theo nghiên cứu, người đội nón bảo hiểm có thể giảm đến 85% những chấn thương do tai nạn gây nên so với những người không đội nón bảo hiểm. Chính vì vậy bản thân mỗi chúng ta hãy tự trang bị cho mình những kiến thức và hành trang cần có khi tham gia giao thông để bảo vệ cho bản thân.
….
(6) Kho tàng tục ngữ ca dao Việt Nam chứa đựng nhiều bài học giá trị. Một trong số đó là câu “Thất bại là mẹ thành công” là lời khuyên giá trị dành cho mỗi người.
Đầu tiên, “thất bại” là những lần vấp ngã, khó khăn trong công việc và cuộc sống. Là những công việc ta vạch định không đạt được kết quả như mong muốn. Còn “thành công” là đạt được những kết quả đạt được theo ý ta muốn, và công việc đó được hoàn thành tốt đẹp, xuất sắc. Thất bại và thành công là hai yếu tố hoàn toàn trái ngược nhau. Nhưng lại được đặt trong một mối quan hệ với từ “mẹ”. Có thể hiểu đơn giản, “Mẹ” là người đã sinh ra, chăm sóc và nuôi dạy con người. Cách nói “Thất bại là mẹ thành công” ý muốn nói rằng để có được thành công, trước đó con người đã phải nếm trải những thất bại. Chính nhờ có thất bại mà chúng ta mới có thêm kinh nghiệm, học thêm kiến thức để từ đó hoàn thiện mình hơn. Thất bại cũng giống như “người mẹ hiện” dạy dỗ con người trưởng thành.


….
MẠO HIỂM
Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông. Xưa nay những đấng anh hùng làm nên những việc gian nan không ai làm nổi, cũng là nhờ cái gan mạo hiểm, ở đời không biết cái khó là cái gì[….]
Còn những kẻ ru rú như gián ngày, làm việc gì cũng chờ trời đợi số, chỉ mong cho được một đời an nhàn vô sự, sống lâu giàu bền, còn việc nước việc đời không quan hệ gì đến mình cả. Như thế gọi là sống thừa, còn mong có ngày vũng vẫy trong trường cạnh tranh này thế nào được nữa. Hãy trông những bọn thiếu niên con nhà kiều dưỡng, cả đời không dám đi đâu xa nhà, không dám làm quen với một người khách lạ; đi đường thì sợ sóng, trèo cao thì sợ run chân, cứ áo buông chùng đóng gót, tưởng thế là nho nhã, tưởng thế là tư văn; mà thực ra không có lực lượng, không có khí phách; hễ ra khỏi tay bảo hộ của cha mẹ hay kẻ có thế lực nào thì không có thể mà tự lập được.
Vậy học trò ngày nay phải tập xông pha, phải biết nhẫn nhục; mưa nắng cũng không lấy làm nhọc nhằn, đói rét cũng không lấy làm khổ sở. Phải biết rằng: hay ăn miếng ngon, hay mặc của tốt, hễ ra khỏi nhà thì nhảy lên cái xe, hễ ngồi quá giờ thì đã kêu chóng mặt,… ấy là những cách làm mình yếu đuối nhút nhát, mất hẳn cái tinh thần mạo hiểm của mình đi.
  (Nguyễn Bá Học, Mạo hiểm)
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
CÁC THAO TÁC ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG VĂN BẢN: MẠO HIỂM
- Xác định vấn đề nghị luận?
- Xác định thao tác lập luận chính và các thao tác lập luận bổ trợ?
- Tác dụng của việc sử dụng kết hợp các thao tác lập luận ?
Mạo hiểm
Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông. Xưa nay những đấng anh hùng làm nên những việc gian nan không ai làm nổi, cũng là nhờ cái gan mạo hiểm, ở đời không biết cái khó là cái gì[….]
Còn những kẻ ru rú như gián ngày, làm việc gì cũng chờ trời đợi số, chỉ mong cho được một đời an nhàn vô sự, sống lâu giàu bền, còn việc nước việc đời không quan hệ gì đến mình cả. Như thế gọi là sống thừa, còn mong có ngày vũng vẫy trong trường cạnh tranh này thế nào được nữa. Hãy trông những bọn thiếu niên con nhà kiều dưỡng, cả đời không dám đi đâu xa nhà, không dám làm quen với một người khách lạ; đi đường thì sợ sóng, trèo cao thì sợ run chân, cứ áo buông chùng đóng gót, tưởng thế là nho nhã, tưởng thế là tư văn; mà thực ra không có lực lượng, không có khí phách; hễ ra khỏi tay bảo hộ của cha mẹ hay kẻ có thế lực nào thì không có thể mà tự lập được.
Vậy học trò ngày nay phải tập xông pha, phải biết nhẫn nhục; mưa nắng cũng không lấy làm nhọc nhằn, đói rét cũng không lấy làm khổ sở. Phải biết rằng: hay ăn miếng ngon, hay mặc của tốt, hễ ra khỏi nhà thì nhảy lên cái xe, hễ ngồi quá giờ thì đã kêu chóng mặt,… ấy là những cách làm mình yếu đuối nhút nhát, mất hẳn cái tinh thần mạo hiểm của mình đi.
  (Nguyễn Bá Học, Mạo hiểm)
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

