CHÀO ĐÓN CÁC EM TỚI
TIẾT HỌC MÔN NGỮ VĂN
NGÀY HÔM NAY!

Sau khi xem video, hãy trả lời câu hỏi sau:

Em hãy trình bày một số hiểu biết ngắn
gọn của em về tác giả Lý Thường Kiệt
và bài thơ thần Nam quốc sơn hà.

Bài 3: Lời sông núi

Văn bản

NAM QUỐC SƠN HÀ

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Tìm hiểu chung

II. Tìm hiểu chi tiết

1. Thơ đường luật và thể thơ

1. Giới thiệu về độc lập chủ quyền và

thất ngôn tứ tuyệt
2. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm

III. Tổng kết
1. Nội dung
2. Nghệ thuật

khẳng định tính tất yếu không thể
thay đổi của chủ quyền đất nước
2. Cảnh cáo quân giặc sang xâm
lược và khẳng định kết cục không
tốt đẹp của quân giặc khi xâm
lược lãnh thổ nước Nam

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Thơ Đường luật và thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Trình bày hiểu biết của em về thơ Đường luật
và thể thơ thất ngôn tứ tuyệt?
• Trình bày bằng sơ đồ về cách gieo vần của thể
thơ Thất ngôn tứ tuyệt?

1. Thơ Đường luật và thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
a. Khái niệm
 Thơ đường luật: hay còn gọi là thơ cận thể hay thơ cách luật.
 Là một loại thơ làm theo luật thơ được đặt ra từ thời nhà Đường
3 loại

Thơ bát cú

Thơ tứ tuyệt

Thơ bài luật

Mỗi bài 8 câu

Mỗi bài 4 câu

Dạng kéo dài

Thơ đường luật

Ngôn ngữ

Ý thơ gắn với mối

Bút pháp tả cảnh

cô đọng, hàm súc

quan hệ giữa

thiên gợi và ngụ tình

•

Tình – cảnh

•

Thời gian – Không gian

•

Tĩnh – động

•

Quá khứ – Hiện tại

•

Hữu hạn – Vô hạn

a. Khái niệm
 Thơ thất ngôn tứ tuyệt: gồm có 4, mỗi câu 7 chữ

Bố cục
Câu khai

Khai mở ra
ý bài thơ

Câu thừa
Làm rõ thêm ý và
mạch cảm xúc của
phần khai

Câu chuyển
Chuyển ý, có vai
trò quan trọng
trong bộc lộ ý
thơ

Câu kết
Cùng câu chuyển là
một cặp và thâu tóm
toàn bộ ý tứ bài thơ

 Thơ thất ngôn tứ tuyệt
 Luật thơ: là cách sắp đặt tiếng bằng, tiếng trắc trong các câu của
một bài thơ.
“Nhất – tam – ngũ bất luận,
Nhị – tứ – lục phân minh”
Tiếng thứ 1, 3, 5 trong câu không cần

Tiếng thứ 2, 4, 6 trong câu cần

sắp xếp theo luật bằng trắc

thể hiện luật bằng trắc rõ ràng

 Thơ thất ngôn tứ tuyệt

Vần

Niêm

Câu 1

Câu 2

niêm với

niêm với

câu 4

câu 3

Cả bài

Gieo

thơ chỉ

vần ở

hiệp

cuối

theo

câu 1,

một vần

2, 4

Nhịp

Thường
sử dụng
vần
bằng

2/2/3

4/3

Đối
Ý và chữ
trong 2
câu cân
xứng với
nhau

b. Sơ đồ cách gieo vần, niêm luật của thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

Những tiếng cùng màu trong bảng niêm với

2. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Nhóm 1: Trình bày những
hiểu biết của em về tác giả
Lý Thường Kiệt?
Nhóm 2: Trình bày hoàn
cảnh sáng tác của tác
phẩm Nam quốc sơn hà?

Nhóm 3: Xác định bố
cục bài thơ?
Nhóm 4: Xác định chủ
đề và cảm hứng chủ đạo
của bài thơ?

2. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
a. Tác giả: Lý Thường Kiệt (1019 – 1105)
• Quê quán: làng An Xá, huyện Quảng Đức, Phủ
Thái Hòa nay là Hà Nội.
• Năm 23 tuổi: được bổ nhiệm làm Hoàng Môn
Chi Hầu rồi thăng dần lên Thái Úy.
• Làm quan qua 3 triều vua: Thái Tông, Thánh
Tông và Nhân Tông

Có công lớn trong
cuộc

phá

Tống

bình Chiêm bảo
vệ vững chắc độc
lập nước nhà

Năm

1077

ông

đánh đuổi 25 vạn
quân

Tống

trên

sông Như Nguyệt.

2. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
b. Tác phẩm

Năm 1076, quân Tống do Quách Quỳ chỉ

 Hoàn cảnh sáng tác

huy xâm lược nước ta
Vua Lý Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt
đem quân chặn giặc ở sông Như Nguyệt
Một đêm, quân sĩ nghe từ trong đền thờ
hai anh em Trương Hống và Trương Hát
có tiếng ngâm bài thơ này

Sau khi nghe thấy bài thơ, quân ta tinh thần phấn chấn hẳn
lên, ai ai cũng cố sức đánh giặc
Đội quân tiên phong của quân Tống bị đập tan, giặc bị giam
chân ở bờ bắc sông Cầu, tiến thoái lưỡng nan
Đầu năm 1077, Lý Thường Kiệt mở trận quyết chiến lược ở
Như Nguyệt, đánh cho quân giặc tan tành

Bài thơ được xem là bản tuyên ngôn độc lập
đầu tiên của lịch sử dân tộc

 Bố cục tác phẩm

Phần 1: Hai câu đầu

Phần 2: Hai câu cuối

Giới thiệu về độc lập

Cảnh cáo quân giặc

chủ quyền

sang xâm lược

Khẳng định tính tất yếu

Khẳng định kết cục không tốt

không thể thay đổi của chủ

đẹp của quân giặc khi xâm

quyền đất nước

lược lãnh thổ nước Nam

• Tình cảm yêu nước mãnh liệt

Cảm hứng chủ đạo

• Lòng tự tôn dân tộc sâu sắc
• Ý thức chủ quyền dân tộc
• Thể hiện chủ quyền về lãnh thổ

Chủ đề tác phẩm

đất nước
• Ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền
đó trước mọi kẻ thù xâm lược

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Giới thiệu về độc lập chủ quyền và khẳng định tính
tất yếu không thể thay đổi của chủ quyền đất nước
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
•

Qua hai câu thơ đầu tác giả muốn khẳng định điều
gì?

•

Cho biết tác dụng của việc dùng từ cách ngắt nhịp
trong câu đầu tiên?

•

Việc nói đến “thiên thư” trong câu thơ thứ hai có tác
dụng gì?

Giới thiệu vấn đề
chủ quyền

Khẳng định tính tất yếu không
thể thay đổi của chủ quyền
đất nước

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư”
Khẳng định vị thế của nước Nam
ngang hàng phương Bắc
• Khẳng định sự chính danh của quốc gia của các bậc đế vương có chủ
quyền trên lãnh thổ của mình.
• Khẳng định chủ quyền độc lập của nước Nam bình đẳng với Trung Hoa

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
(Sông núi nước Nam vua Nam ở)

Ngắt nhịp 4/3

Hai vế có quan hệ
mật thiết với nhau

Ý thức về không gian lãnh thổ đất nước quan trọng, việc xác
định quyền làm chủ đối với lãnh thổ ấy còn quan trọng hơn

Cơ sở xác định chủ quyền dân tộc

“Tiệt nhiên định phận tại thiên thư”
Rõ ràng, có đạo lí chính

Chủ quyền lãnh

đáng mà không ai có

thổ đất nước

thể thay đổi hay chối cãi

thiêng liêng

Sách trời

Chân lí về chủ quyền lãnh thổ đất nước như một định luật, một điều
hiển nhiên được khẳng định ở sách trời, không ai có thể chối cãi

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư”
Khẳng định

Chứng minh

Tuy có phần duy tâm song hoàn toàn phù
hợp với bối cảnh lịch sử đương thời

2. Cảnh cáo quân giặc sang xâm lược và khẳng định kết
cục không tốt đẹp của quân giặc khi xâm lược lãnh thổ
nước Nam

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:

• Hai câu thơ cuối tác giả nói về điều gì, nói với ai và bằng
thái độ như thế nào?
• Việc sử dụng câu hỏi tu từ có ý nghĩa gì ở câu thơ này?

