Hãy kể tên các món đặc sản Huế làm nên tinh hoa
ẩm thực cố đô.

Bún bò Huế

Bánh nậm

Chè Huế

Hến xúc bánh tráng

Bánh bèo

Bánh bột lọc

Bánh ram ít

Bánh canh Nam Phổ

Cơm hến

Tiết....

Cấu trúc bài học

I.

Đọc – Tìm hiểu chung

II.

Khám phá văn bản

III.

Tổng kết

1. Đọc – chú thích
a. Đọc
Giọng đọc phù hợp: khi
thì giọng hài hước, khi
thì giọng trữ tình

1. Đọc – chú thích
b. Giải nghĩa từ khó
- Nấm tràm: loại nấm mọc từ cây
tràm, có nhiều ở vùng Thừa Thiên
– Huế, có vị đắng.

- Hến: động vật thân mềm, có hai
mảnh vỏ, sống ở vùng nước
lợ
hoặc nước ngọt.

1. Đọc – chú thích
b. Giải nghĩa từ khó
- Nghêu: động vật thân mềm, có
hai mảnh vỏ, thường sống ở vùng
nước mặn ven biển.

- Cá lẹp: loài cá nhỏ, thân mỏng,
xương mềm, thịt nhão vì nhiều mỡ,
sống ở vùng nước mặn hoặc nước lợ
ven biển.

1. Đọc – chú thích
b. Giải nghĩa từ khó
- Rau mưng: lá non của cây lộc
vừng, có vị hơi chát, đắng, thảong
chút chua, thường được người dân
miền Trung hái ăn kèm với cá lẹp
nướng.

Cá lẹp mà kẹp rau mưng
Ông ăn một miếng mụ trừng mắt lên.

1. Đọc – chú thích
b. Giải nghĩa từ khó
- Tả thanh long: rồng xanh ở bên
trái. Theo quan niệm phong thủy
xưa, thế đất nhấp nhô phía bên trái
của nhà ở hay cung điện (từ phía
trong nhìn ra) là thế tả thanh long,
rất được chú ý trong việc chọn đất
xây dựng.

1. Đọc – chú thích
b. Giải nghĩa từ khó
- Thẫu: (thẫu, do cách phát âm mà thành thẫu) dụng cụ đựng đồ ăn có miệng
to gần bằng hoặc bằng thân, làm bằng nhựa, sành sứ, thủy tinh,...
- Vịm (thường gọi là liễn) đồ bằng sành sứ có nắp đậy, dùng để đựng thức ăn.
- Trẹc (Trẹt) cái mẹt, đồ đan kín bằng tre nứa, lòng nông, hình dáng và kích
thước hơi giống cái mâm.
- Gáo mù u: gáo làm bằng vỏ quả mù u, giống gáo dừa nhưng nhỏ hơn.
- Thất kinh: sợ đến mức mất tinh thần.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Sinh năm 1937, quê Quảng Trị, sống và làm
việc nhiều năm ở Huế.
- Sáng tác của ông toát lên cảm hứng ngợi ca
vẻ đẹp đất nước và con người trên khắp mọi
miền Tổ quốc, đặc biệt là Huế.

Hoàng Phủ Ngọc Tường

- Trong mảng tản văn, nhà văn thể hiện vốn
văn hóa sâu rộng, cách tiếp cận đời sống độc
đáo, tâm hồn nhạy cảm, ngòi bút tài hoa, cái
tôi công dân giàu trách nhiệm với xã hội.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Một số tác phẩm chính:

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
Trích trong “Huế
- Di tích và con
người”, NXB Đà
Nẵng

Xuất xứ

Tản văn

Thể loại

Phương thức Tự sự, miêu
tả, biểu cảm
biểu đạt

Tôi muốn khám
phá món cơm Hến
ở đây! Hãy giúp
tôi nhé!

Hình thức: chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm thực hiện 1 nội dung, sau
thời gian: 10 phút, giáo viên gọi ngẫu nhiên một bạn trong nhóm nên
hoàn thành nhiệm vụ.