BÌNH LUẬN
Tinh thần mạo hiểm

Nêu vấn đề (đoạn 1): tinh thần mạo hiểm
Đánh giá (đoạn 2): thể hiện thái độ phê phán, lo ngại, trăn trở với những kẻ không dám vượt khó.
Bàn luận (đoạn 3): Hành động, cách giải quyết: học trò phải tập xông pha, nhẫn nhục, không được đánh mất tinh thần mạo hiểm.
Văn bản có sức hấp dẫn, thuyết phục cao
- Vận dụng kết hợp các thao tác lập luận trong văn nghị luận nhằm làm tăng sức thuyết phục, hấp dẫn cho bài văn nghị luận, giúp cho vấn đề nghị luận được triển khai có hiệu quả.
- Cần xuất phát từ yêu cầu và mục đích nghị luận để vận dụng kết hợp các thao tác lập luận một cách hợp lí.
Nhận xét:
HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
Đề: Thanh niên ta ngày nay cần có ý chí vươn lên trong học tập và công tác.
 Yêu cầu:
Về kĩ năng: (3 điểm)
+ Viết đoạn văn nghị luận có bố cục rõ ràng, diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả.
+ Sử dụng kết hợp các thao tác lập luận đã học.
Về kiến thức (7 điểm): Chủ đề Ý CHÍ THANH NIÊN:
*Bước 1: Chọn vấn đề cần nghị luận: Thanh niên ta ngày nay cần có ý chí vươn lên trong học tập và công tác.
*Bước 2: Lập dàn ý
- Đặt vấn đề: Giới thiệu được vấn đề cần nghị luận.
- Giải quyết vấn đề:
+ Khẳng định rèn luyện ý chí vươn lên trong học tập và công tác là yêu cầu đúng đắn phù hợp với quy luật phát triển của con người ở thời đại mới.
+ Tại sao phải rèn luyện ý chí vươn lên trong học tập và công tác cho thanh niên ngày nay?
Thanh niên ngày nay là lớp người sinh ra trong thời bình chưa biết đến chiến tranh gian khổ.
Một vài năm gần đây vấn đề giáo dục lý tưởng cho thanh niên bị coi nhẹ.
Bị một số tiêu cực của xã hội tác động, vì vậy cần phải đặt ra vấn đề giáo dục cho thanh niên.
+ Phê phán và bác bỏ những việc làm sai trái của một số thanh niên hiện nay.
+ Làm thế nào để rèn luyện tốt ý chí vươn lên trong học tập và công tác.
- Kết thúc vấn đề:
+ Ý nghĩa của vấn đề đặt ra
+ Bản thân
*Bước 3: Viết 1 bài văn trình bày trước lớp.
Bài 2/sách giáo khoa
Trình bày một luận điểm trong bài văn nghị luận bàn về một trong những phẩm chất mà người thanh niên ngày nay cần có.
Bước 1:
Xác định chủ đề
Xây dựng dàn ý
Bước 2
Tìm cách trình bày một luận điểm trong phần thân bài của dàn ý vừa xây dựng:
Bước 3:
Diễn đạt các ý đã tìm được thành một hoặc một số đoạn văn
Bàn về phẩm chất cụ thể nào
Dàn ý rành mạch, làm rõ chủ đề
Chọn luận điểm nào để trình bày
Đưa ra các luận cứ làm sáng tỏ luận điểm, dùng thao tác lập luận nào là chủ yếu
Các thao tác lập luận bổ trợ
Đoạn văn có liên kết chặt chẽ
Đọc trước nhóm, lớp, sửa chữa.
Thanh niên ta ngày nay cần có ý chí vươn lên trong học tập và công tác
1. Đặt vấn đề: giới thiệu vấn đề cần nghị luận
2. Giải quyết vấn đề:
Giải thích: Khẳng định rèn luyện ý chí vươn lên trong học tập và công tác là yêu cầu đúng đắn phù hợp với quy luật phát triển của con người ở thời đại mới.
Tại sao phải rèn luyện ý chí vươn lên:
+ Thanh niên ngày nay là lớp người sinh ra trong thời bình chưa biết chiến tranh gian khổ
+ Một vài năm gần đây, vấn đề giáo dục lý tưởng sống cho thanh niên bị coi nhẹ
+ Một số tiêu cực của xã hội tác động: vô cảm, thờ ơ, bạo lực…
=> Dùng thao tác chứng minh; phân tích
Phê phán, bác bỏ việc làm sai trái của thanh niên hiện nay (chạy đua theo đồng tiền, lối sống hưởng thụ, ích kỉ…)
=> Dùng thao tác bác bỏ
Làm thế nào để rèn luyện tốt ý chí vươn lên trong học tập
=>Dùng thao tác bình luận.
3. Kết thúc vấn đề: Ý nghĩa vấn đề; bài học cho bản thân

