BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG

GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: SỬA CHỮA, LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN CÔNG NGHIỆP
NGHỀ: ĐIỆN CÔNG NGHIỆP
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

(Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐCN&XD-ĐT ngày tháng năm 2019
của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp và Xây dựng)

Quảng Ninh, năm 2019

BÀI 1: SỬA CHỮA, LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN KHỞI ĐỘNG
VÀ ĐIỀU KHIỂN ĐỘNG CƠ 1 PHA
Mục tiêu bài học: Sau khi học, người học có khả năng:
- Kiến thức:
+ Trình bày được cấu tạo chung của các thiết bị trong mạch điện.
+ Mô tả và trình bày được nguyên lý mạch điện khởi động và điều khiển động
cơ 1 pha quay 1 chiều
- Kỹ năng: Lắp và kiểm tra sửa chữa được mạch điện đảm bảo yêu cầu kỹ thuật.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Phát huy khả năng tư duy, sáng tạo và ý thức nghiên cứu trong học tập
+ Rèn luyện kỹ năng lắp đặt, đấu nối thiết bị, vận dụng được kiến thức môn
học vào thực tế.
Nội dung bài học:
1.1. Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 1pha quay 1
chiều
1.1.1.Sơ đồ mạch điện điều khiển động cơ quạt bàn
a) Sơ đồ mạch điện

Hình 1.1
b) Nguyên lý làm việc.
- Cấp điện vào quạt đèn báo quạt sáng nhưng quạt chưa quay.
- Muốn quạt quay tốc độ chậm ta bật chuyển mạch số 2, lúc này cuộn làm việc được
nối với cuộn số có điện trở lớn nhất lên tóc độ quạt chạy chậm nhất
- Muốn quạt quay tốc độ vừa ta bật chuyển mạch số 2, lúc này cuộn làm việc được
nối với cuộn số có điện trở lớn thứ 2 lên tóc độ quạt chạy vừa.
- Muốn quạt quay tốc độ nhanh nhất ta bật chuyển mạch số 1, lúc này cuộn làm việc
được nối với cuộn số có điện trở nhỏ nhất lên tóc độ quạt chạy nhanh nhất.
-Muốn tắt quạt ta bật về số 0 cuộn dây động cơ bị ngắt khỏi mạch điện nên quạt
không quay.

8

1.1.2. Sơ đồ mạch điện điều khiển động cơ quạt trần điều khiển bằng triết áp
a) Sơ đồ mạch điện

Hình 1.2
+Các thiết bị trên sơ đồ
b) Nguyên lý làm việc.
- Cấp điện vào quạt trần nhưng quạt chưa quay vì quạt đang để chế độ tắt điện .
- Muốn quạt quay tốc độ nào ta điều chỉnh triết áp hoặc hộp số bằng cách quay
triết áp hoặc hộp để cho điện trở đưa vào mạch có giá trị từ lớn đến nhỏ và bằng
không để tốc độ quạt quay từ chậm đến nhanh nhất.
Khi quạt chạy nhanh nhất điện trở triết áp hoặc hộp số quạt bằng 0, lúc đó quạt
chỉ còn điện trở dây quấn trong động cơ.
1.1.3. Sơ đồ mạch điện điều khiển động cơ cơ khác.( Máy bơm nước hoặc máy
mài...)
a) Sơ đồ mạch điện

