THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU

MẸ VÀ QUẢ
- Nguyễn Khoa Điềm -

Quan sát video

Em cảm nhận của em khi xem
xong đoạn phim ngắn trên?
Em sẽ làm gì để thể hiện tình
cảm của mình dành cho người
cha kính yêu?

HÌNH THÀNH KIẾN
THỨC

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm sinh ngày 15 - 4 - 1943
- Quê: Thừa Thiên - Huế
- Thơ của Nguyễn Khoa Điềm lấy chất liệu từ văn
học Việt Nam và cảm hứng từ quê hương, con
người và tinh thần chiến đấu của người chiến sĩ
Việt Nam yêu nước... Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết
hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng của
người trí thức về đất nước và con người Việt Nam.
- Các tác phẩm nổi tiếng: Người con gái chằm
nón bài thơ, Nơi Bác từng qua, Nỗi nhớ, Đất
nước…

2. Tác phẩm

a. Xuất xứ: Bài thơ được sáng tác năm 1982.
b. Đặc điểm hình thức của bài thơ
- Thể loại: tự do (Số tiếng ở mỗi dòng: 7 - 8 tiếng xen kẽ nhau)
- Vần: vần chân cách
- Nhịp điệu: 3/4, 3/5, 3/2/3, 2/5.
- Chủ đề: Bài thơ là lời của người con (tác giả) nói với mình cũng
như nói với mẹ và với mọi người về công lao của người mẹ.
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp miêu tả

- Bố

cục: 2 phần

+ Phần 1: 2 khổ thơ đầu: Hình ảnh người mẹ gắn với
những mùa quả.
+ Phần 2: Khổ cuối: Suy tư của người con về mẹ và
những mùa quả.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT:

1. Hình ảnh người mẹ và những mùa quả qua hai khổ thơ đầu:
a. Khổ 1
- Hình ảnh những mùa quả:
+ Biện pháp tu từ so sánh: “Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.”
+ Điệp ngữ: “Những mùa quả”
+ Từ ngữ, hình ảnh bình dị được miêu tả: “lặn”, “mọc”, “Như Mặt
Trời, khi như Mặt Trăng.”
+ Giọng thơ tự sự, lời tâm tình

- Hình ảnh người mẹ
 +

Ý thơ gợi liên tưởng, hình dung ra những
công lao to lớn của mẹ. Người mẹ hiện lên với
hình ảnh vất vả, lam lũ, tần tảo, chịu thương
chịu khó, thức khuya dậy sớm vun trồng.

b. Khổ 2

Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như mặt trời, khi như mặt trăng.

- Hình ảnh đối lập: con cái “lớn lên” > - “Giọt mồ hôi mặn” là hình ảnh liên tưởng, so sánh độc đáo.
=> Hình ảnh người mẹ với những phẩm chất tốt đẹp: lao

động chăm chỉ, cần cù; yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ các
con; lặng thầm chịu đựng những gian truân, vất vả; …

b. Khổ 2

- Hình ảnh đối lập: con cái “lớn lên” > - “Giọt mồ hôi mặn” là hình ảnh liên tưởng, so sánh độc đáo.
=> Hình ảnh người mẹ với những phẩm chất tốt đẹp: lao động

chăm chỉ, cần cù; yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ các con; lặng
thầm chịu đựng những gian truân, vất vả; …
- Tình cảm của tác giả:

+ Ngậm ngùi, thấu hiểu những vất vả hi sinh thầm lặng của mẹ.
 + Kính trọng, biết ơn, ngợi ca tình yêu thương, sự tần tảo, chịu đựng

của mẹ theo tháng năm.

2. Những suy tư của người con – khổ cuối
- Từ ngữ đặc sắc: Nghĩa của từ “quả”

- Các biện pháp tu từ:
+ Hoán dụ: "Bàn tay mẹ mỏi" để nói đến sự già yếu của mẹ.
+ Nói giảm nói tránh: “ngày bàn tay mẹ mỏi”
+ Ẩn dụ "một thứ quả non xanh"
+ Dùng câu hỏi tu từ “Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?”
Þ Tác giả “hoảng sợ” khi nghĩ đến lúc mẹ già yếu, gần đất xa
trời mà mình vẫn chưa khôn lớn, trưởng thành, chưa đáp
đền được công ơn của mẹ.

III. Tổng kết

- Chỉ ra đặc sắc nghệ thuật, nội dung, của bài thơ?
- Qua các văn bản thơ đã học ở bài 2, 7, em rút ra những lưu
ý gì khi đọc hiểu các văn bản thơ?

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Thể thơ tự do với nhịp thơ chậm rãi, giọng điệu tâm tình, trầm lắng
giàu chất suy tư.
- Từ ngữ và hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, mang ý nghĩa biểu tượng.
- Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ.

2. Nội dung
- Hình ảnh người mẹ tần tảo, vất vả, lam lũ, giàu đức hi sinh và tình
yêu thương con.
- Tình yêu và lòng biết ơn, nỗi lo lắng của con khi tuổi mẹ xế chiều.

