VĂN BẢN 2:

MÙA LÁ RỤNG TRONG VƯỜN
(Trích)
Ma Văn Kháng

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả:
2. Ma Văn Kháng (1936), tên khai sinh là Đinh Trọng
Đoàn.
- Là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học
Việt Nam hiện đại.
- Sáng tác của ông tập trung phản ánh đời sống con
người trong quá trình đổi mới, đặc biệt là những
biến đổi của gia đình và xã hội.
- Văn phong giàu chất hiện thực, giàu tính nhân văn, đi
sâu khám phá đời sống nội tâm nhân vật.

2. Tác phẩm:
- Mùa lá rụng trong vườn xuất bản năm 1985.
- Được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1986.
- Tiểu thuyết viết về những biến động của một gia đình Hà Nội
trong thời kỳ đất nước chuyển mình sau chiến tranh.

3. Đoạn trích:
- Trích chương II của tiểu thuyết.
- Kể về cuộc đoàn tụ cuối năm của gia đình ông Bằng.
- Qua cuộc gặp gỡ giữa các thành viên, tác giả ca ngợi vẻ
đẹp của tình thân, truyền thống gia đình và những giá trị
văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

II. ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT

Tình huống truyện

1. Tình huống truyện:
-Thời gian: chiều cuối năm, trước lễ
cúng tất niên.
-Không gian: ngôi nhà của ông Bằng –
nơi các thế hệ sum họp.
-Sự kiện khởi đầu: chị Hoài trở về
thăm gia đình.
- Ý nghĩa: tạo điểm gặp gỡ giữa hiện
tại và quá khứ, giữa tình cảm con
người và truyền thống gia đình.

HS hoàn thành bằng mô tả nhân vật ông Bằng và nhân vật
chị Hoài qua Google Sheets
Tiêu chí

Ông Bằng

Chị Hoài

Vị trí trong gia Người cha, trụ cột tinh thần Con dâu cũ của gia đình (vợ
đình

của gia đình

của người con đã mất), luôn
gắn bó với gia đình chồng

Hoàn cảnh

Tuổi già, trải qua nhiều biến Chồng hi sinh, cuộc sống có
cố sau chiến tranh, chứng kiến hướng đi mới nhưng vẫn
những đổi thay của các con.

nặng tình với gia đình
chồng.

HS hoàn thành bằng mô tả nhân vật ông Bằng và nhân vật
chị Hoài qua Google Sheets
Tiêu chí

Ông Bằng

Chị Hoài

Phẩm chất nổi bật Nhân hậu, điềm đạm, giàu Thủy chung, nghĩa tình, hiếu
lòng yêu thương, coi trọng thảo, giàu lòng vị tha, sống
truyền thống và nề nếp gia trước sau như một.
đình.
Tâm trạng tiêu Trăn trở trước sự biến đổi của Xúc động khi trở về thăm
biểu

các giá trị gia đình, vừa buồn gia đình, luôn nhớ thương và
vừa bao dung.

biết ơn những người thân cũ.

Tiêu chí
Ông Bằng
Chị Hoài
Hành động tiêu Giữ gìn nếp nhà, quan tâm con Trở về thăm gia đình trong ngày
biểu
cháu, trân trọng sự trở về của giỗ, chu đáo chuẩn bị quà, kính
chị Hoài.
trọng ông Bằng và mọi người.
Ý nghĩa biểu Biểu tượng của cội nguồn, Biểu tượng của lòng thủy chung,
tượng
truyền thống, nền nếp và tình nghĩa tình, sự gắn bó bền chặt giữa
phụ tử.
con người với gia đình.
Vai trò trong Thể hiện khát vọng giữ gìn các Khẳng định vẻ đẹp của tình nghĩa
chủ đề tác phẩm giá trị đạo đức, truyền thống gia đình, góp phần sưởi ấm và gắn
trong bối cảnh xã hội đổi thay. kết các thành viên.
Đánh giá
Một người cha đáng kính, giàu Một người phụ nữ đẹp cả về nhân
đức hi sinh và bao dung.
cách lẫn tình cảm, để lại nhiều xúc
động cho người đọc.

 Nhân vật nào là trung tâm kết nối các mối quan hệ?
Vì sao?
Theo em, nếu thiếu nhân vật chị Hoài, mạng lưới
quan hệ- ấy
sẽmọi
thay
Vì sao
mối đổi
quannhư
hệ đềuthế
quy nào?
tụ về ông Bằng?
- Chị Hoài có vai trò gì trong việc kết nối các thành
viên?
- Người vợ đã khuất không trực tiếp xuất hiện nhưng vì
sao vẫn là một “nhân vật” quan trọng của đoạn trích?
- Qua cách tổ chức hệ thống nhân vật, Ma Văn Kháng
muốn nhấn mạnh điều gì?

2. Nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật.
-Các nhân vật không tồn tại riêng lẻ mà được đặt trong một mạng lưới
quan hệ xoay quanh ông Bằng.
- Mỗi nhân vật đại diện cho một phương diện của đời sống gia đình:
+ Chị Hoài: tình nghĩa, sự thủy chung.
+ Ông Bằng: cội nguồn, truyền thống, sự kết nối các thế hệ.
+ Con cháu: sự tiếp nối và kế thừa.
+ Người vợ đã khuất: ký ức và nền nếp gia đình.
Sự tương tác giữa các nhân vật làm nổi bật chủ đề: gia đình được bền
vững nhờ tình nghĩa và sự tiếp nối các giá trị truyền thống.

