TRƯỜNG THCS HOÀNG VĂN THỤ
MÔN: NGỮ VĂN
GV: VÕ THỊ LỆ HẰNG

HOẠT ĐỘNG 1

KHỞI ĐỘNG

+ Em hãy thay đổi câu văn “Gió thổi” theo các
yêu cầu sau: thêm trạng ngữ cho câu, mở rộng
phần
ngữviết
cho lại
câu.
+
Em vịhãy
câu văn dưới đây sao cho

nghĩa của câu không thay đổi: “Xin cảm ơn
quý vị đã ủng hộ chúng tôi trong dự án thiện
nguyện vì cộng đồng này”.
+ “Gió thổi” thêm trạng ngữ: Ngoài kia, gió
thổi.
+ “Gió thổi” mở rộng thêm vị ngữ: Gió thổi làm
mái
tóc
tung
bay.
+
Viết
lạiNga
câu:
“Xin
cảm ơn quý vị đã ủng hộ
chúng tôi trong dự án thiện nguyện vì cộng
đồng này”: Xin cảm ơn quý vị đã ủng hộ dự án

BÀI 6: TRUYỆN TRUYỀN KÌ VÀ TRUYỆN
TRINH THÁM
TIẾT : 78

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU

HOẠT ĐỘNG 2

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
I/ Kiến thức Tiếng việt:
1. Biến đổi cấu trúc câu:

Đọc phần Kiến thức ngữ văn (SGK trang 4)
và cho biết:
-

Biến đổi cấu trúc và mở rộng cấu trúc
câu là gì?

-

Nêu tác dụng và các cách để biến đổi và
mở rộng cấu trúc câu

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
I/ Kiến thức Tiếng việt:
1. Biến đổi cấu trúc câu:

1. BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC CÂU

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
I/ Kiến thức Tiếng việt:
1. Biến đổi cấu trúc câu:
Ví dụ 1: Chuyển vị ngữ lên trước chủ ngữ: “Hạ Long vào
buổi sớm mùa xuân thật huyền ảo. Giữa màn sương bạc mông
lung, nhô lên thấp thoáng những đỉnh đảo xanh đen, bồng
bềnh,
lúc
ẩnđổi
lúccâu
hiện”.
(Thi thành
Sảnh).
Ví dụ 2:
Biến
chủ động
câu bị động
“Chất đã hất đổ cái lọ thuỷ tinh từ trên bàn xuống đất.” (Trần Đức Tiến) 
=> Cái lọ thuỷ tinh đã bị Chất hất đổ từ trên bàn xuống đất.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
I/ Kiến thức Tiếng việt:
1. Biến đổi cấu trúc câu:
2. Mở rộng cấu trúc câu:

2. MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
I/ Kiến thức Tiếng việt:
1. Biến đổi cấu trúc câu:
2. Mở rộng cấu trúc câu:

Ví dụ 1: trong câu “Mùa đông, giữa ngày mùa, làng quê
toàn màu vàng...” (Tô Hoài), trạng ngữ (in đậm) được thêm
vào để nêu rõ bối cảnh (thời gian) của đặc điểm (toàn màu
vàng)
tả ở câu:
vị ngữ.
 Ví
dụ 2:mà
Mởtác
rộnggiả
các miêu
thành phần
Vị ngữ là một cụm chủ vị
“Nhân dân ta một lòng nồng nàn yêu nước”