Hình 1.3

9

+Các thiết bị trên sơ đồ
- Áp tô mát MCB1, công tắc tơ MC
- OFF, ON,:Các nút dừng, mở máy.
- RN:Rơ re nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ.
- M Động cơ không đồng bộ 1 pha
b) Nguyên lý làm việc
Khi đóng áp tô mát MCB1, động cơ chưa hoạt động được, mạch điện ở trạng thái
chờ.
Nếu ấn nút ON cuộn dây cuộn dây công tắc tơ MC có điện, tiếp điểm thường mở
MC ở mạch động lực đóng, động cơ được nối với lưới điện, đồng thời tiếp điểm
thường mở MC ở mạch điều khiểnđóng lại để duy trì điện cho cuộn công tắc tơ MC
khi rời tay khỏi nút ON
Muốn dừng ấn nút OFF, mạch điều khiển bị mất điện, nhả các tiếp điểm MC ở
mạch động lực ra. Động cơ được loại khỏi lưới điện và dừng tự do.
Nếu trong quá trình làm việc động cơ bị quá tải hoặc mất pha, dòng điện các pha
sẽ tăng cao làm rơle nhiệt tác động, cắt điện mạch điều khiển.
Động cơ được loại khỏi lưới điện.
Đèn H1 báo động cơ sự cố, đèn H2 báo động cơ dừng, đèn H3 báo động cơ làm việc
1.1.4.Lắp đặt mạch điệnđiều khiển động cơ 1 pha quay một chiều
a. Yêu cầu: Lắp đặt được mạch điều khiển động cơ 1 pha khác quay một chiều hoàn
chỉnh đảm bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị.
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốc nơ vít (dẹt, bốn chấu), VOM.
- Thiết bị: KĐT đơn, nút ấn, động cơ 1 pha, đèn báo 220V, áp tô mát 1 pha.
- Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít .
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn.
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ.
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về
khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó
dùng đinh vít định vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây:
-Đấu dây mạch điều khiển bắt đầu tiến hành đấu dây từ nút ấn, dây điều khiển từ
nút ấn đi ra ta luôn đấu sao cho tối thiểu nhất nếu có thể mà không ảnh hưởng đều sự
tác động của sơ đồ
-Đấu dây mạch động lực :Dùng dây dẫn 2 từ sau đầu vào 2 đầu của 2 tiếp điểm
động lực( phía không có rơ le nhiệt) sau đó từ rơ le nhiệt nhiệt đầu vào 2 đầu dây của
động cơ..
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đồng hồ VOM thang đo R để kiểm tra:

10

- Mạch điều khiển:
Mạch khởi động: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút
M nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt; Nếu kim chỉ R= ∞,
ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định 1 que đo tại 1 điểm, que
đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự
cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm.
Mạch duy trì: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, cưỡng ép
contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt;
Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định
1 que đo tại 1 đầu nút ấn M, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối của mạch duy
trì, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp
điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm.
Dừng: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút M, kim chỉ
thị giá trị điện trở cuộn dây contactor, ấn nút D nếu kim chỉ R= ∞ thì mạch tốt, nếu
kim vẫn chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì phải sữa chữa lại tiếp điểm D do
bị dính.
- Mạch động lực: Đặt các que đo vào các điểm trên cầu dao(cầu dao đóng) cưỡng
ép contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây stator thì mạch tốt;
- Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố
định 1 que đo tại 1 điểm, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào
có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp
xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm.
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận
hành
c. Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
• Pan 1: -Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây
dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng hoặc sơ đồ đấu sai
- Khắc phục: Kiểm tra nguồn, , kiểm tra dây đấu nối theo sơ đồ, tiếp xúc của dây
• Pan 2: -Hiện tượng: Đóng áp tô mát động cơ làm việc ngay (khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào
thẳng đầu cuộn dây.
- Khắc phục: Kiểm tra đấu lại dây
• Pan 3: -Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây
bị sai lệnh hoặc thiếu .
- Kiểm tra dây đấu nối theo đúng sơ đồ chưa, tiếp xúc dây
1.1.5. Kiểm tra sửa chữa hư hỏng mạch điện và khí cụ điện
- Kiểm tra sửa chữa hư hỏng phần khí cụ, tín hiệu
- Kiểm tra sửa chữa mạch điện
- Vận hành

11

1.2. Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 1 pha quay 2
chiều
1.2.1. Kiến thức lý thuyết
a) Sơ đồ mạch điện

Hình 1.4
-Các thiết bị trên sơ đồ
+Áp tô mát MCBđóng ngắt mạch điện.
+Stop,T,N:Các nút dừng, mở thuận và mở ngược.
+KT, KN Các công tắc tơ khống chế chiều quay động cơ.
+RN:Rơ re nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
b) Nguyên lý làm việc.
Đóng MCB cấp điện cho mạch. Muốn động cơ quay theo chiều thuận ấn T, công tắc tơ
KT có điện, đóng tiếp điểm KT mạch điều khiển đẻ tự duy trì, mở tiếp điểm sự KT
tác động đồng thời khóa công tắc tơ KN. Đồng thời các tiếp điểm KT ở mạch động
lực đóng lại cấp điện cho động cơ ĐC quay theo chiều thuận.
Muốn động cơ quay theo chiều ngược ấn N, công tắc tơ KN có điện đóng tiếp
điểm KN tự duy trì, mở tiếp điểm KN tránh sự tác động đồng thời của công tắc tơ KT.
Đồng thời các tiếp điểm KNở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ quay theo
chiều ngược lại.
Muốn dừng động cơ, ấn nút Stop, công tắc tơ KT (hoặc KN) mất điện, động cơ được
cắt ra khỏi nguồn và dừng tự do
1.2.2. Lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 1 pha quay 1 chiều và 2
chiều.
a. Yêu cầu: Lắp đặt được mạch đảo chiều trực tiếp( sử dụng nút bấm) hoàn chỉnh đảm
bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn.
b.Trình tự thực hiện:

12

- Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM.
- Thiết bị: KĐT kép, nút ấn, động cơ 3 pha, cầu dao.
- Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít .
- Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn.
- Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ.
- Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về
khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó
dùng đinh vít định vị các thiết bị lên bảng táplô
- Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây.
-Đấu dây mạch điều khiển bắt đầu tiến hành đấu dây từ nút ấn, dây đều khiển từ
nút ấn đi ra ta luôn đấu sao cho tối thiểu nhất nếu có thể mà không ảnh hưởng đều sự
tác động của sơ đồ
-Đấu dây mạch động lực :Dùng dây dẫn 2 pha từ sau Ap đấu vào 2 đầu của 2 tiếp
điểm động lực CTT MC1( phía không có rơ le nhiệt) sau đó đấu qua CCT MC2, từ sau
CCT MC3 đấu về sau CTT MC1 ( chú ý đảo pha) sau đó từ rơ le nhiệt nhiệt đầu vào 2
đầu dây của động cơ.
- Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Tương tự như cách kiểm tra mạch khởi động từ đơn nhưng cần kiểm tra thêm bảo
vệ liên động.
-Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện
vận hành
c. Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
• Pan 1:- Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút ON1,ON2 mạch không hoạt
động.
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây
dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của ON1 chưa đóng
- Khắc phục: Kiểm tra nguồn cấp, kiểm tra dây dẫn, tiếp xúc dây
• Pan 2: - Hiện tượng: Đóng AP động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút ON1
hoặc ON2)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn OFF)
vào thẳng đầu cuộn dây.
- Khắc phục: Kiểm tra, đấu lại dây
• Pan 3: -Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây
bị sai lệnh hoặc thiếu .
- Khắc phục: Kiểm tra đấu lại dây
• Pan 4: -Hiện tượng: Động cơ không đảo chiều quay khi ta ấn nút quay ngược lại.
- Nguyên nhân: Do chưa đảo pha, hoặc đảo 2 pha cùng 1 lúc.

13

- Khắc phục: Kiểm tra đảo lại dây đảo chiều
1.2.3. Kiểm tra sửa chữa hư hỏng mạch điện và khí cụ điện
- Kiểm tra sửa chữa hư hỏng phần khí cụ, tín hiệu
- Kiểm tra sửa chữa mạch điện
- Vận hành
An toàn
1. An toàncho người và thiết bị
Mỗi thí sinh phải tuân thủ quy định an toàn trong quá trình làm bài thi, bao gồm:
- Đi giầy bảo hộ trong suốt quá trình thi.
- Mặc quần bảo hộ lao động.
- Sử dụng dụng cụ an toàn và đúng quy cách kỹ thuật.
- Sắp xếp vị trí làm việc khoa học, gọn ghẽ và sạch sẽ.
- Quản lý thời gian làm bài hiệu quả.
- Tiếp địa an toàn cho các vật tư, thiết bị, phụ tải theo tiêu chuẩn.
2. Kiểm tra trước khi vận hành mạch điện
- Mạch điện phải đảm bảo đủ các điều kiện an toàn (có xác nhận của giám khảo
chấm thi) thí sinh mới được phép cấp nguồn để vận hành mạch điện. Các điều kiện an
toàn thông qua việc đo điện trở thông mạch và điện trở cách điện của mạch điện.
- Mỗi thí sinh phải kiểm tra toàn bộ mạch điện đã lắp để đảm bảo an toàn điện
cho người và thiết bị, bao gồm: kiểm tra điện trở thông mạch, kiểm tra tiếp địa, kiểm
tra điện trở cách điện, kiểm tra các thứ tự pha cấp nguồn.
Luyện tập:
hiện.