Giới thiệu về
món cơm Hến

NHÓM 3

NHÓM 1

NHÓM 2
Phong cách ăn uống của người
thông qua món cơm Hến

Huế

Hình ảnh chị bán
hàng cùng gánh
cơm Hến và ý thức
giữ gìn bản sắc
văn hóa của người
Huế

- Cách
cơm hến

- Nguyên liệu làm
cơm hến

bán

- Gia vị làm cơm hến

Món cơm hến

- Nguyên liệu làm cơm hến: ruột hến, cơm nguội, miến, măng khô,
rau sống, thịt heo.
→ Những thứ đơn giản, dễ kiếm, có thể được tận dụng – trở
thành những vị chủ đạo của món cơm hến.

- Gia vị làm cơm hến: da heo, tóp mỡ, ớt, muối, mè, đậu phộng, ruốc
sống, bánh tráng nướng, vị tinh...
➔ Gia vị bình dân, rẻ, dễ kiếm

- Cách bán cơm hến: bán rong trên
đường phố, bất cứ ai cũng có thể ăn,
người nghèo cũng ăn được vì nó phù
hợp với túi tiền của tất cả mọi người.
➔ NT: liệt kê, miêu tả chi tiết, tỉ mỉ
➔ Cơm hến là một món ăn bình dân.

Món cơm hến cho thấy đặc điểm gì trong
phong cách ăn uống của người Huế?

- Người Huế có khẩu vị ăn khác thường so với người ở những địa
phương khác.
+ “Người Huế ăn giống như bài học cuối đời, phải nếm đủ vị
mặn, lạt, chua cay, ngọt, bùi, không chê vị nào”.
+ “tỏ ra thích thú với hai vị mà thiên hạ đều sợ là cay và đắng”.
+ “Người Huế có đủ cung bậc ngôn ngữ diễn tả vị cay bao gồm
hết mọi giác quan, càng nói càng “sướng miệng”: cay phỏng
miệng, cay xé lưỡi, cay điếc mũi, cay chảy nước mắt, cay toát
mồ hôi, cay điếc tai, cay điếc óc...”
- Món cơm hến có 3 loại: ớt tương, ớt màu, ớt dầm mắm
→ tiêu biểu cho phong cách ăn cay của người Huế.

- Phong cách ăn uống của người Huế thể hiện qua món cơm Hến:
+ Cơm: cơm nguội
+ Hến: hến cồn
+ Rau sống: rau sống làm bằng thân chuối hoặc bắp xuối xắt
mỏng như sợi tơ trộn lẫn với môn bạc hà, khế và rau thơm thái
nhỏ, giá chần, có khi điểm thêm mấy bông vạn thọ vàng.
+ Nước luộc Hến: có giã thêm gừng màu trắng đùng đục
+ Gia vị: ớt tương, ớt màu, ớt dầm nước mắm, ruốc sống, bánh
tráng nướng
→ NT liệt kê → Cơm hến là kết quả của một nghệ thuật chế biến tỉ
mỉ, cầu kì rất đặc trưng của người Huế

➔ Qua món cơm hến, ta thấy người Huế đã nâng một món ăn
bình dân lên thành nghệ thuật ẩm thực (Có người cho rằng cơm
hến là món bình dân, rồi được đưa vào cung đình, được chế biến
bởi các đầu bếp tài hoa, rồi lại trở ra cuộc sống bình dân nên nó
được nâng lên thành tinh hoa ẩm thực Huế)

a. Hình ảnh chị bán hàng
- Dáng gầy mỏng manh, chiếc áo dài đen cũ kĩ, chiếc non cời và
tiếng rao lanh lảnh.
➔ NT miêu tả, từ ngữ địa
phương → Hình ảnh người bán
hàng trên phố, nghèo nhưng
không lam lũ, khổ sở mà vẫn có
cái tươm tất, tề chỉnh của một
người dù là dân lao động nhưng
vẫn giữ cốt cách nền nã của
người cố đô.

a. Hình ảnh chị bán hàng
- Gánh cơm hến của chị có mười bốn vị, mà mỗi bát cơm hến có 500
đồng (thời giá những năm cuối thể kỉ XX)
- Lời nói của chị bán hàng: “Nói như cậu thì...còn chi là Huế!”
- Vị lửa: Giữ cho nước dùng hến được nóng, không có
nó không thành món cơm hến đúng vị, và nó còn là “vị”
của tình cảm con người với nghề, của ý thức nỗ lực giữ
gìn chất Huế, là “vị” của tâm hồn, là “vị” của niềm tin
vào những nét đẹp không dễ mất trong cuộc sống.
➔ Người Huế luôn cố gắng để giữ gìn và phát triển
món ăn đậm đà bản sắc dân tộc,
để khi nhắc đến
cơm hến là mọi người đều nhớ đến Huế.

b. Ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa của người dân Huế
Người dân Huế ý thức được việc giữ gìn
nét văn hóa truyền thống cổ truyền và họ
coi việc bảo tồn truyền thống như một
điều không cần bàn cãi. Văn hóa được lưu
truyền từ chính cuộc sống bình dị,
tự
nhiên của cộng đồng cư dân.
Nó như
những mạch ngầm chảy trong cách sống,
cách nghĩ của con người ở những vùng
miền khác nhau. Mỗi cư dân trong cộng
đồng là một hạt mầm vừa tiếp nối, vừa
nuôi dưỡng những nét đẹp văn hóa địa
phương.

Em cảm nhận như thế nào về cái tôi tác giả
được thể hiện trong Chuyện cơm hến?

* Câu văn thể hiện ý kiến của tác giả về món ăn đặc sản:
- “Tôi rất ghét những lối cải tiến tạp nham như vậy. Bún đã có bún
bò, ai có giang sơn ấy, việc gì phải cướp bản quyền sáng chế của
người khác.”
- “Tôi nghĩ rằng trong vấn đề khẩu vị, tính bảo thủ là một yếu tố
văn hóa hết sức quan trọng, để bảo toàn di sản.”
- “Với tôi, một món ăn đặc sản cũng giống như một di tích văn
hóa, cứ phải giống như ngày xưa, và mọi ý đồ cải tiến đều mang
tính phá phách, chỉ tạo nên những “đồ giả!”

→ Cái tôi của tác giả được thể hiện trong “Chuyện cơm
hến” là cái tôi công dân có trách nhiệm với cộng đồng, biết
trân trọng truyền thống văn hóa, lịch sử, yêu thiết tha quê
hương, gắn bó với quê hương từ những điều nhỏ nhất.

1. Nội dung

2. Nghệ thuật

- Giới thiệu về món ăn đậm đà bản
sắc xứ Huế - cơm hến.
- Thể hiện những suy nghĩ của tác
giả về việc “cải tiến” món ăn dân
tộc và tình yêu quê hương da diết
của tác giả.
- Sử dụng ngôn ngữ địa phương.
- Giọng điệu hài hước kết hợp với
trữ tình.

MỘT NGÀN CÂU HỎI VÌ SAO

1. Mỗi em học sinh viết ra một
câu hỏi và để vào hộp.
2. Sau khi có hệ thống câu hỏi,
giáo viên sẽ trộn câu hỏi lại và
gọi bất kì các em học sinh trong
lớp trả lời.

Viết đoạn văn (từ 5 – 7 câu) về một nét sinh hoạt thể hiện vẻ
đẹp của con người và truyền thống văn hoá nơi em đang sống.
* Yêu cầu:
- Hình thức: đoạn văn dung lượng khoảng 5 đến 7 câu.
- Nội dung: Về một nét sinh hoạt thể hiện được
vẻ đẹp của con người và truyền thống văn hóa
địa phương. (món ăn địa phương, tục lệ địa
phương...)

Ở giữa lòng thủ đô Hà Nội tấp nập nhộn nhịp, thì đâu đó vẫn còn những
quán hàng bày bán cốm non. Hương cốm non của đồng quê phả nhẹ vào
trong từng cơn gió bay ngào ngạt giữa không gian cảnh vật. Những người
bán hàng tay nhanh nhẹn và khé léo gói
những gói cốm nhỏ để bán cho
người mua. Đi dọc từng góc phố Hà Nội chúng ta có thể ăn và cảm nhận
được vị dẻo thơm của hạt gạo theo một nét rất riêng. Dường như Cốm đã trở
thành một nét đặc trưng không thể thiếu của mảnh đất nghìn năm văn hiến.
Nó không chỉ là một thứ quà để ăn vui miệng, má nó còn níu giữ tâm hồn
của những người con Hà Nội.