HOẠT ĐỘNG 3
LUYỆN
TẬP

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
Bài tập 1/ sgk/17: Thử chuyển mỗi thành phần câu hoặc thành
phần của cụm từ được in đậm dưới đây sang vị trí khác trong
câu; qua đó, giải thích vì sao các tác giả lại chọn vị trí của chúng
như ở a)
những
cho.
Mùa câu
thu đã
năm
1940, phát xít Nhật đền xâm lăng Đông
Dương để mở thêm căn cứ đánh Đồng minh, thì bọn thực dân
Pháp quỳ gối đầu hàng, mở cửa nước ta rước Nhật. Từ đó dân
ta chịu hai tầng xiềng xích: Pháp và Nhật. Từ đó dân ta - càng
cực khổ,
nghèo
nàn.1940, phát xít Nhật đến
(Hồ
Chí
Minh)
a) Mùa
thu năm
xâm
lăng
Đông Dương để mở
thêm căn cứ đánh Đồng minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gối đầu hàng, mở cửa
nước ta rước Nhật. Dân ta, từ đó chịu hai tầng xiềng xích: Pháp và Nhật. Dân
ta, từ đó càng cực khổ, nghèo nàn.
Giải thích: nhấn mạnh vào bối cảnh của sự việc được biểu thị trong câu
và tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các câu.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
Bài tập 1/ sgk/17: Thử chuyển mỗi thành phần câu hoặc thành phần của
cụm từ được in đậm dưới đây sang vị trí khác trong câu; qua đó, giải thích vì sao
các tác giả lại chọn vị trí của chúng như ở những câu đã cho.
b) Vì đường xa, chúng tôi chỉ ở nhà được có ba ngày. Trong ba ngày ngắn
ngủi đó, con bé không kịp nhận ra anh là cha.
(Nguyễn Quang Sáng)
b) Câu chuyển đổi: Vì đường xa, chúng tôi chỉ ở nhà được
có ba ngày. Con bé không kịp nhận ra anh là cha trong ba ngày
ngắn ngủi đó.
Giải thích: Đặt "Trong ba ngày ngắn ngủi đó" ngay sau
"chúng tôi chỉ ở nhà được có ba ngày" để làm rõ thời gian và
tình huống diễn ra.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
c) Giữa mặt vịnh mênh mông xanh ngắt và tìm tím nhô lên những tầng
đá vôi hình thù kì dị và dưỡng như được bút sơn của một hoạ sĩ quét lên vô số
màu sắc, từ màu xanh ngọc bích đến màu đỏ nâu và vàng.
(Thi Sảnh)
c) Câu chuyển đổi: Giữa mặt vịnh mênh mông xanh ngắt
và tim tím nhô lên những tảng đá vôi hình thù kì dị và dường
như được bút sơn của một hoạ sĩ quét lên vô số màu sắc, từ
màu xanh ngọc bích đến màu đỏ nâu và vàng.
Giải thích: Đặt "nhô lên" ngay sau "tim tím" để mô tả
rõ hơn cảnh vật.

d) Lom khom dưới núi, vài chú tiều,
Lác đác bên sông, mấy nhà chợ.

d) Câu chuyển đổi: Lom khom dưới núi, vài chú tiều,
Lác đác bên sông, mấy nhà chợ.
Giải thích: Đặt "vài chú" ngay sau "tiều" và "mấy nhà" ngay sau "chợ"
để nhấn mạnh sự tiêu điều của cảnh vật và tăng giá trị gợi hình, gợi cảm cho
câu thơ.

Bài tập 1/sgk/17:
Không thể đổi vị trí các từ in đậm sang
vị trí khác vì:
- Chúng có tác dụng nhấn mạnh ý
- Tạo sự liên kết cho câu văn
- Giúp cách diễn đạt sinh động,
phong phú hơn.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
Bài tập 2/sgk/18: Tìm câu bị động trong những đoạn văn dưới đây. Cho biết
việc sử dụng những câu bị động đó phù hợp như thế nào đối với văn cảnh và
mục đích diễn đạt.
a) Sau nghỉ lễ bái tổ, hai đô thực hiện nghi thức xe đài.
Những động tác xe đài được thực hiện rất đa dạng.
(Phí Trường Giang)
Việc sử dụng câu bị động với chủ ngữ là cụm từ những động tác xe
đài (lặp lại từ xe đài ở câu trước) tạo nên sự liên kết chặt chẽ giữa hai câu
trong đoạn.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
b) Địa đạo Củ Chi hình thành trong thời kì kháng chiến
chống thực dân Pháp (khoảng năm 1948). Hệ thống địa đạo
được xây dựng sớm nhất tại hai xã Tân Phú Trung và Phước
Tĩnh An [...]. Lúc đều, địa đạo chỉ có những đoạn ngắn, cấu
trúc đơn giản, dùng để giấu tài liệu, trú ém cán bộ trong vùng
địch hậu. Sang giai đoạn kháng chiến chống đế quốc Mỹ, địa
đạo được
gia
cổ hai
và câu
mởbịrộng.
(Di
Việc sử
dụng
động (có CN lặp lại từ địa đạo đã xuất hiện
ở
tích
Địa tạo
đạosựCủ
nhữnglịch
câusử
trước)
liênChi)
kết chặt chẽ giữa những câu bị động này với
những câu đứng trước.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
c) Trong hơn một thế kỉ trở lại đây, dân số thế giới ngày càng
tăng, trong khi số lượng các loài động vật ngày một giảm đi rõ
rệt. Môi trường sống của động vật bị con người chiếm lĩnh, phá
hoại [...]. Nhiều loài thậm chí thường xuyên bị con người
ngược đãi, săn bắt vô tổ chức và tàn sát không nương tay.
(Theo Kim Hạnh
Việc Nghị
sử dụng
hai câu bị động với CN lặp lại các từ động vật, loài thể
Bảo -c)Trần
Du)
hiện sự liên kết chặt chẽ về nội dung và hình thức giữa các câu trong đoạn
văn.