Người học về vị trí thực hành, thực hiện kiểm tra linh kiện theo trình tự thực

14

PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HÀNH
I. Thông tin chung
1. Tên bài thực hành: Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 1
pha
2. Kỹ năng luyện tập: Đấu nối và sửa chữa mạch
3. Người thực hiện (HSSV):………………………………Lớp: …………………
4. Người đánh giá: ………………………………………………………………….
II. Nôi dung đánh giá
Tiêu
TT
chuẩn

Bằng
chứng

Tiêu chí

Kết quả đánh giá
Đạt

Không
đạt

- Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi
động và điều khiển động cơ 1pha
Kỹ
quay 1 chiều
1
thuật - Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi
động và điều khiển động cơ 1pha
quay 2 chiều
- An toàn cho người
An
- An toàn cho thiết bị
2
toàn (một trong 2 tiêu chí của tiêu chuẩn
này không đạt thì không được đánh
giá)
- Đúng giờ quy định
- Sớm hơn giờ quy định
Thời
- Muộn hơn giờ quy định
3
gian
(quá 03 phút thì không được đánh
giá)
Đánh giá chung:
Đạt:
(tất cả các tiêu chuẩn phải đạt)
Không đạt:
Quảng Ninh, Ngày……tháng …… năm 20…
Người đánh giá
(ký, họ tên)

15

BÀI 2: SỬA CHỮA, LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN KHỞI ĐỘNG
VÀ ĐIỀU KHIỂN ĐÔNG CƠ 3 PHA
Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài học, người học có khả năng :
- Kiến thức:
+ Trình bày được cấu tạo chung của các thiết bị trong mạch điện.
+ Mô tả và trình bày được nguyên lý mạch điện khởi động và điều khiển động
cơ 1 pha quay 2 chiều..
- Kỹ năng: Lắp và kiểm tra sửa chữa được mạch điện đảm bảo yêu cầu kỹ thuật.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Phát huy khả năng tư duy, sáng tạo và ý thức nghiên cứu trong học tập
+ Rèn luyện kỹ năng lắp đặt, đấu nối thiết bị, vận dụng được kiến thức môn
học vào thực tế.
Nội dung bài học:
2.1. Kiến thức lý thuyết
2.2.1. Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 3 pha quay 1
chiều.
2.2.1.1. Kiến thức lý thuyết
a) Sơ đồ nguyên lý.

Hình 2.1
* Các thiết bị trên sơ đồ:
- MCB: áp tô mát đóng cắt điện cho động cơ
- MC1: cầu chì bảo vệ ngắn mạch mạch động lực và mạch điều khiển
- MC2: áp tô mát đóng cắt mạch điều khiển
- D,M: nút dừng và khởi động động cơ
- H1: đèn báo sự cố

16

- H2: đèn báo dừng
- H3: đèn báo động cơ chạy
- RN: rơ le nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ
b)Nguyên lý hoạt động:
Khi đóng MCB, động cơ chưa hoạt động được, mạch điện ở trạng thái chờ.
Bật MCB2 cấp điện cho mạch điều khiển
Nếu ấn nút M cuộn dây Công tắc tơ MC1 có điện, tiếp điểm thường mở MC1ở
mạch điều khiển đóng lại để duy trì đồng thời tiếp điểm MC1 ở mạch động lực đóng,
động cơ được nối với lưới điện, bắt đầu làm việc.
Muốn dừng ấn nút D, mạch điều khiển bị mất điện, nhả các tiếp điểm MC1 ở
mạch động lực ra.
Động cơ được loại khỏi lưới điện và dừng tự do.
Nếu trong quá trình làm việc động cơ bị quá tải hoặc mất pha, dòng điện các pha
sẽ tăng cao làm rơle nhiệt tác động, cắt điện mạch điều khiển, đèn H1 sáng.
Động cơ được loại khỏi lưới điện.
2.2.1.2. Lắp mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 3 pha quay 1 chiều
a. Yêu cầu: Lắp đặt được mạch điều khiển động cơ quay một chiều hoàn chỉnh đảm
bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị.
b.Trình tự thực hiện:
+ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốc nơ vít (dẹt, bốn chấu), VOM.
- Thiết bị: KĐT đơn, nút ấn, động cơ 3 pha, cầu dao.
- Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít .
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn.
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ.
+ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về
khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó
dùng đinh vít định vị các thiết bị lên bảng táplô
+Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây:
-Đấu dây mạch điều khiển
-Đấu dây mạch động lực
+Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Dùng đồng hồ VOM thang đo R để kiểm tra:
- Mạch điều khiển:
Mạch khởi động: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút
M nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt;
Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định
1 que đo tại 1 điểm, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào có R=
∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp xúc thì
sữa chữa lại tiếp điểm.