2. Cảnh cáo quân giặc sang xâm lược và khẳng định kết
cục không tốt đẹp của quân giặc khi xâm lược lãnh thổ
nước Nam
“Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”

Lời lên án và khẳng định đanh thép về ý chí quyết tâm
chống giặc của nhân dân Đại Việt

“Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm”
Làm sao

Trái ngược

Bọn mọi rợ
(giặc ngoại xâm)

Bọn chúng không chỉ xâm phạm đe dọa nền độc
lập hòa bình của dân tộc mà còn giày xéo đất đai
khiến nhân dân phải chịu nhiều đau khổ

“Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm”
Câu hỏi tu từ

Ngạc nhiên

Khinh bỉ

Chúng dám trái lại ý trời,

Một nước vốn cho mình ở

can thiệp vào sự xoay

vị thế cao hơn nhưng ỷ

vần của tạo hóa

mạnh ăn hiếp nước yếu

Chính vì lẽ đó nên việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đất nước chính là hợp
lòng dân ý trời. Ta bảo vệ đất nước giang sơn mà tổ tiên bao đời gây dựng
bảo vệ cuộc sống của những người dân nghèo, ta bảo vệ chính nghĩa

Kẻ nào dám xâm phạm chủ quyền Nam quốc
đều sẽ chịu trừng phạt thích đáng

“Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”
Lũ, bây

Xem

Nhận
lấy

Thua

Kết quả này là một lẽ tất yếu, là sự kết hợp của nhiều
yếu tố: lòng dân, tình yêu nước mãnh liệt, ý trời

III. TỔNG KẾT

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Trình bày những đặc trưng về nội
dung và nghệ thuật của bài thơ
Nam quốc sơn hà

Nội dung

Được xem như bản tuyên ngôn

Quyết tâm sắt đá của vua tôi

độc lập đầu tiên của dân tộc,

Đại Việt nhất định sẽ đập tan

được coi như bài thơ thần.

mọi âm mưu và hành động liều

® Sự khẳng định vững chắc

lĩnh, ngông cuồng của bất cứ

quyền tồn tại độc lập và bình

bọn xâm lược nào dù chúng

đẳng của non sông nam quốc

mạnh và nham hiểm đến đâu

Nghệ thuật

Sử dụng những
Thể thơ thất

Giọng thơ

dẫn chứng lịch

ngôn tứ

đanh thép,

sử hùng hồn

tuyệt ngắn

hùng hồn,

cho chiến thắng

gọn

dõng dạc

vẻ vang của
dân tộc

Dồn nén xúc
cảm trong hình
thức thiên về
nghị luận, trình
bày ý kiến

LUYỆN TẬP
Nhiệm vụ 1:
Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Câu hỏi 1: Ai là tác giả của Sông núi nước Nam?

A. Trần Quang Khải
B. Tương truyền là Lý
Thường Kiệt

C. Nguyễn Trãi

D. Nguyễn Du

Câu hỏi 2: Sông núi nước Nam được coi là bản tuyên ngôn độc lập
vì đã thể hiện được nội dung nào?
A. Khẳng định được truyền
thống đấu tranh chống xâm lược
hàng ngàn năm của dân tộc
B. Thể hiện được niềm tự hào
dân tộc

C. Khẳng định chủ quyền về
lãnh thổ của đất nước
D. Khẳng định chủ quyền và ý
chí quyết tâm bảo vệ lãnh thổ
của đất nước

Câu hỏi 3: Nam quốc sơn hà được mệnh danh là?

A. Áng thiên cổ hùng văn

C. Bản tuyên ngôn độc
lập thứ hai của nước ta

B. Bản tuyên ngôn độc

D. Bài thơ có một

lập đầu tiên của nước ta

không hai

Câu hỏi 4: Thể thơ tác giả dùng để viết
Nam quốc sơn hà là gì?

A. Song thất lục bát

C. Thất ngôn bát cú

B. Thất ngôn tứ tuyệt

D. Ngũ ngôn tứ tuyệt

Câu hỏi 5: Giọng điệu của bài thơ là gì?

A. Dõng dạc, đanh thép

C. Sâu lắng, tình cảm

B. Nhẹ nhàng, tha thiết

D. Bi thiết, trầm buồn

Câu hỏi 6: Bài thơ được ra đời trong cuộc kháng chiến nào?

A. Ngô Quyền đánh quân Nam
Hán trên sông Bạch Đằng

C. Trần Quang Khải chống
giặc Mông - Nguyên ở bến
Chương Dương

B. Lý Thường Kiệt chống quân

D. Quang Trung đại phá quân

Tống trên sông Như Nguyệt

Thanh

Câu hỏi 7: Tuyên ngôn độc lập của một quốc gia
có thể hiểu là:
A. Là lời khẳng định về bờ cõi quốc gia
B. Là lời tuyên bố về sự độc lập, không phụ thuộc một quốc gia
nào khác
C. Là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định
không một thế lực nào được phép xâm phạm
D. Là sự khẳng định sức mạnh quân sự, kinh tế, văn hóa của một
quốc gia

Câu hỏi 8: Quân dân Đại Việt đã chiến thắng quân
Tống ở trên dòng sông nào?

A. Sông Đà

C. Sông Kì Cùng

B. Sông Hồng

D. Sông Như Nguyệt