Dòng nào nói đúng về việc sử dụng các thao tác lập luận trong bài văn nghị luận?
Mỗi bài văn nghị luận chỉ nên sử dụng một thao tác lập luận nào đó để làm nổi bật vấn đề..
Cần sử dụng kết hợp và linh hoạt các thao tác lập luận trong bài văn nghị luận.
Mỗi đoạn văn trong bài văn nghị luận chỉ được sử dụng một thao tác lập luận.
Mỗi đoạn văn trong bài văn nghị luận phải sử dụng kết hợp các thao tác lập luận khác nhau.
Vì sao phải vận dụng kết hợp các thao tác lập luận trong bài văn nghị luận?
a. Thể hiện sự hiểu biết, nhận thức, khám phá của mình về đối tượng nghị luận nhằm nâng cao trình độ, năng lực bản thân.
b . Tăng sức thuyết phục, hấp dẫn của bài văn nghị luận
c. Cả a và b
HOẠT ĐỘNG 5: MỞ RỘNG
- Tiếp tục lựa chọn các luận điểm khác của dàn ý đã xây dựng (bài tập 2,3) để diễn đạt thành đoạn văn có sử dụng kết hợp các thao tác lập luận.
- Sưu tầm những bài (đoạn) văn hay, trong đó tác giả đã sử dụng kết hợp thành công các thao tác lập luận khác nhau.

Mục đích của văn nghị luận là gì?
Giúp cho người đọc (nghe) nắm được tính chất, trạng thái của một sự vật, hiện tượng nào đó.
Giúp cho người đọc (nghe) nắm được quá trình và diễn biến của một câu chuyện nào đó.
Thuyết phục người đọc (nghe) về một tư tưởng, quan điểm, chủ trương hoặc vấn đề xã hội hay văn học nào đó.
Giúp cho người đọc (nghe) hiểu được suy nghĩ, cảm xúc của người viết (nói) về một sự vật, hiện tượng nào đó.
Để bài văn nghị luận có sức thuyết phục cao, đặc điểm cần chú ý nhất của những lí lẽ, lập luận và dẫn chứng là gì?
Đa dạng, phong phú.
Dễ hiểu, đơn giản.
Sâu, rộng và quý hiếm.
Tiêu biểu, xác đáng.