17

Mạch duy trì: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, cưỡng ép
contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì mạch tốt;
Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố định
1 que đo tại 1 đầu nút ấn M, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối của mạch duy
trì, tại điểm đo nào có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp
điểm không tiếp xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm.
Dừng: Đặt 2 que đo vào 2 đầu dây nguồn của mạch điều khiển, ấn nút M, kim chỉ
thị giá trị điện trở cuộn dây contactor, ấn nút D nếu kim chỉ R= ∞ thì mạch tốt, nếu
kim vẫn chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây contactor thì phải sữa chữa lại tiếp điểm D do
bị dính.
- Mạch động lực: Đặt các que đo vào các điểm trên cầu dao(cầu dao đóng) cưỡng
ép contactor K, nếu kim chỉ thị giá trị điện trở cuộn dây stator thì mạch tốt;
- Nếu kim chỉ R= ∞, ta phải chia mạch ra các đoạn để kiểm tra, sữa chữa: cố
định 1 que đo tại 1 điểm, que đo còn lại di chuyển đến các điểm nối, tại điểm đo nào
có R= ∞ thì tại điểm đó có sự cố, nếu dây đứt thì thay dây, nếu tiếp điểm không tiếp
xúc thì sữa chữa lại tiếp điểm.
+Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện
vận hành
c. Những sai hỏngthường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
• Pan 1: Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút M mạch không hoạt động
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây
dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng hoặc sơ đồ đấu sai
- Khắc phục: Kiểm tra lại nguồn cấp, kiểm tra đấu nối lại dây
• Pan 2: Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay (khi chưa ấn nút M)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào
thẳng đầu cuộn dây.
- Khắc phục: Kiểm tra, đấu lại mạch
• Pan 3: Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Không đấu tiếp điểm duy trì
- Khắc phục: đấu tiếp điểm thường mở của MCB1 song song với nút M
2.1.3. Kiểm tra sửa chữa hư hỏng mạch điện và khí cụ điện
- Kiểm tra sửa chữa hư hỏng phần khí cụ, tín hiệu
- Kiểm tra sửa chữa mạch điện
- Vận hành
2.2.Sửa chữa, lắp đặt mạch điện khởi động và điều khiển động cơ 3 pha quay 2
chiều
2.2.1.Kiến thức lý thuyết
a).Sơ đồ nguyên lý.
A

B

C

A

C

CC2

O

18
1

D

2

MN

3

MT

4

N

5

T

1

9

0

R

* Các thiết bị trên sơ đồ:
- CD: Cầu dao đóng ngắt mạch điện.
- CC1,CC2: Các cầu chì bảo vệ ngắn mạch động lực và mạch điều khiển
- D,MT,MN:Các nút dừng, mở thuận và mở ngược.
- T,N: Các công tắc tơ khống chế chiều quay động cơ.
- RN:Rơ re nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ.
b) Nguyên lý hoạt động:
Đóng CD cấp điện cho mạch. Muốn động cơ quay theo chiều thuận ấn MT, công
tắc tơ T có điện, đóng tiếp điểm T(3-4) tự duy trì, mở tiếp điểm T(7-8) tránh sự tác
động đồng thời của công tắc tơ N. Đồng thời các tiếp điểm T ở mạch động lực đóng lại
cấp điện cho động cơ Đ quay theo chiều thuận.
Muốn động cơ quay theo chiều ngược ấn MN, công tắc tơ N có điện đóng tiếp
điểm N(6-7) tự duy trì, mở tiếp điểm N(4-5) tránh sự tác động đồng thời của công tắc
tơ T. Đồng thời các tiếp điểm N ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ Đ
quay theo chiều ngược lại.
Muốn dừng động cơ, ấn nút D, công tắc tơ T (hoặc N) mất điện, động cơ được
cắt ra khỏi nguồn và dừng tự do.
2.2.2.Lắp đặt mạch điện
a. Yêu cầu: Lắp đặt được mạch đảo chiều trực tiếp( sử dụng nút bấm) hoàn chỉnh đảm
bảo mạch hoạt động tốt, đảm bảo an toàn.
b.Trình tự thực hiện:
➢ Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và lựa chọn thiết bị, vật tư:
- Dụng cụ: Kìm(cắt, tuốt dây),tuốt nơ vít(dẹt, bốn chấu), VOM.