3. Không gian nghệ thuật
và chi tiết biểu tượng:

“Trong quá trình đọc, các nhóm sẽ hoàn thành bảng trên Padlet. Mỗi nhóm phụ
trách một cột thông tin. Sau khi tất cả hoàn thành, chúng ta sẽ cùng giải mã
dụng ý nghệ thuật của nhà văn.”
NHÓM 2: Câu 2. Phân tích
Quan sát các không gian vừa xác định.
Không gian nào được tác giả tập trung khắc họa nhiều
nhất?
Hãy tìm 02–03 chi tiết chứng minh.
………………………………………………………………

3. Không gian nghệ thuật và chi tiết biểu tượng:
-Không gian nghệ thuật trung tâm là ngôi nhà của ông
Bằng, trong đó bàn thờ gia tiên là điểm hội tụ của các
giá trị văn hóa và tinh thần.
- Các chi tiết lễ cúng tất niên, lời khấn của ông Bằng,
sự sum họp của con cháu không chỉ tái hiện một
phong tục đẹp mà còn biểu tượng cho sự kết nối giữa
quá khứ – hiện tại – tương lai.
- Qua việc tổ chức không gian nghệ thuật, Ma Văn
Kháng khẳng định: gia đình là nơi lưu giữ và tiếp nối
những giá trị bền vững của văn hóa Việt Nam.

IV. Chủ đề, tư tưởng của đoạn trích
- Chủ đề: Đoạn trích ca ngợi những giá trị bền vững của gia đình Việt
Nam; khẳng định vai trò của tình thân, truyền thống và đạo lí trong
việc gắn kết các thế hệ. 

- Tư tưởng: Dù cuộc sống có nhiều biến động, con người vẫn cần giữ
gìn cội nguồn, truyền thống và tình nghĩa gia đình để có điểm tựa tinh
thần.

LUYỆN TẬP

Trò chơi “Nhà phê bình trẻ”.
HS quét mã QR tham gia Quizizz.

Theo em, yếu tố nghệ thuật nào góp phần
quan trọng nhất làm nổi bật chủ đề của
đoạn trích?
A. Tình huống truyện.
B. Hệ thống nhân vật.
C. Không gian nghệ thuật.
D. Sự kết hợp của các yếu tố trên.

Theo em, yếu tố nghệ thuật nào góp phần quan trọng nhất làm nổi bật chủ đề
của đoạn trích?
A. Tình huống truyện.
B. Hệ thống nhân vật.
C. Không gian nghệ thuật.
D. Sự kết hợp của các yếu tố trên.

- Không có yếu tố nghệ thuật nào tồn tại
riêng lẻ.
- Chủ đề của đoạn trích được hình thành
từ sự phối hợp giữa tình huống truyện, hệ
thống nhân vật, không gian nghệ thuật và
các chi tiết biểu tượng.
- Đó cũng là đặc trưng của nghệ thuật
xây dựng tiểu thuyết.

Bộ câu hỏi Quizizz
Câu 1: Chi tiết nào góp phần làm nổi bật không khí
thiêng liêng của gia đình ông Bằng?
A. Bữa cơm chiều
B. Cuộc họp gia đình
C. Lễ cúng tất niên trước bàn thờ tổ tiên
D. Chuyến đi chơi đầu năm

✅ Đáp án: C

Bộ câu hỏi Quizizz
Câu 2: Nhân vật trung tâm làm nổi bật chủ đề
truyền thống gia đình là:
A. Đông
B. Luận
C. Phượng
D. Ông Bằng

✅ Đáp án: D

Bộ câu hỏi Quizizz
Câu 3: Qua nhân vật chị Hoài, tác giả muốn ngợi ca
phẩm chất nào?
A. Giỏi kinh doanh
B. Ham học hỏi
C. Thủy chung, nghĩa tình, giàu lòng yêu thương
D. Quyết đoán

✅ Đáp án: C

Bộ câu hỏi Quizizz
Câu 4: Thông điệp quan trọng nhất của đoạn trích là:
A. Con người phải giàu có.
B. Cuộc sống hiện đại làm mất truyền thống.
C. Gia đình và truyền thống là điểm tựa bền vững của
mỗi con người.
D. Mỗi người nên sống độc lập.

✅ Đáp án: C

Bộ câu hỏi Quizizz
Câu 5: Biện pháp nghệ thuật nổi bật của đoạn trích là:
A. Tưởng tượng kỳ ảo
B. Khoa trương
C. Châm biếm
D. Miêu tả tâm lí kết hợp đối thoại tự nhiên

✅ Đáp án: D

Vận dụng
Tình huống: Hiện nay, nhiều gia đình ít có thời gian quây
quần bên nhau; nhiều phong tục truyền thống dần bị mai một.
Nếu được tham gia một chiến dịch truyền thông với chủ đề
“Giữ lửa gia đình Việt”, em sẽ gửi gắm thông điệp gì từ đoạn
trích Mùa lá rụng trong vườn?

BẢNG KIỂM

Tiêu chí

Mức đạt

Nội dung đúng thông điệp

3 điểm

Liên hệ với tác phẩm

2 điểm

Tính sáng tạo

2 điểm

Thẩm mĩ

2 điểm

Khả năng truyền cảm hứng 1 điểm