III. Tổng kết
3. Cách đọc văn bản thơ
- Xác định thể thơ, và những đặc điểm chính của thể thơ.
- Tìm hiểu chủ thể trữ tình của bài thơ: lời của bài thơ là lời của ai,
nói với ai, trong hoàn cảnh nào?
- Xác định chủ đề của bài thơ
- Chú ý từ ngữ, hình ảnh, giọng điệu, vần, nhịp, phép tu từ..của bài thơ
- Tìm hiểu được cảm xúc, tình cảm của tác giả gửi gắm trong bài thơ.
- Chú ý đến những rung động, cảm xúc của mình khi đọc bài thơ

LUYỆN
TẬP

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn
xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi
mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ
tôi.
 
Và chúng tôi, một thứ quả
trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ
được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ

Câu 1: Phương thức biểu
đạt chính của đoạn văn bản
trên là gì?
Câu 2: Chỉ ra và nêu tác
dụng của biện pháp nghệ
thuật được sử dụng trong
câu thơ “Lũ chúng tôi từ
tay mẹ lớn lên/ Còn những
bí và bầu thì lớn xuống”?

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn
xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi
mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ
tôi.
 
Và chúng tôi, một thứ quả
trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ
được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ

Câu 3: Hình ảnh “Tôi
hoảng sợ ngày bàn tay
mẹ mỏi/ Mình vẫn còn
một thứ quả non xanh?”
gợi cho em suy nghĩ gì?

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn
xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi
mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ
tôi.
 
Và chúng tôi, một thứ quả
trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ
được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ

Câu 1: Phương thức biểu
đạt chính của đoạn văn bản
trên là gì?
Trả lời: Phương thức
biểu đạt chính của đoạn
văn bản trên là biểu cảm.

Câu 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử
dụng trong câu thơ “Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên/ Còn những
bí và bầu thì lớn xuống”?
Trả lời: Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu thơ: “Lũ
chúng tôi từ tay mẹ lớn lên/ Còn những bí và bầu thì lớn xuống”
+ Biện pháp đối lập: con cái “lớn lên” > + Nhân hóa bí bầu “lớn xuống” hành động như con người.

=>Tác dụng:
+ thể hiện sự trái ngược trong quá trình phát triển của cây cối và con
người. Con người “lớn lên” chỉ sự trưởng thành, chững chạc theo
tháng năm còn “lớn xuống” lại nói đến sự chín muồi của quả bí quả
bầu trên giàn, ngày càng dài để chạm gần xuống mặt đất.
+ Ca ngợi người mẹ với những phẩm chất tốt đẹp: trông chờ mọi
thành quả vào đôi bàn tay lao động của mình; lao động chăm chỉ, cần
cù; yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ các con; lặng thầm chịu đựng
những gian truân, vất vả;
+ Tác giả bày tỏ tâm trạng ngậm ngùi, thấu hiểu những vất vả hi sinh
thầm lặng của mẹ đều vì các con; kính trọng, biết ơn, ngợi ca tình yêu
thương, sự tần tảo, chịu đựng của mẹ theo tháng năm.
+ Khơi gợi cảm, cảm xúc nơi người đọc.

Câu 3: Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình vẫn
còn một thứ quả non xanh?” gợi cho em suy nghĩ gì?
Trả lời:
Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình vẫn còn một thứ
quả non xanh?” gợi suy nghĩ:
•Sẽ là một nỗi sợ nếu phải rời xa vòng tay mẹ khi chưa đủ trưởng
thành để đối diện với phong ba bão táp ngoài kia; sẽ không còn bến
đỗ bình yên chúng ta có thể quay về sau những mệt mỏi.
•Nhắc nhở em cần yêu kính, biết ơn mẹ; nỗ lực học tập, rèn luyện để
trưởng thành hơn.

VẬN
DỤNG

Em thích dòng thơ, hay khổ thơ nào nhất? Bài thơ giúp em điều gì
khi nghĩ về cha mẹ mình?

Em thích dòng thơ, hay khổ thơ nào nhất? Bài thơ giúp em điều gì
khi nghĩ về cha mẹ mình?
Ý 1: Bày tỏ quan điểm yêu thích một câu hoặc một khổ thơ trong bài
Lí giải về quan điểm cá nhân:
- Đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của câu thơ, đoạn thơ
 Ý 2: Bài thơ giúp em có nhận thức, cảm xúc khi nghĩ về cha mẹ mình:
- Biết ơn, yêu kính cha mẹ; Cảm nhận được những hi sinh thầm lặng
của cho mẹ dành cho con cái.
- Bản thân em cần thay đổi như từ bỏ thói quen xấu, tự ý thức rèn luyện
bản thân để ngày một trưởng thành cho cha mẹ yên tâm.

Hướng dẫn học tập

+ Hoàn thiện bài tập
+ Chuẩn bị ở nhà: Về học kĩ nội dung
của bài học và đọc, chuẩn bị trước bài
“Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi
đọc một đoạn thơ”.