19

- Thiết bị: KĐT kép, nút ấn, động cơ 3 pha, cầu dao.
-Vật tư: Táp lô, dây dẫn, ốc vít .
Dựa vào điện áp và dòng điện làm việc của các thiết bị và khí cụ để chọn.
Dùng VOM và mắt thường quan sát tình trạng của các thiết bị và khí cụ.
➢ Bước 2: Bố trí và cố định các thiết bị:
Bố trí các thiết bị lên bảng táplô sao cho thật ngay ngắn, chặt chẽ, hợp lý về
khoảng cách sao cho khi đi dây gọn nhất (kể cả đi dây điều khiển lẫn động lực) sau đó
dùng đinh vít định vị các thiết bị lên bảng táplô
➢ Bước 3: Đấu dây:
Dựa vào sơ đồ nguyên lý tiến hành đấu dây.
-Đấu dây mạch điều khiển bắt đầu tiến hành đấu dây từ nút ấn, dây đều khiển từ
nút ấn đi ra ta luôn đấu sao cho tối thiểu nhất nếu có thể mà không ảnh hưởng đều sự
tác động của sơ đồ
-Đấu dây mạch động lực :Dùng dây dẫn 3 pha từ sau CD đấu vào 3 đầu của 3
tiếp điểm động lực CTT T(phía không có rơ le nhiệt) sau đó đấu qua CCT N, từ sau
CCT N đấu về sau CTT T (chú ý đảo pha) sau đó từ rơ le nhiệt nhiệt đầu vào 3 đầu
dây của động cơ.
➢ Bước 4: Kiểm tra lại mạch:
Tương tự như cách kiểm tra mạch khởi động từ đơn nhưng cần kiểm tra thêm bảo
vệ liên động.
➢ Bước 5: Đóng điện vào mạch cho vận hành
Nếu các điều kiện an toàn đã đảm bảo ta đóng điện cấp nguồn cho mạch điện vận
hành
c. Những sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục
➢ Pan 1: Hiện tượng: Khi đóng cầu dao ấn nút MT,MN mạch không hoạt động.
- Nguyên nhân: Thường do không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt dây
dẫn bị đứt hoặc do tiếp điểm của RN chưa đóng.
- Khắc phục: Kiểm tra cấp nguồn, đấu lại dây
➢ Pan 2: Hiện tượng: Đóng CD động cơ làm việc ngay(khi chưa ấn nút MT hoặc
MN)
- Nguyên nhân: Do đấu sai mạch cụ thể là đấu đầu dây duy trì (sau nút ấn D) vào
thẳng đầu cuộn dây.
- Khắc phục: Kiểm tra, đấu lại dây
➢ Pan 3: Hiện tượng: Mạch không duy trì
- Nguyên nhân: Thường do tiếp điểm duy trì tiếp xúc không tốt hoặc các đầu dây
bị sai lệnh hoặc thiếu .
- Khắc phục: Kiểm tra đấu lại tiếp điểm duy trì
- Pan 4: Hiện tượng: Động cơ không đảo chiều quay khi ta ấn nút quay ngược lại
. - Nguyên nhân: Do chưa đảo pha
- Khắc phục:Kiểm tra, đấu lại dây đảo pha
2.2.3. Kiểm tra sửa chữa hư hỏng mạch điện và khí cụ điện
- Kiểm tra sửa chữa hư hỏng phần khí cụ, tín hiệu

20

- Kiểm tra sửa chữa mạch điện
- Vận hành
2.3.Sửa chữa, lắp đặt mạch mở máy qua cuộn kháng
2.3.1. Sơ đồ, nguyên lý hoạt động
A

B

C

A

O

CC2

1

MN

D 2

MT
3

6

RN

12

7

8

N

N

N

T

N
XL

T

11

T

CC1

T

N
5

4

RTZ
9

10

RTZ
K

K

RN

Hìn