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
II/ Thực hành:
Bài tập 3/ sgk/ 18: Biến đổi những câu chủ động dưới đây thành câu bị động:
a) Quan Phó bảng Sắc đã dẫn hai con trai đi hầu khắp
những nơi nổi tiếng về phong cảnh đẹp, về di tích lịch sử của
conTùng)
trai của Quan Phó bảng Sắc đã được ông dẫn
Nghệ a)
An.Hai
(Sơn
đi hầu khắp những nơi nổi tiếng về phong cảnh đẹp, về di tích
b) của
Ba nóNghệ
bé nó An.
lên.
(Nguyễn Quang Sáng)
lịch sử
b) Nó được ba nó bế lên.
c) Tây nó đốt nhà tôi rồi, bác ạ. (Kim Lân)
c) Nhà tôi đã bị đốt rồi, bác ạ.
d) Cuộc sống càng văn minh tiến bộ, con người càng sử
dụng nhiều nước hơn cho mọi nhu cầu của mình... (Theo
d) Nước
đã được sử dụng nhiều hơn cho mọi nhu cầu của
Trịnh
Văn)
mình vì cuộc sống càng văn minh tiến bộ.

HOẠT ĐỘNG 4
VẬN DỤNG

TIẾT 78 THTV: BIẾN ĐỔI VÀ MỞ RỘNG CẤU TRÚC CÂU
Bài 4/ sgk/ 18: Viết một đoạn văn (khoảng 8 — 10 dòng) nêu cảm nghĩ của
em sau khi học văn bản Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ),
trong đó có áp dụng các biện pháp mở rộng cấu trúc câu và biến đổi cấu trúc
câu. Chỉ ra một trường hợp mở rộng cấu trúc câu và một trường hợp biến đổi
cấu trúc câu trong đoạn văn đã viết.

Tác phẩm "Chuyện người con gái Nam Xương" của Nguyễn Dữ đã
khắc họa một cách sinh động cuộc đời đầy bi kịch của Vũ Nương, một người
phụ nữ "hồng nhan bạc mệnh". VN có nhan sắc và phẩm chất tốt đẹp,
nhưng lại phải chịu đựng số phận đầy oan nghiệt. Khi người chồng - Trương
Sinh - đi lính, một mình nàng tảo tần lo toan mọi việc, vun vén cho tổ ấm.
Nàng thể hiện lòng hiếu thảo với mẹ chồng , hết mực thương yêu con, luôn giữ gìn sự thủy
chung với chồng. Thế nhưng, khi Trương Sinh trở về sau chiến tranh sóng gió đã ập đến vùi
dập cuộc đời nàng. Do sự ghen tuông vô cớ và những định kiến xã hội, nàng bị
nghi oan và phải chịu đựng những cay đắng, tủi nhục. Cho dù, nàng đã cố
gắng giải thích, minh oan nhưng Trương Sinh vẫn không tin, Vũ Nương đành
chọn cách tự vẫn để giữ gìn phẩm giá. Đặt mình vào vị trí của nàng, ta càng
thấu hiểu sự bất công và tàn nhẫn của xã hội phong kiến lúc bấy giờ thật oan
nghiệt. Qua đó, Nguyễn Dữ đã bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc đối với số phận
người
nữ mở
trong
xã cấu
hội cũ,
lên ánchồng
gay gắt
những Sinh
hủ tục
phong
• Biệnphụ
pháp
rộng
trúcđồng
câu: thời
Khi người
- Trương
- đi
lính,
kiến
khắc
đã đẩy
bi kịch.
mộthà
mình
nàng
tảo họ
tầnvào
lo toan
mọi việc, vun vén cho tổ ấm. (thêm thành
phần giải thích)
• Biến đổi cấu trúc câu: Do sự ghen tuông vô cớ và những định kiến xã hội,
nàng bị nghi oan và phải chịu đựng những cay đắng, tủi nhục. (Đảo ngữ)
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. BÀI VỪA HỌC:

- Nắm được nội dung bài vừa học.
- Hoàn thành tiếp bài tập 4/ sgk/ 18
2. BÀI SẮP HỌC:

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU

DẾ CHỌI